مدلیابی عوامل توانمندساز زیرساخت­ نرم­افزاری ورزش کُشتی ایران با استفاده از رویکرد زمینه­ای

مصطفی میرزایی[1]

حسام اشراقی[2]

رسول نظری[3]

الهام مشکل­ گشا[4]

10.22034/ssys.2025.3517.3573

تاریخ دریافت مقاله: 09/12/1403

                                                                                 تاریخ پذیرش مقاله: 20/03/1404

مقدمه

هر ساله، اجرای عملی دست­آوردهای پیشرفت علمی و فن­آوری در حوزه دیجیتالی شدن، تأثیر فزاینده‌ای بر تمامی جنبه‌های فعالیت اجتماعی انسان می‌گذارد (میخایلوآ و همکاران^[5]، 2021). پیاده‌سازی، برنامه‌های اطلاعاتی مختلف، نرم­افزارها، شبکه‌های عصبی و فن­آوری‌های هوش مصنوعی در تمامی سطوح جامعه به مرحله‌ای رسیده که سیستم اجتماعی دیگر نمی‌تواند بدون این ادغام به حیات کامل خود ادامه دهد (لی و همکاران^[6]، 2024). داده‌های عظیم، یادگیری ماشین و هوش مصنوعی با تسریع توسعه فن­اوری به سمت کاربردهای انسان‌محور، در حال تغییر بنیادین شیوه توسعه جامعه و فن­اوری در سطح جهانی هستند(سرانو و همکاران^[7] ، 2023).

از سویی دیگر اهمیت دستیابی به اطلاعات دقیق، صحیح و به‌موقع در حوزه ورزش، با گسترش روزافزون صنعت ورزش در سطح جهانی، بیش از پیش افزایش یافته است (فرول و همکاران^[8]، 2022). در سال‌های اخیر، تنوع نرم­افزارها و فن­آوری‌های هوش مصنوعی به ابزاری مهم برای پشتیبانی از اجرای فرآیندهای مختلف در حوزه تربیت بدنی و ورزش تبدیل شده‌اند (لیو و ژو^[9]، 2022؛ مورحت^[10]، 2018). این فن­اوری تسهیل‌گر انتقال از روش‌های سنتی به شیوه‌های نوین است (نادیکاتو^[11]، 2020). با استفاده از داده‌های حجیم مبتنی بر فن­اوری‌های هوشمند، تحلیل سیستماتیک شاخص‌های فعالیت‌های تربیت بدنی و ورزشی انجام می‌شود (بولاک و همکاران^[12]، 2022؛ ژو^[13]، 2022؛ یانگ و لین^[14]، 2022؛ لیو و همکاران^[15]، 2021). هوش مصنوعی از طریق ارائه کمک‌های اطلاعاتی، روش‌شناختی و مشاوره‌ای به مربیان و معلمان تربیت بدنی در سازمان‌های ورزشی مختلف، از اهمیت عملی بالایی برخوردار شده است (ژو، 2022؛ یانگ و لین، 2022؛ ژانگ و همکاران، 2022؛ وانگ و پارک^[16]، 2021)؛ چرا که، برای تحلیل حجم انبوهی از داده‌های ورزشی، از منظر تحلیل ورزشی و نظارت بر داوران از طریق فیلم‌های مسابقات یا شاخص‌های عملکردی رقبا به کار می‌رود (تانگ و همکاران[17]، 2022؛ وانگ و سعید[18]، 2021؛ مورحت، 2018).

کشتی یکی از قدیمی‌ترین و ریشه­دارترین ورزش‌های جهان است که به قدرت، چابکی، واکنش‌های سریع و روحیه‌ای شکست‌ناپذیر نیاز دارد. به‌طور سنتی، تمرینات کشتی عمدتاً بر پایه تمرینات فیزیکی، مسابقات تمرینی و مشاهده مربیان استوار بود. اما با پیشرفت فن­اوری که تقریباً تمام جنبه‌های زندگی را دگرگون کرده، تمرینات کشتی نیز از این قاعده مستثنی نبوده است. با نفوذ نوآوری‌های فن­اوری در تمام جنبه‌های عملکرد انسانی، ادغام هوش مصنوعی و فن­اوری‌های پیشرفته در کشتی، روزبه‌روز امکان‌پذیرتر و ارزشمندتر شده است. الگوریتم‌های هوش مصنوعی می‌توانند فیلم‌های مسابقات و جلسات تمرین را برای شناسایی الگوهای حرکتی، اجرای تکنیک‌ها و تصمیم‌گیری‌های استراتژیک تحلیل کنند (ملیکوزویچ^[19]، 2025).

در کشتی، هر ثانیه و هر حرکت اهمیت دارد. آگاهی از میزان تلاش ورزشکاران در تمرینات می‌تواند عملکرد آن‌ها را بهبود بخشد (ایگلی و کورگان^[20]، 2021). این دستگاه‌ها داده‌های لحظه‌ای ارائه می‌دهند که مربیان و ورزشکاران می‌توانند از آن‌ها برای نظارت بر استقامت، چابکی، قدرت و زمان‌های ریکاوری استفاده کنند. این داده‌ها باعث می‌شوند کشتی‌گیران جوان بر حوزه‌هایی که نیاز به بهبود دارند تمرکز کنند. همچنین تحلیل ویدیویی از دیگر فن­اوری‌هایی است که تمرینات کشتی را متحول کرده است. پیش از این، کشتی‌گیران برای دریافت بازخورد حرکات به حافظه مربی وابسته بودند. اما امروزه با یک گوشی هوشمند یا تبلت، مربیان می‌توانند جلسات تمرینی را ضبط کنند، فیلم‌ها را تحلیل کنند و بازخوردهایی حتی در جزئی‌ترین موارد ارائه دهند(چودهاری و چودهاری، 2024). واقعیت مجازی[21] نیز معمولاً با بازی‌ها مرتبط است، اما در تمرینات ورزشی، ازجمله کشتی، نیز تأثیر چشم­گیری داشته است. این فن­اوری به ورزشکاران امکان می‌دهد بدون نیاز به یک حریف واقعی، مسابقاتی واقع‌گرایانه را تجربه کنند (­لی و همکاران^[22]، 2025).

