شناسایی عوامل مؤثر بر توسعه قطبی‌سازی در ورزش قهرمانی ایران

زهرا پروینی[1]

محسن باقریان فرح آّبادی[2]

حبیب هنری[3]

مهدی عمادی[4]

10.22034/ssys.2025.3396.3483

تاریخ دریافت مقاله: 12/10/1403

                                                                                 تاریخ پذیرش مقاله: 29/10/1403

مقدمه

امروزه ورزش به‌عنوان یکی از ابزارهای مهم بشری در تمامی حوزه‌ها نقش اساسی را ایجاد کرده است. به‌صورتی که از ورزش به‌عنوان یک راهکار در مسیر توسعه‌یافتگی کشورها استفاده می‌گردد (هومز[5] و همکاران، 2023، ۳). اگرچه ورزش به‌عنوان یک ابزار مهم و کلیدی مشخص می‌باشد که نقش اساسی درروندهای اجتماعی و فرهنگی دارد (آدیووا[6] و همکاران، ۲۰۲۱، ۳) اما روند توسعه آن در تمامی کشورها و مناطق جغرافیایی به یک صورت نمی‌باشد (زیاکاس[7]، 2023، ۴۴). بهره‌گیری از فضای ورزش درروند ارتقا مسائل اجتماعی سبب گردیده است تا ظرفیت‌های مطلوبی از سوی ورزش در این حوزه مشخص گردد (چن[8] و همکاران، ۲۰۲۱، ۴) اما همچنان روند توسعه ورزش نشان می‌دهد که جهت توسعه یکپارچه ورزش در تمامی مناطق؛ نیازمند ایجاد سیاست‌گذاری منعطف با شرایط یک کشور می‌باشد. از طرفی یکی از مسائل مهم در مسیر توسعه ورزش؛ مدیریت اثربخش می باشد. مدیریت اثربخش در ورزش یکی از ارکان اساسی موفقیت در حوزه‌های ورزشی است (دوهرتی[9]، ۲۰۱۳، ۶). به صورتی که مدیریت صحیح می‌تواند تأثیر زیادی بر نتایج تیم‌ها، توسعه ورزشکاران و بهبود ساختارهای ورزشی داشته باشد. همچنین مدیریت اثربخش به بهینه‌سازی منابع، زمان و انرژی کمک کرده و به افزایش کارایی سازمان‌های ورزشی در تولید نتایج مثبت منجر می‌شود (سیسلیکوسکی و بروسوکاس[10]، ۲۰۱۷، ۶). در نهایت، ارائه یک مدیریت اثربخش و کارآمد در ورزش نه تنها عملکرد تیم‌ها را بهبود می‌بخشد، بلکه تعاملات اجتماعی و فرهنگی را نیز تقویت می‌کند. به همین دلیل، بررسی این موضوع از اهمیت بالایی برخوردار است و می‌تواند نتایج مثبتی را برای ورزشکاران، مربیان و تماشاگران به همراه داشته باشد (ماکنوسن و پرریوی[11]، ۲۰۱۶، ۶۶).

از طرفی سیاست‌گذاری در مدیریت ورزش یکی از ارکان حیاتی برای توسعه پایدار و اثربخش در این حوزه محسوب می‌شود. این فرایند شامل تعیین اهداف، اولویت‌ها و راهکارهای لازم برای هدایت و سازماندهی فعالیت‌های ورزشی به منظور دستیابی به نتایج مثبت و متوازن است (هویکمن[12] و همکاران، ۲۰۲۲، ۹۰). سیاست‌گذاری مناسب می‌تواند به ایجاد ساختارهای منسجم و کارآمد در ورزش کمک کرده و زمینه‌ساز رشد ورزش در سطوح مختلف (شخصی، اجتماعی، ملی و بین‌المللی) شود (جادلیکا[13] و همکاران، 2021، 522). با سیاست‌گذاری مؤثر، می‌توان از منابع محدود به بهترین نحو استفاده کرد و تعالی فنی و مدیریتی را در نهادهای ورزشی ارتقاء داد (استریتماتر[14] و همکاران، 2018، 622).سیاست‌گذاری در مدیریت ورزش، جنبه‌ای محوری برای شکل‌دهی به آینده ورزشی کشورها و نهادها به شمار می‌رود. اجرای سیاست‌های مطلوب با توجه به نیازهای جامعه ورزشی می‌تواند به ارتقاء کیفیت ورزش و جلب توجه بیشتری به فعالیت‌های ورزشی کمک کند (هولیهان[15] و همکاران، 2009، 3). در جهت بهبود سیاست گذاری مطلوب در ورزش عواملی از جمله مشاوره با ذینفعان، تنظیم اهداف و استراتژی‌ها و تحلیل محیطی نقش مهم و کلیدی دارد (جادلیکا و همکاران، 2021، 522).

