Document Type : Original Article
Authors
1 Professor of Social Sciences, Faculty of Humanities, Kashan University
2 Assistant Professor, Department of Political Science, Faculty of Law and Social Sciences, Payam Noor University, Tehran, Iran
3 Assistant Professor, Department of Management and Entrepreneurship, Kashan University
4 Master's student, Social Science Research, Kashan University
Abstract
Purpose: The purpose of this research is to design a pattern for identifying and classifying the components of social hope among Iranian youth by summarizing the research conducted in the field of social hope with a meta-synthesis approach.
Method: For this purpose, the studies conducted in the field of hope between 1390 and 1400 have been examined. Based on this, 15 out of 22 articles were selected as the statistical population for analysis. Met-synthesis is the summation of qualitative studies for providing a deeper understanding of the subject
Findings: The findings showed that 6 categories with 40 concepts are effective in creating social hope. These categories and concepts include social factors(social trust, social participation, social norms, social alienation, social anomie, social prestige, social networks, social power, social security, social justice, social acceptance, and social vitality), family factors(family income, parental education, and family support), economic factors(inflation, economic capital, economic alienation, economic anomy, and economic poverty), political factors(political stability, sanctions, political economy, and political security), demographic factors(education, gender, age, number children, and physical health), and individual-psychological factors(religious beliefs, self-efficacy, hedonism, purposefulness, responsibility, desire to progress, hard work, economic and social base, psychological security, and professional identity). According to research findings, among these factors, social and individual-psychological factors are more decisive.
Results: The research results show that more success in personal and private life; access to resources, opportunities and power; as well as higher experiences makes people more ready for social change and strengthens the hope for the future among communities.
Keywords
طراحی الگوی عوامل موثر بر امید جوانان ایرانی به آینده با استفاده از رویکرد فراترکیب
محسن نیازی[1]
اکبر ذوالفقاری[2]
علی فرهادیان[3]
شکوفه آب شیرین[4]
10.22034/ssys.2023.2637.2911
تاریخ دریافت مقاله: 15/09/1401
تاریخ پذیرش مقاله: 10/11/1401
مقدمه
امید به آینده، یکی از مسائل زندگی است؛ که نشان دهنده وضعیت سلامت جامعه است. امید، نیاز انسان و عامل موفقیت، شادابی، نشاط، و حیات فردی و اجتماعی، و بسته به محیط زندگی، سطح علم، تمدن و فرهنگ متغیر است(ثنایی، زردشتیان، و نوروزیسیدحسینی، ۱۳۹۲). از نظر اسنایدر(2000)، امید حالت انگیزشی مثبتی است که مبتنی بر حس پایوری و راهیابی است و محصول تعامل فرد با محیط است؛ به سخن دیگر، امید عبارت است از؛ ظرفیت تصور توانایی ایجاد مسیرهایی به سمت اهداف مطلوب و تصور داشتن انگیزه برای حرکت در این مسیرها. از آنجا که امید به آینده با نگرشها و ساختارهای مرتبط با زندگی در