پلتفرم‌های مربیگری مبتنی بر هوش مصنوعی نیز می‌توانند مسابقات را تحلیل کنند، حرکات بعدی حریف را پیش‌بینی کنند و برنامه‌های تمرینی شخصی‌سازی‌شده پیشنهاد دهند. همچنین تشک‌های هوشمند داده‌های ارزشمندی درباره تکنیک و عملکرد ارائه می‌دهند این تشک‌ها دارای سنسورهایی هستند که نیروی ضربه، نقاط فشار و حرکات را ردیابی می‌کنند. آن‌ها می‌توانند نحوه توزیع وزن کشتی‌گیران، نقاط قوت آن‌ها و قدرتمندترین حرکاتشان را ثبت کنند^[23]. در زمینه تکنیک‌های پایه کشتی، دیجیتالی‌سازی می‌تواند به توسعه نوآوری‌های جامع در یادگیری بینجامد. کاربرد دیجیتالی‌سازی در آموزش تکنیک‌های کشتی نشان‌دهنده نوآوری چشم­گیر در فرآیند یادگیری است (خیرول انور^[24]، 2009). مزایای دیجیتالی‌سازی در یادگیری شامل افزایش اثربخشی فرآیند آموزش و دسترسی گسترده‌تر به منابع اطلاعاتی متناسب با نیازهای ورزشکاران است (هاراهاپ^[25]، 2015). این فن­آوری­های پیشرفته در فراهم کردن محیط­های آموزشی تعاملی نقش پررنگ دارند (کالاندرا^[26]، 2023).

از آنجا که کشتی ورزشی است که شامل تماس فیزیکی بین دو نفر می‌شود، جایی که یک کشتی‌گیر باید حریف خود را زمین‌گیر یا تحت کنترل درآورد (کرامر و همکاران^[27]، 2001). اجرای نادرست این تکنیک‌ها می‌تواند منجر به آسیب‌های جدی شود (ایروان، 2019). این امر موجب شده تا فن­اوری‌های پیشرفته برای اصلاح تمرینات، بهینه‌سازی عملکرد و افزایش ایمنی به کار گرفته شوند. ظهور بیومکانیک، فن­اوری‌های پوشیدنی و تحلیل داده، درک و بهبود عملکرد کشتی را دگرگون کرده است (الشهریانی^[28]، 2024). تمرینات فیزیکی شدید کشتی اغلب منجر به آسیب‌هایی به ویژه در شانه‌ها، زانوها و کمر می‌شود. راهکارهای پیشگیرانه، ازجمله تمرینات قدرتی و برنامه‌های انعطاف‌پذیری که متناسب با نیازهای بیومکانیکی کشتی طراحی شده‌اند، می‌توانند میزان و شدت آسیب‌ها را کاهش دهند (تورس رندا و همکاران^[29]، 2022). ادغام حسگرهای پوشیدنی و سیستم‌های ضبط حرکت، جمع‌آوری داده‌های بیومکانیکی و فیزیولوژیکی را ممکن می‌سازد (الشهریانی، 2024). علاوه بر عملکرد فیزیکی، تحلیل داده‌ها بینشی درباره رفتارهای تاکتیکی ارائه می‌دهد(پانگ و همکاران، 2024). با استفاده از یادگیری ماشین و مدل‌سازی آماری، تحلیل داده‌ها می‌تواند نتایج مسابقات و روندهای عملکردی را پیش‌بینی کند (تورس رندا و همکاران، 2022). ادغام این نوآوری‌ها نه تنها عملکرد فردی را بهبود می‌بخشد، بلکه پیامدهای گسترده‌تری برای این ورزش دارد (پانگ و همکاران، 2024). یکی دیگر از کاربردهای حیاتی تحلیل داده، مدیریت بار تمرینی است. الگوریتم‌ها حجم تمرین، شدت و معیارهای ریکاوری را تحلیل می‌کنند تا از تمرین‌زدگی و آسیب جلوگیری شود. شاخص‌های ریکاوری مانند تغییرپذیری ضربان قلب و کیفیت خواب نیز رصد می‌شوند تا اطمینان حاصل شود کشتی‌گیران در بهترین شرایط ممکن وارد رقابت می‌شوند (لی و همکاران، 2024).

کشتی به­عنوان یکی از قدیمی‌ترین ورزش‌های رزمی، ترکیبی منحصربه‌فرد از قدرت فیزیکی، استقامت، مهارت فنی، هوش تاکتیکی و تاب‌آوری روانی را می‌طلبد. اثربخشی برنامه‌های آموزشی به‌طور مستقیم بر عملکرد کشتی‌گیران در سطوح ملی و بین‌المللی تأثیر می‌گذارد. مطالعات متعددی به تأثیر توسعه فن­اوری بر دست­آوردهای ورزش کشتی تمرکز کرده‌اند. پژوهش چودهاری و چودهاری (2024)، به بررسی "نوآوری‌ها در کشتی: تلفیق بیومکانیک، فن­اوری پوشیدنی و تحلیل داده‌ها برای ارتقاء عملکرد" پرداخته­اند. این مطالعه نشان می‌دهد که نوآوری‌هایی مانند سیستم‌های ضبط حرکت، سنسورهای هوشمند و الگوریتم‌های یادگیری ماشین، اطلاعات عملی را در اختیار ورزشکاران و مربیان قرار می‌دهند. این مداخلات فن­اورانه قابلیت‌های فردی ورزشکاران را بهبود می‌بخشد. ملیکوزیویچ (2024) پژوهشی با عنوان "چشم‌انداز استفاده از هوش مصنوعی و فن­اوری در کشتی" انجام داده است.­ وی معتقد است با ادغام فن­اوری‌های پوشیدنی هوشمند، ردیابی بیومکانیک، یادگیری ماشین و شبیه­‌سازی‌های مجازی، این ورزش در آستانه ورود به دوره‌ای از توسعه داده‌محور قرار گرفته است. نتایج اسیپووا و همکاران[30](2024)، در پژوهش خود با عنوان "کاربرد هوش مصنوعی در پیش‌بینی نتایج ورزشی کشتی‌گیران رشته کشتی فرنگی در آزمون کنترل برنامه توسعه‌یافته" نشان داد که احتمال خطا در پیش‌بینی عملکرد رقابتی شرکت‌کنندگان تنها 14% است. براساس عملکرد برنامه در زمینه طبقه‌بندی علائم به دسته‌های مختلف، این توسعه فکری با احتمال 100% در آزمایش‌های تجربی توانست دسته‌های کلیدی علائمی را که به­طور قابل اعتمادی بر نتایج آینده عملکرد ورزشی ورزشکاران تأثیر می‌گذارند، شناسایی کند. اجرای عملی این پژوهش این امکان را فراهم می‌آورد تا با حداقل سطح خطا، ورزشکارانی که مستعد کسب بالاترین نتیجه رقابتی در کشتی فرنگی هستند، به­طور دقیق و از پیش شناسایی شوند.