یکی از سیاست‌گذاری‌های مهم در جوامع امروزی درروند توسعه‌یافتگی؛ قطبی‌سازی می‌باشد (موستاکاس[16]، 2023، ۳). قطبی‌سازی یکی از راهکارهای مهم در مسیر تحول می‌باشد که می‌تواند ظرفیت‌ها و پتانسیل‌های یک منطقه را به‌صورت جدی منسجم نماید و شرایطی جهت تحول منطقه‌ای را فراهم نماید (توکر[17] و همکاران، 2018، ۵). قطبی‌سازی به فرایندی اطلاق می‌شود که در آن تلاش می‌شود تا ظرفیت‌های فردی و گروهی به بهترین شکل ممکن شناسایی و به کار گرفته شوند. این شرایط می‌تواند به بهره‌برداری از منابع محلی و منطقه‌ای منجر شود و توانمندی‌های موجود در جوامع مختلف را فعال کند. در این راستا، قطبی‌سازی نه تنها به ایجاد تمایز بین دیدگاه‌ها و رویکردها کمک می‌کند، بلکه بستری برای همکاری و رشد عمیق‌تر ظرفیت‌های انسانی فراهم می‌آورد (پریور[18]، 2013، ۱۰۳).

اگرچه ایجاد قطب‌های اجتماعی در مطالعات جامعه‌شناسی نشانه‌های منفی از ظهور طبقات اجتماعی مختلف می‌باشد اما این مسئله در مطالعات مدیریتی و در حوزه توسعه می‌تواند بستری در جهت رشد منطقه‌ای باشد. به عبارتی به‌واسطه قطبی‌سازی شرایطی جهت کشف ظرفیت‌های فردی و گروهی ایجاد می‌گردد (پیازا[19]، 2023، ۳). قطبی‌سازی در حوزه‌های ملی و بین‌المللی می‌تواند ضمن ایجاد یک برند از محصول و خدمات؛ شرایطی را جهت توسعه‌یافتگی فراهم نماید. در حال حاضر کشورهای توسعه‌یافته از قطبی‌سازی به‌عنوان یک ابزار مناسب در جهت تحول فردی، گروهی، منطقه‌ای و ملی استفاده کرده‌اند (باربرا[20] و همکاران، 2018، ۴). اگرچه روند توسعه قطبی‌سازی به‌عنوان یک مسئله مهم و ضروری اشاره‌شده است اما پیاده‌سازی آن نیازمند مطالعات و برنامه‌ریزی‌های جدی می‌باشد (اکسلرود[21] و همکاران، 2021، ۴).

یکی از کارکردهای قطبی‌سازی؛ مدیریت مطلوب منابع و تجهیزات می‌باشد. تخصص‌گرایی و توسعه امکانات در ورزش، دو مسأله بنیادی هستند که با چالش‌های متعددی مواجه‌اند. تخصص‌گرایی به معنای پرورش و به‌کارگیری تخصص‌های ویژه در سطح ورزش است، در حالی که توسعه امکانات به معنای ایجاد زیرساخت‌های لازم برای تأمین نیازهای ورزشی جامعه می‌باشد. این دو مفهوم، اگرچه به نظر مکمل یکدیگر می‌آیند، اما در عمل با چالش‌هایی روبرو هستند که می‌تواند روند رشد و ارتقاء ورزش را مختل کند (وانگ[22]، ۲۰۲۲، ۷۱۳). یکی از چالش‌های اصلی در زمینه تخصص‌گرایی، محدودیت‌های مالی و منابع انسانی است. بسیاری از سازمان‌های ورزشی برای جذب و آموزش کارشناسان و متخصصان با کیفیت با مشکل مواجه‌اند. در این میان، ممکن است افراد با استعداد و توانمندی به دلیل نبود امکانات و حمایت‌های لازم، از فضای توسعه و پیشرفت در رشته‌های ورزشی خود کنار گذاشته شوند. نداشتن برنامه‌ریزی صحیح برای تربیت نیروهای متخصص و نداشتن دسترسی به روش‌های آموزشی مدرن، می‌تواند به کاهش کیفیت آموزش و پرورش استعدادها منجر شود (استریتماتر و همکاران، 2018، 622). در کنار تخصص‌گرایی، توسعۀ امکانات ورزشی نیز با چالش‌هایی مواجه است. یکی از مسائل اساسی، نابرابری در توزیع زیرساخت‌های ورزشی در مناطق مختلف است. در حالی که برخی مناطق به امکانات مدرن و پیشرفته دسترسی دارند، بسیاری از مناطق دیگر به دلیل کمبود منابع مالی، از تأسیسات ورزشی ابتدایی نیز محروم هستند. این نابرابری می‌تواند منجر به کاهش انگیزه برای شرکت در فعالیت‌های ورزشی و حتی تأثیر منفی بر روی سلامت عمومی جامعه شود (سیسلیکوسکی و بروسوکاس، ۲۰۱۷، ۶). علاوه بر این، عدم هماهنگی بین نهادهای مختلف ورزشی و دولتی نیز به چالش‌ها افزوده است. نبود یک رویکرد جامع و هماهنگ در توسعه امکانات ورزشی، باعث ایجاد زیرساخت‌هایی می‌شود که ممکن است به نیازهای واقعی جامعه پاسخ ندهند. این مسئله می‌تواند به هدر رفتن منابع و زمان منجر شود و از اثربخشی برنامه‌ها کاسته و در نتیجه نارضایتی عمومی را افزایش دهد (استریتماتر و همکاران، 2018، 622). برای غلبه بر این چالش‌ها، نیاز به یک استراتژی منسجم و جامع در خصوص تخصص‌گرایی و توسعه امکانات ورزشی وجود دارد. باید بر اهمیت آموزش و پرورش متخصصان تأکید شود و همزمان سیاست‌های منسجمی برای توزیع عادلانه و هوشمندانه امکانات ورزشی در نظر گرفته شود. همچنین، همکاری نزدیک بین نهادهای دولتی، خصوصی و جامعه ورزشی می‌تواند ضامن رشد و توسعه پایدار در این حوزه باشد. با توجه به این عوامل، می‌توان امید داشت که چالش‌ها به فرصت‌هایی برای توسعه و پیشرفت تبدیل شوند و بتوان به بهبود کیفیت ورزش و رفاه اجتماعی کمک کرد (ماکنوسن و پرریوی، ۲۰۱۶، ۶۶).