ارتباط است، هر فردی که به زندگی است، باید به چگونگی گذران زندگی و کیفیت آن حساس باشد و به ارتقای کیفیت زندگی بپردازد(St Leger, 2007). امید به آینده از شاخصهای توسعه اجتماعی و سلامت روانی است؛ که بر بهبود کیفیت زندگی، نشاط اجتماعی، و شادابی جامعه به ویژه نسل جوان اثر می گذارد. امید جوانان به آینده به عنوان آینده سازان جامعه، اهمیت دو چندان می یابد؛ زیرا، جوانان منابع غنی جوامع اند؛ که در سازندگی، شکوفایی، و تحریک و پویایی جامعه نقش مهمی ایفا می کنند(قاری قرآنی، ۱۳۹۳: 21). امید به آینده در اواخر سال1960، در چارچوب علمی در رابطه با احساسات، سازگاری و بقا مطرح شده است(علیزادهاقدم، ۱۳۹۱: 190). در جامعه ما نیز به تازگی توجه به مسئله امید افزایش یافته است. دین اسلام نیز به اهمیت مسئله امید اشاره دارد؛ چنان که برخی از ارزشهای نهفته در فرهنگ توحیدی و جهانبینی الهی- اسلامی عبارت است از: انگیزه داشتن و امیدوار بودن به رحمت حق و مثبت اندیشیدن(عباسی، ۱۳۸۵: 30). انسان موجودی هدفمند، جویای نشاط، خوشبختی و سعادت است و تا زمانی که به آنچه میخواهد دست نیابد، احساس خوشبختی، شادی، نشاط و سعادت نمیکند. شاید به جرات بتوان گفت همه تلاش های هر انسانی در جهت شادی و خوشبختی در آینده است(هزارجریبی و آستینفشان، ۱۳۸۸: 122). در واقع، امید عاملی برانگیزاننده است که افراد را قادر میسازد مسیری را انتخاب کنند که به نتیجهای مثبت میانجامد. بنابراین میتوان اذعان نمود که افراد امیدوار، هدفمند عمل میکنند(نادی و سجادیان، ۱۳۹۰: 57). با طرح روانشناسی سلامت، امید به آینده، وارد مرحله جدیدی شد. امید، نیاز اساسی انسان و عامل موفقیت، شادابی، نشاط، و حیات اجتماعی و فردی است. انسان ناامید در راه تحقق اهداف فردی و اجتماعی حرکت نمی کند. تحقق انتظار خوب برای آینده مفهوم روزانه امید است. امید به عنوان یک مولفه روانشناسی اجتماعی واسطه ای مناسب و مطلوب برای تبیین رابطه امید با و تحقق رفاه روانی-اجتماعی است(مردانی فر، ۱۳۹۶). امید به عنوان یک سازه شناختی، جامعه را می سازد؛ و با کمک نیروی انسانی سالم و کارآزموده، توسعه همه جانبه و پایدار را محقق می سازد. پژوهشگران(افشانی و جعفری، ۱۳۹۵ب: 96)، بر این باورند که امید برای مقابله با مشکلات و شرایط عدم اطمینان ضروری است و مطمئنا امیدواری یک نیاز اساسی برای جوانان است. مسائل جوانان و تقویت امید جوانان به آینده، از اولویتهای تصمیم گیری، سیاست گذاری، و خط مشی گذاری است؛ که تاکنون درباره آن، مطالعاتی انجام شده و لازم است که این مطالعات با رویکرد فراترکیب شناسایی، و نتایج آنها جمع بندی شود؛ زیرا، نقش و جایگاه جوانان در شرایط کنونی برای مدیریت امور جامعه، و پیش بینی تحولات اساسی متناسب با این نقش ها، روشن و بسیار حائز اهمیت است. شواهد نشان میدهد که بین بالا بودن میزان امید افراد به آینده و موفقیت آنها در فعالیتهای گوناگون، از جمله: پیشرفت علمی، موفقیتهای ورزشی و سلامت جسمی و روانی بهتر، ارتباط زیادی وجود دارد(C Richard Snyder, 2002, p. 256). همچنین، امید با سلامت روانی و اجتماعی که با انواع مقیاسها مانند پاسخ مثبت به مداخله پزشکی، سلامت ذهنی، نشاط و شادکامی در امور زندگی و مسالهگشایی همبستگی مثبت دارد، پیشبینی می شود(وحیدا، کلانتری، و فاتحی، ۱۳۸۳). بر این اساس، هدف این پژوهش طراحی نظام شناسایی و طبقه بندی مولفههای امید جوانان ایرانی به آینده از طریق مطالعه و جمع بندی پژوهش های انجام شده در زمینه امید به آینده با رویکرد فراترکیب است؛ و به این سوال که، مهمترین عوامل و ابعاد اثر گذار بر امید جوانان ایرانی به آینده کدام است؟، پاسخ خواهد داد.