ناگوویتسین و همکاران[31] (2023)، در پژوهشی به بررسی"برنامه هوش مصنوعی برای پیش‌بینی عملکرد ورزشی کشتی‌گیران" پرداخته­اند. در این پژوهش با استفاده از شبکه‌های عصبی عمیق و الگوریتم‌های یادگیری ماشین، دو گروه پیش‌بینی شناسایی شدند: ورزشکارانی که به رتبه ورزشی یا استاندارد عالی دست یافتند؛ ورزشکارانی که به این سطح نرسیدند. آزمون کنترل برنامه نشان داد احتمال خطا در پیش‌بینی عملکرد رقابتی تنها ۱۱٪ است. همچنین برنامه هوش مصنوعی با دقت ۱۰۰٪ توانست دسته‌های کلیدی ویژگی‌هایی که به­طور قابل اعتماد بر عملکرد آینده ورزشکاران جوان تأثیر می‌گذارند را شناسایی کند. نتایج پژوهش ویشینکوجوا^[32] (2024) با عنوان "پیاده‌سازی فن­آوری‌های دیجیتال در مدیریت امکانات زیرساخت ورزشی" نشان می­دهد؛ با استفاده از فن­آوری‌های دیجیتال، می‌توان پایگاه‌های داده مختلف مربوط به امکانات ورزشی را یکپارچه کرد. کی ­و همکاران^[33] (2024) در پژوهشی به نقش"فن­آوری‌های دیجیتال در ورزش: فرصت‌ها، چالش‌ها و استراتژی‌های حفاظت از رفاه ورزشکاران و یکپارچگی رقابتی در عصر دیجیتال" پرداخته­اند. یافته‌ها نشان داد که استفاده گسترده‌ای از تحلیل‌های داده، فن­اوری‌های پوشیدنی، سیستم‌های اطلاعات مدیریت و پلتفرم‌های تعامل با هواداران در میان سازمان‌های ورزشی مورد بررسی، وجود دارد. متخصصان همچنین چالش‌های اجرایی ازجمله ملاحظات مالی، شکاف مهارتی، مقاومت در برابر تغییر، عدم­قطعیت‌ها در مورد اثبات بازده سرمایه‌گذاری و خطرات اخلاقی که نیاز به اقدامات کاهشی دارند را مورد تأکید قرار دادند. فرول و همکاران^[34] (2022) در بررسی" تأثیر فن­اوری بر ورزش - یک مطالعه آینده­نگر" نشان دادند که تا سال ۲۰۳۰، فن­اوری تأثیر قابل توجهی بر هر سه گروه کاربران ورزشی (ورزشکاران، مصرف‌کنندگان و مدیران) خواهد داشت. برای ورزشکاران، انتظار می‌رود فن­آوری نقش اصلی در بهبود عملکرد ورزشی ایفا کند. برای مصرف‌کنندگان، نحوه مصرف محتوای ورزشی به­طور مداوم تغییر خواهد کرد. برای مدیران، انواع جدیدی از پروفایل‌های مدیریتی با زمینه‌ها و مهارت‌های متفاوت مطلوب خواهد بود. تیو^[35](2022) در پژوهشی با عنوان"مدیریت ابزارهای نوآورانه زیرساخت­های ورزشی، مروری بر تجربه بین­المللی" به تبیین مدلی از مدیریت نوآورانه و ابزارهای سرمایه‌گذاری نوآورانه برای زیرساخت‌های ورزشی در قزاقستان پرداخته است. او معتقد است نوآوری مکانیزم­های مدیریت زیرساخت­های ورزشی با هدف جذب و گسترش سرمایه­گذاری­ها در صنعت ورزش و کسب نتیجه مادی از این سرمایه­گذاری­ها است. در پژوهشی شهلایی و همکاران (1397) در بررسی " اولویت­ها و راهکارهای اساسی در موفقیت ورزش کُشتی"، نشان دادند که توسعه عوامل نرم­افزاری ازجمله مدیریت و برنامه­ریزی، ارتباطات و هماهنگی، استعدادیابی و آموزش پایه کُشتی، استفاده از منابع­انسانی و مربیان باتجربه، تخصیص منابع مالی، بودجه و همچنین عوامل سخت­افزاری می­تواند به توسعۀ کشتی کشور منجر شود.