در شرایط کنونی از قطبی‌سازی در مسیر تحول در حوزه‌های کمتر توسعه‌یافته استفاده می‌گردد (جاکوبسون[23]، 2000، ۱۷). محققان بسیاری اشاره داشته‌اند که به‌واسطه عدم بهره‌گیری از ظرفیت‌های قطبی‌سازی؛ در حال حاضر توسعه‌یافتگی در بسیاری از کشورها به‌صورت جدی ایجاد نشده است. قطبی‌سازی می‌تواند ضمن بهبود بستر تخصصی گرایی؛ منجر به تحول فردی و گروهی نیز گردد (هیت و نیچلسون[24]، 2010، ۱۵۰۴). در شرایط کنونی درروند توسعه ورزش می‌بایستی به فرهنگ‌ها، قومیت‌ها، مسائل جغرافیایی و اجتماعی توجه جدی داشت. گستردگی میان افراد و گروه ها از منظرهای فرهنگی، قومیتی، جغرافیایی و اجتماعی؛ باعث شده است تا سیاست‌گذاری یکسان درروند توسعه ملی اثربخشی مطلوبی نداشته باشد. در جهت بهبود اثربخشی در روندهای سیاست گذاری های ملی می بایستی توجه جدی به توسعه محلی داشت (کریس و مک­گریگور[25]، 2023، ۴). این در حالی است که در حال حاضر استفاده از ظرفیت‌های محلی در روند سیاست‌گذاری در ورزش بهره‌گیری مطلوبی نشده است (ویلسون[26] و همکاران، 2015، ۹۳۰). به نظر می‌رسد قطبی‌سازی به‌واسطه ایجاد برنامه‌ریزی بومی در مناطق مختلف کشور درروند توسعه ورزش حرفه­ای؛ می‌تواند زمینه‌ساز بهره‌گیری از تمامی ظرفیت‌های فنی و انسانی گردد و این مسئله ضمن کاهش بی‌عدالتی در توزیع منابع؛ منجر به ارتقا تجربه محوری مناطق مختلف کشور گردد (کریس و مک­گریگور، 2023، ۵).

قطبی‌سازی در ورزش قهرمانی به فرایندی اشاره دارد که در آن تلاش می‌شود تا استعدادها و ظرفیت‌های بالقوه فردی و گروهی در جامعه ورزشی شناسایی و به بهترین نحو مورد استفاده قرار گیرد. این پدیده می‌تواند به نحو کارآمدی به بهره‌برداری از منابع محلی و منطقه‌ای کمک کند و زمینه‌ساز توسعه و ارتقاء توانمندی‌های بومی در ورزش قهرمانی شود. بنابراین، قطبی‌سازی نه تنها می‌تواند به شناسایی استعدادها و قابلیت‌های منحصر به فرد هر منطقه کمک کند، بلکه به تقویت هویت و روحیه ورزشی در میان افراد و تیم‌ها نیز منجر می‌شود (هنری و اواتس[27]، ۲۰۲۰، ۱۵۵). یکی از جنبه‌های مهم قطبی‌سازی، ایجاد تمایز و رقابت سالم بین دیدگاه‌ها و رویکردهای مختلف در ورزش قهرمانی است. این رقابت می‌تواند انگیزه‌بخش باشد و موجب تلاش بیشتر ورزشکاران و تیم‌ها برای بهبود عملکرد خود گردد. به‌علاوه، این کار می‌تواند زمینه‌ساز تبادل تجربیات و همکاری‌های مؤثر بین گروه‌های مختلف ورزشی باشد. با شناسایی نقاط قوت و ضعف هر واحد ورزشی، می‌توان به بهبود کیفیت تمرینات و استراتژی‌های رقابتی پرداخت و هر گروه را برای دستیابی به نتایج بهتر آماده ساخت (هارتمن[28]، ۲۰۲۴، ۲۷). با این حال، قطبی‌سازی باید با احتیاط و به‌طور مسؤولانه مدیریت شود. در حالی که هدف آن تشویق رقابت و بهبود کیفیت است، چالش‌هایی نظیر عدم توجه به نیازهای خاص و استفاده ناکارآمد از منابع می‌تواند مشکلاتی را به‌وجود آورد. به‌عنوان مثال، اگر تمرکز بیش از حد بر روی رقابت و مقایسه بین گروه‌ها باشد، ممکن است از توجه به حمایت‌های لازم و توسعه مستمر ورزشکاران غافل شد (لیندنر و هاوکینز[29]، ۲۰۲۳، ۸۹۴). مطابق با بررسی‌های انجام‌شده قطبی‌سازی در ورزش ایران به‌صورت جدی دنبال نشده است و نبود مطالعات داخلی در این خصوص بیانگر این مهم است که قطبی‌سازی در ورزش ایران از منظر پژوهشی نیز موردبررسی و تحلیل قرار نگرفته است. این در حالی است که قطبی‌سازی در کشور ایران در برخی حوزه‌ها ازجمله حوزه‌های سیاسی (گلدانی، 1397، ۳)، حوزه‌های اجتماعی (موسوی فرد و فراتی، 1402، ۵) و اقتصادی (آیت اللهی، 1401، ۴) موردبررسی قرارگرفته است. با توجه به مشارکت کشورهای درحال‌توسعه در ورزش‏های بین‌المللی؛ فاصله زیادی بین کشورهای توسعه‌یافته و درحال‌توسعه وجود دارد. این فاصله به علت نقص آموزش تربیت‌بدنی برای برنامه ریزان، عدم وجود بودجه ورزشی، امکانات ورزشی کم و تجهیزات اندک، فرار نخبگان ورزشی به کشور‌های توسعه‌یافته و عدم وجود موقعیت میزبانی در رویدادهای مهم ورزشی مربوط‏می‏شود. در شرایط کنونی قطبی‌سازی در ورزش می‌تواند یک راهکار در مسیر تحول ورزش ایران باشد اما عدم توجه به آن و نبود سیاست‌هایی جهت ایجاد قطبی‌سازی نظام‌مند سبب گردیده است تا عملاً قطبی‌سازی در ورزش ایجاد نگردد. اگرچه در برخی موارد شاهد ایجاد قطب‌هایی در برخی مناطق جغرافیایی کشور می‌باشیم؛ اما این مسئله به‌صورت نظام‌مند نبوده است. به عبارتی عدم بهره‌گیری از ظرفیت‌های قطبی‌سازی؛ باعث شده است تا روند تخصص گرایی در ورزش ایران به‌صورت جدی دنبال نگردد. از طرفی معیارهای قطبی‌سازی در هر حوزه‌ای بر مبانی مختلفی ازجمله مبنای سیاسی، جغرافیایی، تخصصی و ... می‌باشد که این مسئله در ورزش قهرمانی نیازمند مطالعات جامع دارد تا معیار و مبنایی اساسی در این خصوص کشف و استفاده گردد. این مسئله سبب گردیده است تا تحقیق حاضر باهدف شناسایی عوامل مؤثر بر توسعه قطبی‌سازی در ورزش قهرمانی ایران طراحی گردد. لذا سؤال اصلی تحقیق حاضر این می‌باشد که عوامل مؤثر بر توسعه قطبی‌سازی در ورزش قهرمانی ایران چه می‌باشد؟