مبانی و رویکردهای نظری:
امید: امید به معنای آرزو، منتظر چیزهای خوب بودن، توقع نیکی از مردم داشتن، و حالت نفسانی فرد امیدوار برای تلاش کردن است(امیرخاننژاد و صباغ، ۱۳۹۴: 9، به نقل از دهخدا، 1342). امید و آرزو در فارسی همراه هم به کار می روند؛ اما در عربی، جداگانه با عنوان «رجا» و «امل» کاربرد دارند(امامی و مهربانیفر، ۱۳۹۳). امید، تمایل همراه با انتظار وقوع مثبت(دهقان، پوررضاکریمسرا، و مروت، ۱۳۹۶: 131)، و ارزیابی مثبت فرد از آن چه که می خواهد به وقوع بپیوندد(ابراهیمزاده، آرام، و پناهی، ۱۳۸۹: 136، به نقل از صفری شالی، 1388، 147)، توانایی باور یک احساس بهتر نسبت بـه آینده(رسولی، ۱۳۹۵: 56)، است؛ که موجب تحریک فرد برای کسب تجربه جدید می شود، و او را جهت تلاش و کوشش آماده می کند و باعث بهبود عملکردهای روانی و رفتاری می شود. امید، از نشانه های سلامت روان، و مبین ادراک افراد از تواناییهایشان برای دستیابی به اهداف است(ارجمند نیا، خانجانی، و محمودی، ۱۳۹۱: 23). زندگی پربارتر، و دوری از بیزاری و ملال دایمی، هدف امید است(امامی و مهربانیفر، ۱۳۹۳). امید شامل دو مولفه توانایی طراحی مراحل تحقق اهداف مطلوب، و انگیزه استفاده از این مراحل(Charles R Snyder et al., 2000, p. 748)، و همان تحرک و پویایی برای رفع موانع، و تامین مقدمات شرایط مطلوب است؛ که به تفکر، و اندیشه نیاز دارد و موجب شادکامی و نشاط می شود(امیرخاننژاد و صباغ، ۱۳۹۴:ص 11-9). جون و نیکولای کوک(ارجمند نیا و دیگران، ۱۳۹۱، به نقل از گیتی قریشی، 1388، 46)، امید را با هفت مؤلفه کنارآیی، اقدام، شادی، اجرا، ارتباط، خلق و جمعگرایی مشخص میکنند.
تئوری های امید: تئوری های امید تاکید می کنند امید، احساس انفعالی نیست؛ که، در لحظات تاریک رخ دهد؛ بلکه، فرایندی شناختی برای تحقق اهداف افراد است(Nazari, 2020, p. 50). افراد امیدوار بیشتر از افراد ناامید برای زندگی ارزش قائلند(Gillham & Reivich, 2004, p. 148; Peterson & Byron, 2008, p. 785)، کمتر افسردگی و اضطراب دارند(Charles R Snyder et al., 1991). بر اساس نظریه امید، افراد با امیدواری کامل، برای رسیدن به اهداف خود تلاش می کنند. به زعم اسنایدر(C Rick Snyder, 1995)، امید، فرایندیست؛ که، طی آن، افراد هدف هایشان را تعیین می کنند؛ استراتژی دستیابی به اهدافشان را توسعه می دهند؛ و انگیزه اجرای اهداف را کسب و حفظ می کنند. به اعتقاد وی و همکارانش(C Richard Snyder et al., 1997; C Richard Snyder, 2002; Charles R Snyder, Cheavens, & Sympson, 1997; C. Snyder, Lehman, Kluck, & Monsson, 2006)، امید، فهم ظرفیت برای ایجاد مسیر به سمت اهداف، ایجاد انگیزه برای حرکت در مسیر، و وجود انتظار مثبت با مؤلفه های گذرگاه و عامل برای دستیابی به اهداف است. وی(Snyder, 1994)، نقش امید و امیدواری در سلامت روانی، هیجانی و پیشرفت افراد مهم ارزیابی و یادآوری کرده است امید باعت