با مرور تحقیقات، مطالعات تجربی کمی در سطح خرد درباره تحول دیجیتال و تأثیر آن بر توسعه زیرساخت نرم­افزار ورزش کشتی در کشورمان انجام شده است. این پژوهش به بررسی نوآوری‌های فن­آورانه‌ای می‌پردازد که ابعاد مختلف ورزش کشتیو تجربیات کشتی­گیران را متحول کرده‌ است. به نظر می­رسد با تکامل این ورزش، این نوآوری‌ها نه‌تنها بر عملکرد فردی، بلکه بر استراتژی‌های مربیگری و توسعه ورزشکاران در تمام سطوح تأثیر خواهند گذاشت. این مزایا به­ویژه برای کشتی‌گیران که به توانایی‌های چندبعدی نیاز دارند، حیاتی است و علیرغم تأکید سنتی بر قدرت و تکنیک، نیاز به پیشرفت‌های اخیر در علوم ورزشی و لزوم داشتن رویکرد جامع‌تر برای پیشرفت‌های آینده را نشان می‌دهند. این نوآوری‌ها شامل تجهیزات تطبیقی، دستگاه‌­ها و سامانه­ها، ابزارهای تحلیلی، پلتفرم‌های مجازی و سایر کاربردهای مهندسی و علوم کامپیوتری است. بنابراین، درک چگونگی تأثیر فن­آوری‌های دیجیتال بر ابعاد مختلف ورزش کُشتی به­طور همزمان نیازمند بررسی بیشتر از طریق یک طرح تحقیقاتی یکپارچه است. همچنین در جمع­آوری داده­ها، به مجموعه بازیگران و ذی­نفعان توجه کافی نشده است. در این پژوهش استفاده از رویکرد موضوعی زمینه­ای داده­بنیاد، برای شناسایی عوامل توانمندساز زیرساخت­ نرم­افزاری ورزش کشتی ایران فراهم می­شود. این مدل می‌تواند به عنوان چارچوبی راهبردی برای سیاست‌گذاران و دست‌اندرکاران ورزش کشتی مورد استفاده قرار گیرد تا با برنامه‌ریزی دقیق و اجرای مؤثر، به ارتقای سطح کیفی و کمی این ورزش در ایران کمک کنند. این پژوهش به دنبال پاسخ­گویی به این سوال­ است که شاخص­های توانمندساز در زیرساخت­ نرم افزار ورزش کشتی چیست؟ باشناسایی عوامل زیرساخت­ نرم­افزاری چگونه می­تواند به مدل توسعه ورزش ­کشتی منجر شود؟

روش شناسی پژوهش

پژوهش حاضر به لحاظ فلسفه از نوع تفسیرگرایانه^[36]، به لحاظ رویکرد از نوع استقرایی^[37]، به لحاظ راهبرد از نوع نظریه گرنددتئوری (رویکرد ساخت­گرا) به لحاظ انتخاب پژوهش از نوع تحقیق کیفی بوده در زمره تحقیقات کاربردی و گردآوری داده­ها اکتشافی و با هدف بسط دانش و شناخت موجود در رابطه با ارائه مدل عوامل توانمندساز زیرساخت­ نرم­افزاری ورزش کشتی و به لحاظ بازه زمانی از نوع مقطعی است. ابزار استفاده شده برای گرداوری داده­ها از طریق مصاحبه عمیق نیمه­ساختاریافته و جامعه آماری پژوهش شامل مدیران و کارشناسان خبره رشته ورزشی کُشتی ازجمله مدیران اجرایی (رئیس و دبیر فدراسیون کشتی ج.ا.ا، روسای هیات­های کشتی)، اساتید دانشگاهی گروه تربیت بدنی(هیات علمی و مدرس دانشگاه)، مربیان، داوران و کشتی­گیران بود. جهت نمونه­گیری و از روش غیرتصادفی به­صورت هدفمند استفاده شد. پس از تعداد 15 مصاحبه، اشباع نظری حاصل گردید و روند مصاحبه­ها اتمام پیدا کرد. سوالات مصاحبه­ها از نوع باز پاسخ است روایی صوری و محتوایی پرسشنامه به تأیید 5 نفر از اساتید مدیریت ورزشی رسید و براساس ابعاد نظریه داده بنیاد موجبات علّی، اوضاع محیطی، چگونگی و ویژگی­های ساختاری، زمینه­ای، مداخله­­ای، راهبردها و پیامدهای الگویی بررسی شد تا موضوع از کلام مصاحبه شوندگان مفهوم­سازی و مقوله­بندی روشن شود. پایایی نیز با محاسبه میانگین درصد توافق بین دو کدگذار بررسی شد. جهت تحلیل داده­ها با استفاده از روش تحقیق کیفی و استراتژی نظریه مبنایی و با انتخاب رویکرد ساختگرا به­طور جداگانه تحلیل بازیگران کلیدی نیز و میزان تاثیر­گذاری و تاثیرپذیری بازیگران و موضع هر یک از بازیگران نسبت به اهداف مورد بررسی قرار گرفت. دو رویکرد معمول به نظریه داده بنیاد، رویه­های نظام­مند استراوس و کوربین(1998 و 1990) و رویکرد ساخت­گرای چارمز(2005 و 2006) هستند. در رویه­های نظام­مندتر و تحلیلی­تر استراوس و کوربین (1998 و 1990)، پژوهشگر در پی شکل­دهی نظام­مند یک نظریه برای تبیین فرایند، اقدام یا تعامل مربوط به یک موضوع است. اما نظریه داده بنیاد ساخت­گرا طبق نظر چارمز (2006) متکی بر یک چهار ضلعی متشکل از رویکرد تفسیری به پژوهش کیفی با رهنمودهای منعطف؛ ایجاد نظریه­ای که وابسته به دیدگاه پژوهشگر است، می­باشد. نظریه زمینه­ای رویه­ای برای مفهوم­بندی داده­ها (کدگذاری باز)، مقوله­بندی و ارتباط دادن بین مقولات (کدگذاری محوری)، ساخت «داستان «که مقولات را به یکدیگر مرتبط می­سازد (کدگذاری انتخابی) و پایان بخشیدن به آن با مجموعه­ای گفتمانی از قضایای نظری (مدل پارادایمی) است. در این شیوه، پژوهشگر ابتدا با بررسی داده­ها و طبقه­بندی آنها در قالب داده­های متنی و مشاهده­ای و نیز با ارجاع به سؤال یا پژوهش (در این پژوهش برای نمونه: به نظر شما عوامل زیرساخت نرم­افزار ورزش کشتی چیست و چه اثرات و نقشی در توسعه ورزش کشتی دارند؟ تعداد 5 پرسش) تحلیل را آغاز می­کند. سپس مراحل کدگذاری را به تفکیک سؤالات پژوهش شروع می­کند (محرم­زاده و همکاران، 1401). در این تحقیقکدگذاری در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی صورت پذیرفت. با توجه به کدگذاری­های انجام شده، عوامل شناسایی شده بر حسب ابعاد مطرح در گرندد تئوری مشخص و مدل پیشنهادی پژوهش را تشکیل دادند. در مرحله کدگذاری باز، مطالب و مباحث مستخرج از مصاحبه­ها تماماً به صورت کتبی درآمده تا مفاهیم اولیه طرح شده در متن مصاحبه­ها مشخص گردد. سپس در مرحله کدگذاری محوری، مفاهیم اولیه شناسایی شده بر حسب نزدیکی معنایی و مفهومی دسته­بندی گردیده، به­عنوان مفاهیم اصلی معرفی شدند. در مرحله کدگذاری انتخابی نیز مفاهیم اصلی در قالب متغیرهای پژوهش، کدگذاری شده و در نهایت مجموعه متغیرهای و عوامل شناسایی شده بر حسب ابعاد مدل داده بنیاد قرار گرفتند. در این تحقیق در تمام فرآیند نمونه­گیری، سه مرحله نمونه­گیری آزاد، ارتباطی و نظری که اساس استفاده از رویکرد ساخت­گرا نظریة مبنایی است، رعایت شد. برای جمع­آوری اطلاعات، هر مصاحبه بین30 تا 60 دقیقه طول کشید و پس از هر مصاحبه مطالب ضبط و تایپ شدند. مشخصات مشارکت­کنندگان به شرح جدول (1) است.