روش پژوهش

پژوهش حاضر ازلحاظ هدف کاربردی، ازنظر شیوه گردآوری داده­ها به‌صورت آمیخته بود. روش کیفی مورداستفاده در تحقیق حاضر از نوع گرانند تئوری و استفاده از مدل گلیزر بود. دلایل استفاده از روش گراندد تئوری و مدل گلیزر کاربردهای این روش در شناسایی و توسعه نظریه‌ها، کارکردهای این روش در مطالعه در زمینه‌های نوظهور، انعطاف‌پذیری و تطبیق‌پذیری روش فوق و توجه به تجربیات شرکت‌کنندگان در مدل تحقیق بود. ابزار مورداستفاده در این پژوهش شامل مصاحبه نیمه ساختاریافته و پرسشنامه محقق ساخته بود. خروجی مصاحبه‌های تحقیق منجر به شکل‌گیری پرسشنامه محقق ساخته‌ای شد که دارای ۳۲ سؤال بود. سؤالات این پرسشنامه به‌صورت طیف ۵ ارزشی لیکرت طراحی گردید.

جهت بررسی روایی بخش کیفی از قابلیت باور پذیری (اعتبار)، انتقال‌پذیری و تأیید پذیری استفاده شد. بدین منظور محقق جهت بررسی قابلیت باورپذیری از تأیید فرایند پژوهش توسط شش متخصص و همچنین استفاده از دو کدگذار جهت کدگذاری چند نمونه مصاحبه جهت کسب اطمینان از یکسانی دیدگاه کدگذاران استفاده شد. همچنین جهت بررسی انتقال‌پذیری ازنظرات سه متخصص که در پژوهش مشارکت نداشتند در مورد یافته‌های پژوهش استفاده شد. همچنین جهت بررسی قابلیت تأیید پذیری از ثبت و ضبط تمامی مصاحبه‌ها و بررسی آنان در زمان‌های موردنیاز استفاده گردید. همچنین جهت بررسی روایی بخش کمی از بررسی نظرات خبرگان و جهت بررسی پایان پرسشنامه از محاسبه آلفای کرونباخ استفاده گردید (۸۸/۰= آلفای کرونباخ).

جامعه آماری تحقیق حاضر در بخش کیفی شامل خبرگان آگاه به موضوع پژوهش بود. معیارهای ورود خبرگان بخش کیفی تحقیق در سه بخش شامل تحصیلات (دارا بودن مدرک تحصیلی حداقل کارشناسی ارشد)، سوابق شغلی (دارا بودن حداقل 10 سال سوابق شغلی در حوزه ورزش قهرمانی) و سوابق پژوهشی (دارا بودن حداقل ۳ مقاله علمی در حوزه موردمطالعه) بود. دارا بودن دو معیار از سه معیار فوق منجر به تأیید شرایط آگاهی نمونه‌ها به موضوع پژوهش خواهد بود. به‌منظور شناسایی نمونه‌های بخش کیفی از روش نمونه‌گیری هدفمند استفاده شد. در این پژوهش با توجه به هدف مطالعه، شرکت­کنندگان بخش کیفی بر اساس نمونه­گیری هدفمند از بین افراد آگاه به موضوع پژوهش انتخاب شدند.