توانمندی مثبت و خوش بینی در ارتباطات می شود. رابینسون(Robinson, 1991)، امید در تمام مراحل زندگی عنصری ضروری است. خلاصه اینکه، اسنایدر(Snyder, Ritschel, Rand, & Berg, 2006)، امید را فرآیند شناختی پیگیری اهداف به وسیله افراد می داند. امید با نفوذ خود، افراد را به انجام فعالیت تحریک می کند تا تجربه های نو کسب؛ و نیروهای تازهای را در انسان ایجاد کند(دررودی، ۱۳۸۹). احساس امیدواری پس از قرارگیری فرد در موقعیت های بحرانی، زنده می شود، و آرامش را به زندگی انسان باز میگرداند(افراسیابی، خوبیاری، قدرتی، و دشتیزاد، ۱۳۹۵: 7). بنابراین، فرد امیدوار هر اندازه با مشکلات مواجه شود، وتحت فشار قرار گیرد، باز هم می تواند هدف و دلیلی برای زندگی پیدا کند. امیدواری فرد تحت تأثیر عوامل مختلف فردی، تعاملی و اجتماعی قرار می گیرد، به گونه ای که، به عنوان یک جهت گیری ذهنی، تحت تاثیر شرایط و زمینه های اجتماعی و عواملی مانند رشته و وضعیت تحصیلی، و ویژگی های فردی مثل جنسیت است(افراسیابی و دیگران، ۱۳۹۵: 7). برنارد و برنارد(علیزادهاقدم، ۱۳۹۱: 191، به نقل از برنارد و برنارد، 1983)، بر این باورند؛ که، محیط دانشگاه با گسترش مشکلات یا فشارهای روانی، در بالا رفتن ناامیدی در بین دانشجویان نقش دارد.
پیشینه پژوهش: امید به آینده، از مفاهیمی است که در ادبیات، اخلاق، فلسفه، روانشناسی، علوم سیاسی و جامعه شناسی مورد توجه قرار گرفته ؛ و در این خصوص تحقیقات و مطالعاتی نیز اجرا و انجام شده است؛ که، در ادامه در دو بخش نظری و تجربی به برخی از آنها اشاره می شود.
پیشینه نظری
علیزاده اقدم(۱۳۹۱)، در پژوهشی به بررسی عوامل موثر به امید به آینده پرداخته و نشان داده است بین سن، عملکرد تحصیلی، سرمایه فرهنگی و دینداری دانشجویان و میزان امید به آینده افراد رابطه معناداری وجود دارد؛ و امید به آینده در مقاطع تحصیلی مختلف با هم متفاوت است. عبداللهی(۱۳۸۹)، در بررسی امید به آینده دانش آموزان، به این نتیجه رسیده است که پایگاه اقتصادی- اجتماعی، بیشترین ارتباط را با امید به آینده دارد؛ و امید به آینده در میان دانشآموزان رشته های مختلف متفاوت است. بهروزی و محمدی(۱۳۸۶)، نشان دادند بین امید به آینده زنان و مردان تفاوت وجود دارد؛ و امید به آینده رشتههای تحصیلی مختلف با یکدیگر متفاوت است. هزارجریبی(۱۳۸۸)، نتیجه گرفته است هرچه میزان امید به آینده بیشتر باشد، احساس اعتماد و رضایت از زندگی بیشتر است. در مقابل، افرادی که امید به آینده و جامعه ندارند، رضایت کمتری از زندگی دارند. در عین حال، امید به آینده فردی بر امید به آینده اجتماعی تاثیرگذار است و از آن نیز تاثیر می پذیرد. برونک و همکارانش(Cotton Bronk, Hill, Lapsley, Talib, & Finch, 2009)، نیز در مطالعه ای رابطه بین هدف، امیدواری و رضایت از زندگی را مورد بررسی قرار و نشان دادند مشخصکردن هدف در زندگی، رضایت از زندگی و امیدواری را افزایش میدهد.