جدول1- اطلاعات جمعیت شناختی مشارکت کنندگان

جهت بررسی کیفیت و اعتبار بخشی به نتایج پژوهش حاضر معیارهای ارزشیابی لینکلن و گابا^[38] (1985) شامل معیارهای اعتبار، انتقال، قابلیت اعتماد و تأییدپذیری مدنظر قرار گرفتند. در ادامه، ضمن بررسی مورد به مورد هر یک از این معیارها، به برخی راهبردهای مناسب برای برآورده ساختن این معیارها در پژوهش حاضر نیز اشاره شده است. اعتبار: برای دستیابی به این معیار، در پژوهش حاضر از روش­های زیر استفاده شد: الف، ارزیابی چند جانبه: در فرایند جمع­آوری داده­ها و اطلاعات و انتخاب نمونۀ پژوهش برای مصاحبه و طراحی سؤالات مصاحبه از منابع و جنبه­های گوناگونی استفاده شده است. ب، ارزیابی شرکت­کنندگان از پژوهش: متن مصاحبه و کدهای استخراج­شده برای مشارکت­کنندگان در مصاحبه ارسال و نقطه­ نظرات آنها اعمال شد. انتقال­پذیری: در این پژوهش، به­منظور دستیابی به این معیار از روش­های زیر استفاده شد: الف، مستندسازی: تمام مراحل پژوهش برای استفادۀ احتمالی محققان دیگر به صورت مکتوب مستندسازی شد. ب، گزارش شرایط زمینه­ای: شرایط جمعیت­شناختی مصاحبه­شوندگان به صورت تفصیلی ارائه شد. قابلیت اعتماد: در پژوهش حاضر دستیابی به این معیار از طریق روش زیر انجام گرفت: الف، استفاده از دو کدگذار: بدین منظور از یکی از متخصصان حوزۀ مدیریت در فرایند کدگذاری در پژوهش کمک گرفته شد. به صورت تصادفی دو مصاحبه انتخاب شد و پس از آموزش­های لازم کدگذاری توسط ایشان انجام گرفت. در هر یک از مصاحبه­ها کدهایی که از نظر دو نفر مشابه بودند، با عنوان توافق و کدهای غیرمشابه با عنوان عدم توافق مشخص شدند و درصد توافق بین دو کدگذار با استفاده از فرمول زیر محاسبه شد و نتایج آن در قالب جدول (2) ارائه شد.

جدول 2- نتایج بررسی پایایی بین دو کدگذار

همان­طور که داده­های جدول(2) نشان می­دهد، پایایی کل بین دو کدگذار برابر با میانگین  77/0 درصد است. با توجه به این­که پایایی بیش از60 درصد است قابلیت اعتماد کدگذاری­ها تأیید شد. تأییدپذیری: بدین منظور در پژوهش حاضر از روش­های زیر استفاده شد: الف، ارزیابی متخصصان خارج از فرایند پژوهش: نتایج این پژوهش در اختیار چند تن از مدیران ورزشی خارج از فرایند پژوهش قرار گرفت. پس از مطالعه و بازبینی ایشان نظرات آن­ها اخذ شد. ب، تشریح فرایند پژوهش: در متن حاضر مراحل پژوهش اعم از جمع­آوری داده­ها، تحلیل و شکل­گیری درون­مایه­ها برای مخاطبان و خوانندگان تشریح شده است. افزون بر این برای ممیزی پژوهش که ناظر بر روایی و پایایی است و آن­ها را تضمین می­کند از راهبردهای حساسیت پژوهشگر (تأکید بر خلاقیت، حساسیت، انعطاف­پذیری)، انسجام روش­شناسی (سازگار کردن سؤال­های پژوهش با شیوه­ی پژوهش)، متناسب بودن نمونه (استفاده از افرادی که بهترین دانش را در مورد ورزش کشتی ایران داشتند)، گردآوری و تحلیل همزمان داده­ها و اندیشیدن تئوریک (بازبینی مستمر داده­ها) استفاده شد. تجزیه و تحلیل داده­ها با استفاده از نرم­افزار تحلیل کیفیMAXQDA نسخه 2020 انجام شد.