فرایند گزینش نمونه­ها ادامه پیدا کرد تا هنگامی‌که در جریان کسب اطلاعات، هیچ داده جدیدی پدیدار نشد و به عبارتی داده­ها در ۱۲ مصاحبه به اشباع رسیدند و ادامه مصاحبه­ صرفاً برای اطمینان از یافته­ها انجام شد. در این پژوهش ۱۴ مصاحبه با ۱۴ نفر انجام پذیرفته است. جدول شماره ۱ مشخصات فردی نمونه های بخش کیفی را نشان می دهد.

جدول ۱. مشخصات فردی نمونه های بخش کیفی

جامعه آماری تحقیق حاضر در بخش کمی شامل روسا، نائب رئیسان و دبیران فدراسیون‌های ورزشی کشور ایران بود. پس از بررسی‌های انجام‌شده تعداد این افراد شامل 159 نفر مشخص گردید که با توجه به جدول مورگان تعداد 113 نفر به‌عنوان نمونه تحقیق مشخص شدند. روش نمونه‌گیری در تحقیق حاضر از نوع تصادفی بود. درنهایت تعداد ۱۰۱ پرسشنامه مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفت. داده‌های کیفی پژوهش از طریق فرایند کدگذاری، تحلیل شد. مراحل تحلیل داده‌ها از طریق کدگذاری باز، محوری و انتخابی انجام و به عرضه پارادایم منطقی یا تصویر تجسمی از نظریه در حال تکوین پایان یافت. همچنین داده‌های کمی تحقیق حاضر به‌واسطه روش معادلات ساختاری انجام گردید. کلیه روند تجزیه‌وتحلیل داده‌های تحقیق حاضر در نرم‌افزارهای SPSS و PLS انجام گردید.

یافته‌های پژوهش

یافته‌های توصیفی مربوط به نمونه آماری بخش کمی حاضر در جدول ۲ به نمایش گذاشته‌شده است.

جدول ۲. یافته‌های توصیفی نمونه‌های بخش کمی

مطابق با نتایج توصیفی تحقیق مشخص گردید که ۴/۶۴ درصد نمونه‌های تحقیق را مردان و ۶/۳۵ درصد نمونه‌های تحقیق را زنان تشکیل دادند. همچنین مطابق با نتایج تحقیق مشخص گردید که افراد با سطح تحصیلی کارشناسی ارشد با ۶/۴۳ درصد بیشترین فراوانی را دارا بودند. در پژوهش حاضر، محقق با استفاده از تکنیک گلیزر مفاهیم را به‌عنوان واحد تحلیل در سطوح متن مصاحبه موردتوجه و تمرکز قرار داده و با تفکیک متن مصاحبه به عناصر دارای پیام در مدخل سطور و پاراگراف‌ها تلاش نمود تا کدهای باز استخراج گردند و درنهایت تعداد ۳۲ مفهوم استخراج گردید؛ در مرحله کدگذاری محوری، در ابتدا مقوله اصلی پژوهش تعیین‌شده و درنهایت سایر مقوله دسته‌بندی شدند. در طول روند کدگذاری انتخابی و حتی در فرایند تلفیق، محقق متن مصاحبه‌های انجام‌شده را چندین بار مورد بازبینی قرار داده و عبارات و ایده‌هایی را که بیانگر روابط بین مقوله‌های اصلی و فرعی بودند را موردتوجه قرارداد. بر همین اساس، روابط بین مقوله‌ها و مربوط به شناسایی عوامل مؤثر بر توسعه قطبی‌سازی در ورزش قهرمانی ایران شکل گرفت و نهایتاً با استفاده از نمودار، یکپارچه‌سازی نظریه صورت پذیرفت. جدول شماره ۳ نتایج مربوط به این کدها را نشان می‌دهد.

جدول ۳. نتایج کدگذاری باز

پس از انجام مصاحبه‌های تحقیق تعداد ۳۲ کد به‌صورت کلی مشخص گردید. جدول شماره ۴ نتایج مربوط به بخش کیفی را به نمایش گذاشته است.

جدول ۴: کدگذاری بخش کیفی

با توجه به نتایج بخش کیفی، مدل مفهومی تحقیق شکل گرفت. شکل شماره 1 مدل مفهومی تحقیق را نشان می‌دهد.

شکل 1: مدل مفهومی تحقیق

نتایج نشان داد که عوامل مؤثر بر توسعه قطبی‌سازی در ورزش قهرمانی ایران شامل 6 عامل ازجمله آمایش سرزمین، کشف ارزش‌ها، توزیع منابع، تخصص گرایی، برنامه محلی و زیرساخت‌های فنی می‌باشد. توجه به عوامل فوق می‌تواند زمینه در جهت توسعه قطبی‌سازی در ورزش قهرمانی ایران را فراهم نماید. به‌منظور بررسی مدل تحقیق در بخش کمی، از روش معادلات ساختاری استفاده گردید. نتایج آزمون کلوموگراف اسمیرنف نشان داد که توزیع داده‌های تحقیق طبیعی نمی‌باشد. با توجه به این مسئله پیش‌فرض‌های استفاده از نرم‌افزارهای کوورایانس محور ایجاد گرفت. لذا در ادامه جهت آزمون مدل از نرم‌افزار PLS استفاده شد. شکل شماره 2 مدل تحقیق در حالت ساختاری و شکل شماره 3 مدل تحقیق را حالت ضرایب تی را نشان می‌دهد.