پیشینه تجربی داخلی و خارجی
جدول 1: مقالات داخلی و خارجی در حوزه امید به آینده
|
یافته |
نویسنده/سال |
عنوان |
|
برنامه آموزشی اسنایدر، و خوش بینی سلیگمن باعث افزایش امید شده، و مبین مؤثر بودن روش های آموزشی فوق است. |
(یعقوبی و محققی، ۱۳۹۱) |
بررسی راه های افزایش میزان امید در دانشجویان دانشگاه بوعلی |
|
بین سن، عملکرد تحصیلی، سرمایه فرهنگی و دینداری و میزان امید به آینده رابطه معناداری وجود دارد. |
(علیزادهاقدم، ۱۳۹۱) |
بررسی میزان امید به آینده در بین دانشجویان و عوامل موثر بر آن |
|
رضایت از زندگی و احساس بی قدرتی با امید رابطه معنا داری دارد |
(ساعیارسی، سیدرنجبرسقزچی، و بهاری، ۱۳۹۶) |
بررسی میزان امید به آینده دانشجویان و عوامل اجتماعی مرتبط با آن |
|
نرخ بی سوادی، درامد سرانه و نرخ شهرنشینی با میزان امید رابطه معناداری دارد. |
(طاهریبازخانه، کریمزاده، و تحصیلی، ۱۳۹۴) |
بررسی عوامل اقتصادی اجتماعی موثر بر امید به زندگی در ایران |
|
رابطه نشاط اجتماعی، احساس محرومیت، عدالت اجتماعی، پایگاه اقتصادی و اجتماعی، مقبولیت و امنیت و امید به آینده معنادار است. |
(صفریشالی و طوافی، ۱۳۹۷) |
بررسی میزان امید به اینده و عوامل موثر برآن در بین شهروندان تهرانی |
|
رابطه اعتماد، تحصیلات، امنیت اقتصادی -اجتماعی، امنیت روانی ، سن ، تعداد فرزندان و آینده معنادار است. |
(عبدالهی، ۱۳۹۹) |
بررسی عوامل جمعیتی و اقتصادی اجتماعی موثر بر امید به آینده در شهر تهران |
|
امید بین استرس روانی و کیفیت زندگی، نقش میانجی دارد و افرادی که امید به آینده بالاتری دارند، کیفیت زندگی بالاتری دارند. |
(Rustøen, Cooper, & Miaskowski, 2010) |
اهمیت امید به عنوان میانجی پریشانی روانی و رضایت از زندگی در نمونه جامعه بیماران سرطانی |
|
مشخص کردن هدف در زندگی، رضایت از زندگی و امیدواری را افزایش میدهد. |
(Cotton Bronk et al., 2009) |
هدف، امید و رضایت از زندگی در سه گروه سنی |
|
با افزایش سن، تفکرات منفی زیادتر، جایگزین، تفکرات مثبت می شود، و امید را کاهش می دهد. |
(Pinquart, 2001) |
تفاوت سنی در تأثیر مثبت درک شده، تاثیر منفی در میانسالی و سالمندی |
|
رابطه هویت یکپارچه، رضایت، شادی، نگرشهای مثبت، امید و هدفدار شدن زندگی معنادار است. |
(Gomez & Fisher, 2003) |
حوزه های رفاه معنوی و توسعه و اعتبارسنجی پرسشنامه بهزیستی معنوی
|
روش شناسی
این پژوهش از نظر هدف کاربردی، و از نظر روششناسی، کیفی است. تحقیق حاضر با رویکرد فراترکیب، و بر اساس مطالعه منابع اطلاعاتی با موضوع عوامل موثر بر تقویت امید جوانان ایرانی به اینده صورت گرفته است. فراترکیب، تحلیل مطالعات کیفی برای فهم عمیق وکاربردی، و جمعبندی مطالعات مربوط به یک پدیده یا لااقل نزدیک به آن است(Zimmer, 2006, pp. 312-317). فراترکیب با نگاه جامع به موضوع یا پدیده، یکی شدن افقهای مختلف پژوهشی را به همراه دارد. بازیابی جامع و سامانمند(سیستماتی) همه