یافته­های پژوهش

در مرحله کدگذاری باز، با در نظر گرفتن متن تمام مصاحبه­ها در خصوص زیرساخت نرم­افزار ورزش کشتی تعداد 387 مفهوم یا کد اولیه شناسایی شد که پس از تجمیع کدهای مشابه با هم و حذف کدهای که با موضوع تحقیق همخوانی نداشتند به 85 کد کاهش پیدا کرد. پس از در نظر گرفتن قرابت معنایی، شرایط علّی (عوامل که موجب پدیده محوری شده­اند)؛ مقوله مدیریت و برنامه­ریزی با شاخص­های؛ ثبات مدیریتی، آگاهی از نقاط قوت و ضعف، برنامه­ریزی، تدوین و تصویب سندبرنامه راهبری بر پایه برنامه­های تحول دنیا، برنامه­ها دستورالعمل­ها و آیین نامه­ها)؛ و مقوله انتخابی مسابقات و رقابت­ها (باشاخص­های؛ برگزاری مسابقات منظم دوره­ای در سطوح مختلف، سامانه جامع مسابقات، شرکت و موفقیت در لیگ باشگاه­های جهان، ایجاد رقابت سالم در بین کشتی­گیران) شناسایی شد. راهبرد­ها (اقدامات اتخاذ شده در پاسخ به پدیده محوری) شامل (مقوله انفورماتیک با مولفه­های اتوماسیون اداری و نرم­افزارهای اداری) ؛ زیرساخت تحلیل تخصصی (با شاخص­های؛ نرم­افزارهایی برای آنالیز و تحلیل ویدئویی، نرم­افزار مدیریت زمان­بندی، آنالیزگرها، نرم­افزارهای پیشرفته تحلیل و آنالیز­کشتی­گیران) و هوش­مصنوعی (باشاخص­های؛ هوش­مصنوعی در بخش­آموزش، آنالیزها با هوش­مصنوعی، تکنولوژی هوش­مصنوعی، توجه به پیشرفت تکنولوژی)؛ شرایط مداخله­گرمقوله مالی و پولی (باشاخص­های؛ جذب اسپانسرها در سطح حرفه­ای و لیگ، تجازی­سازی رشته ­کشتی، جذب حامیان مالی و اسپانسرها، خصوصی­سازی، ایجاد گردش مالی)؛ عوامل زمینه­ای (شامل عوامل وضعیتی عام و خاص که بر استراتژی­ها تأثیر می­گذارند) مقوله بستر تخصصی دیجیتالی با مولفه زیرساخت­های دیجیتالی (با شاخص­های؛ سامانه ثبت­نام، قرعه­کشی و زمان­بندی، پلتفرم ارتباطی و شبکه­سازی، پلتفرم آنالیز ویدئویی، سیستم هوشمند برنامه­ریزی و مدیریت، اپلیکیشن پیام­رسان و مدیریت تیم­ها، ابزارهای پیام­رسانی)، مولفه نرم­افزار ثبت اطلاعات جسمانی فردی (باشاخص­های؛ ثبت اطلاعات تغذیه، ثبت اطلاعات خواب، پایش وضعیت روانی، وضعیت جسمانی و آمادگی بدنی، سیستم پایش مصدومیت، سیستم ارزیابی خستگی و ریکاوری)، مولفه نرم­افزارهای داوری (باشاخص­های؛ نرم­افزار آموزش امتیازدهی و قوانین­داوری، نرم­افزارVR بازبینی مسابقات، اپلیکیشن داوری)؛ مولفه پلتفرم تخصصی­کشتی (باشاخص­های؛ نرم­افزار برنامه­ریزی تمرین، پلتفرم ارزیابی عملکرد حجم تمرینات، پیشرفت و رشد عضلانی، ایجاد سامانه ثبت قراردادها)؛ همچنین مقوله زیرساخت علمی­تخصصی با مولفه­های دانش­افزایی (با شاخص­های؛ به­روزرسانی مرتب دانش و آگاهی مربیان، برگزاری دوره­های آموزشی کوتاه­مدت و بلندمدت کشتی­گیران و مربیان، برگزاری سمینارهای داخلی و بین­المللی، افزایش آگاهی علمی، توسعه بُعد آموزشی)، و مولفه تخصص­گزینی (با شاخص­های؛ استفاده از مربیان و مدیران کارآمد و متخصص مدیران، ارتقاء مهارت این رشته، افراد متخصص مدیریت بحران، توسعه نیروی انسانی)، شناسایی شد. پس از شناسایی عوامل علّی، زمینه­ای و مداخله­گر، برخی از مقوله­ها بیانگر نتایج و پیامدهایی هستند که در اثر اجرای توسعه زیرساخت­های نرم­افزاری به وجود می­آیند پیامدها ( نتایج حاصل از به کارگیری استراتژی­ها) مقوله اصلی پروپاگاندا است که شامل دو مولفه تبلیغات با سه بعد؛ توسعه هواداران، قهرمان­­پروری و اسطوره­سازی، و توسعه طرح­های حمایتی و تشویقی است. و مولفه رسانه با سه بعد؛ ایجاد تلویزیون کشتی و پخش مستقیم مسابقات، توسعه و گسترش تبلیغات شبکه­های اجتماعی و داشتن مشاور رسانه­ای است. در جدول (3) نحوه فرایند کدگذاری مشخص شده است.

جدول3. نتایج حاصل از فرایند کدگذاری باز، محوری و نظری

الگوی پیشنهادی پژوهش براساس شرایط علی، زمینه­ای، راهبردها و مداخلات و پیامدهای مورد انتظار از توسعه ­ورزش­ کشتی ­ایران با تاکید بر توانمندسازی زیرساخت نرم­افزاری، متناظر با چهارچوب مفهومی پژوهش به­صورت ذیل (شکل1)ترسیم شده ست.

شکل1.الگوی پیشنهادی پژوهش

سرانجام پس از شناسایی مفاهیم اولیه، مقوله­های فرعی، محوری و اصلی عوامل و مولفه­های توانمندساز زیرساخت­ نرم­افزار ورزش کُشتی ایران در مدل گرافیکی آن در قالب شکل (2) می‌باشد.