شکل 2: مدل ساختاری پژوهش

شکل 3: ضرایب تی مدل

برای بررسی برازش مدل ساختاری پژوهش از چندین معیار استفاده می شود که اولین و اساسی‌ترین معیار، ضرایب معنی‌داری t یا همان مقادیر t-values می­باشد. درصورتی‌که مقدار این اعداد از 0.95 بیشتر شود، نشان از صحت رابطه­ی بین متغیرها و درنتیجه تأیید روابط در سطح اطمینان 1.96 است. با توجه به نتایج مدل تحقیق مشخص گردید که تمامی عوامل حضور معناداری در مدل تحقیق دارند. جدول ۵ نتایج مربوط به شاخص‌های برازش مدل فوق را نشان می‌دهد.

جدول ۵. شاخص­های برازش مدل تحقیق

با توجه به نتایج شاخص‌های برازش مشخص گردید که مدل ارائه‌شده در تحقیق حاضر، از برازش مناسبی برخوردار می‌باشد.

بحث و نتیجه‌گیری

یکی از مسائل مهم در جهت همه‌گیر ورزش و همچنین توسعه ورزش در تمامی گروه و مناطق جغرافیایی؛ قطبی‌سازی می‌باشد. استفاده از قطبی‌سازی می‌تواند ضمن ارتقا تخصصی گرایی در ورزش قهرمانی؛ باعث گردد تا زمینه استعدادیابی در ورزش قهرمانی به صورت مناسبی اجرایی گردد. ایجاد مطالعات علمی در مسیر توسعه قطبی‌سازی در ورزش می‌تواند از منظر علمی بستری در جهت رفع خلا تحقیقات در این حوزه گردد. به عبارتی انجام تحقیق حاضر می‌تواند ضمن رفع خلا تحقیقاتی در این؛ باعث گردد تا ابهامات علمی در حوزه قطبی‌سازی در ورزش نیز رفع گردد. از طرفی انجام تحقیق حاضر می‌تواند به وسطه ایجاد راهکارهای علمی در مسیر توسعه قطبی‌سازی در ورزش؛ باعث تخصصی گرایی در ورزش گردد. این مسئله باعث شده است تا تحقیق حاضر باهدف شناسایی عوامل مؤثر بر توسعه قطبی‌سازی در ورزش قهرمانی ایران طراحی و اجرا گردد. پس از بررسی مصاحبه های بخش کیفی تعداد 32 کد شناسایی گردید. نتایج همچنین نشان داد که عوامل مؤثر بر توسعه قطبی‌سازی در ورزش قهرمانی ایران شامل 6 عامل ازجمله آمایش سرزمین، کشف ارزش‌ها، توزیع منابع، تخصص گرایی، برنامه محلی و زیرساخت‌های فنی می‌باشد. توجه به عوامل فوق می‌تواند زمینه در جهت توسعه قطبی‌سازی در ورزش قهرمانی ایران را فراهم نماید. 

آمایش سرزمین به معنای تخصیص بهینه منابع و امکانات ورزشی بر اساس خصوصیات جغرافیایی و فرهنگی مناطق مختلف است. این عامل نشان می‌دهد که هر منطقه و شهر به دلیل ویژگی‌های خاص خود، نیازهای متفاوتی در زمینه ورزش دارد. این مساله در تحقیقات چن و همکاران (۲۰۲۱) و زیاکاس (۲۰۲۳) نیز اشاره شده است. بهینه‌سازی نگهداری و ایجاد امکانات ورزشی بر اساس این ویژگی‌ها می‌تواند به جذب ورزشکاران جدید و افزایش مشارکت عمومی در فعالیت‌های ورزشی منجر شود. در این راستا نیاز است سیاست‌گذاران به یک رویکرد همه‌جانبه و متناسب با خصوصیات محلی توجه کنند. با این توجه نتایج تحقیق حاضر با نتایج تحقیقات کریس و مک­گریگور (2023) و داویس-دلانو و کروست (2008) همسو می باشد. در تفسیر این مسئله لازم به ذکر است که نبود برنامه‌ریزی‌های عملیاتی در مسیر توسعه قطبی‌سازی در ورزش قهرمانی ایران و همچنین عدم وجود راهکارهای سازمان‌یافته در این خصوص باعث شده است تا موارد فنی و غیر فنی مهمی در جهت توسعه قطبی‌سازی در ورزش قهرمانی ایران مشخص گردد. به عبارتی نبود فعالیت‌های جدی در این خصوص ضمن ایجاد کمبودهای مختلفی؛ باعث شده است تا عوامل مختلفی ازجمله آمایش سرزمین، کشف ارزش‌ها، توزیع منابع، تخصص گرایی، برنامه محلی و زیرساخت‌های فنی شناسایی گردد. ماهیت عوامل شناسایی‌شده این مهم را بازگو می‌نماید که در مسیر توسعه قطبی‌سازی در ورزش قهرمانی ایران می‌بایستی یک برنامه‌ریزی جامع در مسیر ایجاد بسترهای فنی و غیر فنی ایجاد گردد.