شکل2.مدل گرافیکی عوامل و مولفه­های توانمندساز زیرساخت نرم­افزاری ورزش کُشتی ایران

بحث و نتیجه­گیری

در سال‌های اخیر، استفاده از فن­آوری برای بهینه‌سازی و ارائه بازخورد فوری در علوم ورزشی، عملکردورزشکاران را متحول کرده است. هدف از این پژوهش شناسایی عوامل توانمندساز زیرساخت­ نرم­افزاری ورزش کُشتی ایران با استفاده از رویکرد زمینه­ای و ارائه مدل بود. طبق یافته­ها عوامل علّی مقوله مدیریت و برنامه­ریزی و مقوله مسابقات انتخابی و رقابت­ها شناسایی شد. این نتیجه بانتایج کی ­و همکاران^[39] (2024)، فرول و همکاران^[40] (2022) شهلایی و همکاران(2018) همسو است. نقش فن­آوری­ها در اکوسیستم ورزشی ازجمله برای رویدادها در همه سطوح و مقیاس­ها به­طور مداوم در حال رشد است. فن­آوری‌ها نحوه سازماندهی و مدیریت رویدادهای ورزشی را تغییر می‌دهند (رای^[41]، 2011) نتایج تحلیل‌ این داده‌ها مبنای مناسبی برای تصمیم‌گیرندگان در مدیریت موثر و کارآمد رویدادها و رقابت­ها فراهم می‌کند. متناظر با این نتیجه پیشنهاد می­گردد با توجه به اهمیت این ورزش در ایران و جایگاه تاریخی و فرهنگی آن، استفاده از مدیران شایسته می‌تواند تحول بزرگی در این عرصه ایجاد کند، تدوین استراتژی بلندمدت و برنامه‌ریزی دقیق از­جمله طراحی برنامه‌ای جامع با اهداف کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت برای توسعه کشتی در سطوح مختلف (ملی، استانی و باشگاهی)، جذب مدیران متخصص و آشنا به ورزش کشتی در پست‌های کلیدی، همچنین استفاده از منابع بهینه و جذب مشارکت‌های مردمی و خصوصی می‌تواند ورزش کشتی را به جایگاه بالاتری برساند.

عوامل زمینه­ای با مقوله بستر تخصصی دیجیتالی با 4 مولفه زیرساخت­های دیجیتالی، نرم­افزار ثبت اطلاعات جسمانی فردی، نرم­افزارهای داوری، مولفه پلتفرم تخصصی­کشتی؛ و همچنین مقوله زیرساخت علمی­تخصصی با مولفه­های دانش­افزایی و مولفه تخصص­گزینی شناسایی شد. این نتیجه با نتایج اسیپووا و همکاران (2024)، ناگوویتسین و همکاران (2023)، فرول و همکاران (2022) همسو است. در حوزه ورزش، تلاش برای بهبود و دستیابی به تعالی همواره وجود دارد. ورزشکاران، مربیان و تحلیل‌گران به­طور مداوم در جست­وجوی روش‌های نوآورانه برای کسب مزیت رقابتی هستند. این امر شامل استفاده از فن­آوری‌های جدید برای تسلط سریع‌تر بر تکنیک‌های خود می‌شود (وک و همکاران^[42]،2024). در ورزش کشتی—که با حرکات سریع، پویا و گلاویزی‌های استراتژیک شناخته می‌شود—تحلیل داده ابزاری برای کمّی‌سازی و بهینه‌سازی عملکرد و همچنین شخصی‌سازی تمرین برای هر ورزشکار است ازسوی دیگر، تحلیل داده به کشتی‌گیران و مربیان امکان می‌دهد حجم عظیمی از داده‌های جمع‌آوری شده را به راهبردهای عملی تبدیل کنند (الشهریانی،2024). با توجه به این نتیجه در این راستا در جهت توسعه زیرساخت‌های دیجیتال تخصصی با ایجاد پلتفرم یکپارچه ملی برای ثبت و تحلیل داده‌های جسمانی کشتی‌گیران (مانند آمادگی بدنی، آسیب‌ها، و عملکرد رقابتی) با همکاری شرکت‌های فناوری داخلی، توسعه دوره‌های دانش‌افزایی دیجیتال برای مربیان و داوران با محوریت تحلیل داده، کار با نرم‌افزارهای تخصصی، و روش‌های نوین تمرینی، تشکیل تیم‌های تحلیلگر ورزشی در آکادمی‌های کشتی برای تبدیل داده‌ها به راهبردهای عملیاتی (همسو با یافته‌های الشهریانی، ۲۰۲۴) تمرکز بر ادغام فناوری دیجیتال و علم ورزش می‌تواند کشتی ایران را در سطوح رقابتی جهانی متمایز کند. این پیشنهادها با تأکید بر بومی‌سازی و توجه به پژوهش‌های روز جهان، چارچوبی عملی برای تحول دیجیتالی این رشته ارائه می‌دهد. همچنین در خصوص مولفه تخصصی گزینی؛ سرمایه­گذاری در آموزش، کسب مهارت و سلامت­جسمانی که یک نوع سرمایه­گذاری غیرمالی و غیرفیزیکی به­شمار می­آید، می­تواند منجر به انباشت سرمایه­انسانی شود. انباشت سرمایه­انسانی از طریق افزایش نوآوری در فرآیند تولید و بالا بردن سرعت انطباق با فن­اوری‌های موجود بر بهره‌وری کل عوامل و در نتیجه رشد اقتصادی اثر می‌گذارد( لی و وانگ  ، 2018). بنابراین با راه‌اندازی آکادمی ملی دانش کشتی (پلتفرم دیجیتال)، ایجاد کتابخانه دیجیتال با دسترسی به منابع مقلات و کتاب­های معتبر جهانی، ایجاد معیارهای چندبعدی برای گزینش مربیان و مدیران، استفاده از شبیه‌سازهای واقعیت مجازی در آموزش، به نظر می­رسد تحول در ورزش کشتی ایران ایجاد خواهد کرد. ترکیب فناوری‌های دیجیتال و علوم ورزشی، چارچوبی عملی برای پرورش نسل جدید قهرمانان و مربیان ارائه می‌دهد. این رویکرد نه‌تنها کارایی منابع انسانی را افزایش می‌دهد، بلکه ایران را به قطب علمی کشتی در منطقه تبدیل خواهد کرد.