 دیگر عامل شناسایی شده کشف ارزش ها بود. کشف ارزش‌ها به شناسایی و تأکید بر توانمندی‌ها و استعدادهای خاص هر منطقه مربوط می‌شود. این عامل ضرورت دارد که ورزشکاران و تیم‌ها به سمت تقویت و توسعه قابلیت‌های منحصر به فرد خود حرکت کنند. با کشف و رشد این ارزش‌ها، می‌توان به شناسایی الگوهای موفق در هر منطقه پرداخته و مسیری برای توسعه پایدار ورزش قهرمانی فراهم کرد. توجه به ابعاد فرهنگی و اجتماعی و استفاده از آنها در برنامه‌ریزی‌های ورزشی از اهمیت بالایی برخوردار است. این مساله در تحقیقات دوهرتی (۲۰۱۳)، ماکنوسن و پرریوی (۲۰۱۶) و سیسلیکوسکی و بروسوکاس (۲۰۱۷) نیز اشاره شده است. همچنین  توزیع عادلانه و منصفانه منابع مالی، انسانی و فیزیکی یکی از عوامل کلیدی در توسعه قطبی‌سازی است. نابرابری در دسترسی به امکانات ورزشی می‌تواند موجب کاهش انگیزه‌ها و عدم توسعه ورزش در برخی مناطق شود. بنابراین، نیاز است که برنامه‌ها و سیاست‌ها به‌گونه‌ای طراحی شوند که زمینه‌ساز توزیع بهینه منابع در تمام نقاط کشور باشد و درهای فرصت را به روی تمامی ورزشکاران، به‌ویژه در مناطق کمتر توسعه‌یافته، بگشاید. این مساله در تحقیقات استریتماتر و همکاران (۲۰۱۸) و جادلیکا و همکاران (۲۰۲۱) نیز اشاره شده است.

تخصص گرایی دیگر عامل شناسایی شده در تحقیق حاضر بود که نقش مهمی در جهت توسعه قطبی‌سازی در ورزش قهرمانی ایران داشت. تخصص‌گرایی تأکید بر پرورش و استفاده از افراد دارای مهارت‌ها و تجربیات خاص در رشته‌های ورزشی است. این عامل بر اهمیت آموزش و تربیت مربیان و متخصصان تأکید می‌کند که می‌توانند به شکل‌گیری تیم‌های قوی و باکیفیت کمک کنند. به این ترتیب، برقراری برنامه‌های آموزشی و تربیتی منظم و کارآمد، به ارتقاء سطح مهارت‌های ورزشی و دست‌یابی به نتایج بهتر در رقابت‌ها می‌انجامد. این مساله در تحقیقات رمضانی و همکاران (1401)، آقایی و همکاران (1399) و سیبیکوسکا (2021) نیز اشاره شده است. همچنین برنامه محلی به معنای طراحی برنامه‌های ورزشی متناسب با نیازهای خاص هر جامعه محلی است. این عامل به محققان و برنامه‌ریزان این امکان را می‌دهد که با در نظر گرفتن نظرات و نیازهای جامعه محلی، برنامه‌هایی جامع و کارآمد به‌وجود آورند. این رویکرد نه تنها موجب افزایش جذابیت ورزش برای افراد محلی می‌شود، بلکه به رشد و پیشرفت در زمینه ورزش قهرمانی کمک قابل توجهی خواهد کرد.

از طرفی زیرساخت‌های فنی شامل امکانات ورزشی، تجهیزات و فناوری‌های مورد نیاز برای فعالیت‌های ورزشی است. این عامل بطور مستقیم بر کیفیت ورزش و توانمندی‌های ورزشی تأثیر می‌گذارد. وجود زیرساخت‌های مناسب باعث ارتقاء کیفیت تمرینات و رقابت‌ها می‌شود و بازیکنان را برای دستیابی به سطوح بالاتر آماده می‌کند. بنابراین، سرمایه‌گذاری در توسعه زیرساخت‌ها و فناوری‌های نوین در ورزش قهرمانی می‌تواند زمینه‌ساز پیشرفت و موفقیت‌های بیشتر در این حوزه باشد. پس از بررسی‌های خود پی برد که با از بین رفتن پیوند بین مقامات و جامعه، دموکراسی نماینده به تنها شکل ممکن کنترل قدرت سیاسی تبدیل‌شده و به‌تدریج خود را به دموکراسی مستقیم که از طریق جنبش‌های اجتماعی بیان می‌شود، تبدیل کرد. در تفسیر این مسئله لازم به ذکر است که زیرساخت فنی ازجمله ایجاد امکانات اختصاصی مطابق با نیازهای منطقه‌ای، تهیه بانک اطلاعاتی از تجهیزات ورزش قهرمانی، به‌روزرسانی بانک‌های اطلاعاتی در ورزش قهرمانی، ایجاد تیم‌های پشتیبانی بانک‌های اطلاعاتی و ایجاد حاکمیت داده محور در ورزش قهرمانی به علت درگیر نمودن بسترهای لازم در جهت توسعه قطبی‌سازی در ورزش قهرمانی ایران می‌تواند نقش مهمی در این خصوص داشته باشد. به عبارتی زیرساخت‌های فنی در مسیر توسعه و تحول قطبی‌سازی در ورزش قهرمانی ایران می‌تواند نقش بسترسازی را داشته باشد و شرایطی را فراهم نماید تا این مسیر به‌صورت مطلوب اجرایی گردد.