راهبرد­ها از دیگر عوامل شناسایی شده هستند که شامل مقوله انفورماتیک؛ زیرساخت تحلیل تخصصی و هوش­مصنوعی بود. این نتیجه با نتایج اسیپووا و همکاران(2024)، ناگوویتسین و همکاران (2023)، فرول و همکاران (2022) همسو است. در مطالعات علمی خاص و گزارش‌ها، استفاده از فناوری‌های هوش مصنوعی برای تحلیل داده‌های حجیم در حوزه فعالیت‌های ورزشی به عنوان یکی از ابزارهای مهم و مؤثر برای بهبود کیفیت شاخص‌های سلامت و حرکتی ورزشکاران مبتدی و نخبه توجیه شده است (لیو و ژو، 2022؛ لی و همکاران، 2021؛ مورحت، 2018). این فناوری امکان حل بسیاری از مشکلات را فراهم می‌کند، از جمله تفکیک افراد برای شناسایی وابستگی‌ها و ارتباطات بین توانایی‌های آن‌ها، تحلیل کیفیت تمرینات ورزشی (تانگ و همکاران، 2022؛ وانگ و سعید، 2021)  برای تحول دیجیتال ورزش کشتی، پیشنهاد می‌شود سیستم یکپارچه‌ای شامل سه بخش اصلی پیاده‌سازی شود: ۱) اتوماسیون اداری پیشرفته با نرم‌افزارهای مدیریت مسابقات و پایگاه داده متمرکز، ۲) مراکز تحلیل هوشمند مجهز به نرم‌افزارهای تخصصی تحلیل ویدئویی و سامانه‌های ارزیابی بیومکانیک، و ۳) پلتفرم‌های هوش مصنوعی شامل مربی مجازی، سیستم داوری و اپلیکیشن‌های شخصی‌سازی تمرین. این سیستم‌ها با الگوبرداری از نمونه‌های موفق جهانی و بومی‌سازی برای شرایط ایران طراحی شوند. برای اجرا، پیشنهاد می‌شود در گام اول زیرساخت‌های دیجیتال پایه راه‌اندازی شده، سپس نیروی انسانی متخصص آموزش داده شود و در نهایت سیستم‌های هوشمند در سطوح مختلف گسترش یابند. این تحول نیازمند همکاری سه‌جانبه فدراسیون کشتی، مراکز علمی و بخش خصوصی است. شرایط مداخله­گر؛ مقوله مالی و پولی شناسایی شد. درآمدزایی ورزش قهرمانی با حق پخش تلویزیونی و همچنین تبلیغات و اسپانسرها ضروری و انکار ناپذیر است. اقتصاد دیجیتال می‌تواند به افزایش کارایی مدیریت در صنعت ورزش منجر شود و به ­این ­ترتیب رشد کلی آن را تسهیل کند (شین و همکاران^[43]، 2022). این نتیجه با یافته­های شهلایی(2018) همسو است، به­دلیل همپوشانی چندسطحی بین عناصر صنعتی و فن­آوری‌های دیجیتال، پیاده‌سازی این فناوری‌ها سهم قابل توجهی در توسعه ورزش کشتی دارد. گسترش این فناوری‌ها به عنوان ضرورتی برای پیشرفت ورزش کشتی و دستیابی به موفقیت توصیه شده است. متناظر با یافته پژوهش پیشنهاد کاربردی برای توسعه مالی و درآمدزایی در کشتی ایران؛ پیاده‌سازی سیستم‌های هوشمند مدیریت مالی، بهره‌گیری از فناوری‌های نوین برای درآمدزایی، تشویق سرمایه‌گذاران بخش خصوصی به خرید یا مدیریت باشگاه‌های کشتی با ارائه معافیت‌های مالیاتی، فروش محصولات ورزشی (لباس، کفش، تجهیزات) با برندهای داخلی از طریق پلتفرم‌های آنلاین، انعقاد قرارداد با پلتفرم‌های پخش آنلاین (مثل آپارات، نماوا، ...) برای پخش زنده مسابقات با مدل اشتراک یا تبلیغات است. تمرکز بر اقتصاد دیجیتال و مدل‌های نوین درآمدزایی می‌تواند وابستگی کشتی ایران به بودجه دولتی را کاهش دهد.

از دیگر یافته­ها پیامدهایی هستند که در اثر اجرای توسعه زیرساخت­های نرم­افزاری به وجود می­آیند که پیامد مقوله اصلی پروپاگاندا است که شامل دو مولفه تبلیغات و مولفه رسانه است. این نتیجه با نتایج ملیکوزیویچ (2024)، اسیپووا و همکاران (2024) همسو است. گسترش زیرساخت‌های دیجیتال نیز به­محبوبیت پخش زنده رسانه‌های ورزشی در پلتفرم‌های موبایل کمک کرده و سهم بازار بخش سنتی پخش­زنده را به تدریج کاهش داده است. رشد نمایی تجارت ­­الکترونیک، نیز رفتار مصرف‌کنندگان را به شدت تغییر داده و تولیدکنندگان کالاهای ورزشی را وادار کرده است تا به­طور مداوم بر روندهای اقتصاد پلتفرمی نظارت کنند و مدل‌های کسب ‌و کار خود را بهبود بخشند (شین و همکاران^[44]، 2022). با توجه به نقش محوری رسانه و تبلیغات در توسعه ورزش، پیشنهاد می‌شود فدراسیون کشتی با ایجاد پلتفرم دیجیتال اختصاصی، همزمان سه استراتژی کلیدی را اجرا کند: ۱) تولید محتوای جذاب و تعاملی (مستندهای پشت صحنه، تحلیل‌های فنی و گفت‌وگوهای زنده با ستاره‌ها) برای جذب مخاطب در شبکه‌های اجتماعی، ۲) انعقاد قرارداد با سرویس‌های پخش آنلاین (مثل آپارات و نماوا) برای پخش اختصاصی مسابقات با قابلیت‌های نوین مانند زوایای دوربین انتخابی و تفسیر هوشمند، و ۳) راه‌اندازی بازارگاه دیجیتال (e-Store)برای فروش محصولات مرتبط با کشتی از طریق این پلتفرم که می‌تواند ضمن افزایش درآمدهای رسانه‌ای، ارتباط مستقیم‌تری با هواداران و همکاری با استارت‌آپ‌های فعال در حوزه فناوری‌های ورزشی و جذب اسپانسرهای دیجیتال داشته باشد.