نتایج این مطالعه نشان‌دهنده‌ی وجود کدهای کلیدی مرتبط با توسعه قطبی‌سازی در ورزش قهرمانی ایران است که این کدها به شش عامل اساسی تفکیک می‌شوند: آمایش سرزمین، کشف ارزش‌ها، توزیع منابع، تخصص‌گرایی، برنامه محلی، و زیرساخت‌های فنی. این عوامل نه تنها به شناسایی و اجرای استراتژی‌های مؤثر در ارتقاء ورزش قهرمانی کمک می‌کنند، بلکه موجب بهبود کیفیت و سطح رقابت در این حوزه می‌شوند.  آمایش سرزمین، به‌عنوان اولین عامل، بر اهمیت استفاده بهینه از منابع جغرافیایی و انسانی دلالت دارد، به‌طوری که تخصیص صحیح امکانات و فرصت‌ها می‌تواند برای هر منطقه‌ای مزایای خاصی به ارمغان آورد. کشف ارزش‌ها نیز نمایانگر لزوم شناسایی و تکیه بر استعدادها و قابلیت‌های بومی است که می‌تواند در ارتقاء روحیه ورزشی و جذب افراد جدید به ورزش قهرمانی مؤثر باشد. علاوه بر این، توزیع منابع به عنوان یک عامل حیاتی در تأمین امکانات و تسهیلات ورزشی تأکید دارد، که برای دسترسی عادلانه به امکانات در مناطق مختلف کشور ضروری است. تخصص‌گرایی به نوبه خود بستری برای ایجاد تیم‌ها و افرادی با توانمندی‌های خاص فراهم می‌آورد که می‌تواند به افزایش کارایی و عملکرد ورزشکاران کمک کند. از طرف دیگر، برنامه محلی به تطبیق برنامه‌ها و استراتژی‌ها با نیازها و اولویت‌های جامعه محلی اشاره دارد که به بهبود کیفیت آموزش و پروش ورزشکاران می‌انجامد. نهایتاً، زیرساخت‌های فنی نقش بسیار مهمی در پشتیبانی از توسعه پایدار ورزش قهرمانی دارند و در دسترس بودن امکانات مناسب و به‌روز می‌تواند موجب رشد و شکوفایی استعدادها در این حوزه شود. در نهایت، ترکیب این شش عامل می‌تواند به شکل‌گیری یک رویکرد جامع و اثربخش در راستای توسعه قطبی‌سازی در ورزش قهرمانی ایران منجر شود و به صورت کلی به ارتقاء کیفیت ورزش و تقویت مبانی اجتماعی و فرهنگی آن کمک کند. بر این اساس، توجه به این عوامل در سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی‌های آینده ضروری به نظر می‌رسد.

با توجه به نتایج تحقیق حاضر پیشنهاد می گردد تا با برنامه‌ریزی‌های ورزشی در هر منطقه بر اساس ویژگی‌های جغرافیایی و اجتماعی آن مکان انجام گیرد، به‌طوری که نیازهای خاص هر منطقه در تصمیم‌گیری‌ها مد نظر قرار گیرد. این مساله به واسطه ایجاد بانک های اطلاعاتی و بسترسازی جهت اجرایی سازی تحلیل داده های بزرگ در ورزش قهرمانی امکان پذیر خواهد بود.  با توجه به نتایج تحقیق حاضر پیشنهاد می گردد تا برنامه‌ریزی‌های ورزشی در هر منطقه بر اساس ویژگی‌های جغرافیایی و اجتماعی آن مکان انجام گیرد، به‌طوری که نیازهای خاص هر منطقه در تصمیم‌گیری‌ها مد نظر قرار گیرد و همچنین پیشنهاد می گردد تا با برگزاری کارگاه‌ها و نشست‌های مشاوره‌ای، استعدادها و ارزش‌های بومی شناسایی شده و برای توسعه و بهره‌برداری از آنها برنامه‌ریزی‌های مشخصی صورت گیرد. همچنین با توجه به نتایج تحقیق حاضر پیشنهاد می گردد تا بر اساس بررسی نیازهای مناطق مختلف، توزیع عادلانه و منصفانه منابع مالی و تجهیزات ورزشی صورت گیرد و مظاهر تبعیض کاهش یابد. همچنین پیشنهاد می گردد تا با ایجاد و تقویت دوره‌های آموزشی و تربیت مربی، زمینه تخصص‌گرایی در رشته‌های ورزشی فراهم شود و افراد با مهارت‌های خاص به عرصه ورزش کشور وارد شوند. با توجه به نتایج تحقیق حاضر پیشنهاد می‌گردد تا با شناسایی ارزش‌های محلی در حوزه ورزش و تعیین هنجارهای جامعه بومی؛ بستری در جهت توسعه قطبی‌سازی در ورزش قهرمانی ایران را فراهم نمود. همچنین با توجه به نتایج تحقیق حاضر پیشنهاد می‌گردد تا با تهیه بانک اطلاعاتی از منابع تجهیزاتی در هر منطقه و تعیین مناطق محروم در حوزه ورزش قهرمانی؛ بستری در جهت توسعه قطبی‌سازی در ورزش قهرمانی ایران را فراهم نمود. با توجه به نتایج تحقیق حاضر پیشنهاد می‌گردد تا با تهیه بانک اطلاعاتی از تجهیزات ورزش قهرمانی، به‌روزرسانی بانک‌های اطلاعاتی در ورزش قهرمانی، ایجاد تیم‌های پشتیبانی بانک‌های اطلاعاتی؛ بستری در جهت توسعه قطبی‌سازی در ورزش قهرمانی ایران را فراهم نمود.