پژوهشها و گزارشهای کیفی مرتبط با موضوع موردنظر؛ استفاده از همه روشهای مفید(کیفی و کمی) برای تحلیل مطالعات؛ تفسیر و تحلیل نکات اصلی تحقیقات؛ استفاده از روشهای سامانمند(سیستماتیک)و مناسب کیفی برای جمعبندی نکات اصلی مطالعات کیفی و استفاده از فرایند تکرارپذیر برای افزایش روایی روش و خروجی فراترکیب از مهمترین ویژگیهای روش فراترکیب به شما می رود(Sandelowski & Barroso, 2006, p. 313). توسعه نظری یک موضوع، ارائه چکیدهای ممتاز از یک موضوع، و تلاش جهت دسترسی آسان به یافتههای تحقیقات کیفی برای کاربست عملی هم از مهمترین فایدههای این روش است(Zimmer, 2006, p. 313). فراترکیب 6 مرحله جداگانه ذیل است: 1-انتخاب سؤال یا هدف پژوهش مناسب؛ 2-جمعآوری پژوهشهای مرتبط؛ 3-تصمیمگیری درباره اینکه کدام شامل فراترکیب میشوند؛ 4-ارزیابی و رتبهبندی مطالعات؛ 5 -ترجمه متقابل یافتههای مطالعات و 6 -ترکیب ترجمهها(Walsh & Downe, 2005, pp. 200-206). نوبلت و هیر(Noblit, Hare, & Hare, 1988)، نیز سه فاز اصلی انتخاب مطالعات، ترکیب ترجمهها و ارائه آنها را برای اجرای شیوه فراترکیب مطالعات پیشنهاد میدهند؛ اما، در مظالعه حاضر از شیوه هفت مرحلهای باروسو و ساندوسکی(2006)، برای فراترکیب طراحی الگوی عوامل موثر بر تقویت امید جوانان ایرانی به آینده استفاده شده؛ که، شامل مراحل 7 گانه ذیل است.
شکل1: مراحل پیادهسازی روش فراترکیب
منبع: (Sandelowski & Barroso, ۲۰۰۶)
جامعه آماری این پژوهش شامل کلیه پژوهشهای انجام گرفته در حوزه امید جوانان به آینده است که از طریق سامانه جستجوی کتابخانهها وپژوهشکدههای جهاددانشگاهی(SID)، پایگاه نشریات کشور(Magiran)، و ایرانداک(Irandoc)، با واژه های امید، امیدواری، امید به آینده در قسمت عنوان و محدود کردن جستجو به زبان فارسی، و محدوده زمانی 1390 تا 1400 جستجو شده؛ که، جمعا 15 پژوهش پذیرفته شده، بهدست آمده است. مراحل اجرای فراترکیب در این پژوهش به ترتیب ذیل است؛ که، تبیین خواهد شد.
مرحله اول: طرح سوالهای تحقیق: برای تنظیم سؤال پژوهش از پارامترهای مختلفی مانند: جامعه مورد مطالعه، چه چیزی، چه موقع و چگونگی روش استفاده می شود. در این پژوهش، سؤالات زیر مورد کنکاش وجستجو قرار گرفته است:
- مهمترین عوامل مؤثر بر امید به آینده دربین جوانان کدام است؟
- مهمترین ابعاد اثر گذار بر امید به آینده دربین جوانان کدام است؟
مرحله دوم: مروری بر ادبیات به شکل نظام مند: در این مرحله کلمات کلیدی مرتبط انتخاب، و در سرتاسر تحقیق، تعاریف واژههای جستجو یا چارچوب زمانی مستمرا ارزیابی میگردد. محقق جستجوی سیستماتیک خود را بر مقالات منتشرشده در ژورنالهای مختلف متمرکز می کند؛ مجموعهای از جستجوهای آنلاین را انجام میدهد؛ و مطالعات منتخب را مشخص می کند. در این پژوهش، محقق جستجوی نظام مند خود را بر پایگاه مجلات علمی مصوب در سایت مگیران متمرکز و واژگان کلیدی مرتبط را انتخاب کرده است.
جدول2: کلید واژههای تحقیق
|
فارسی |
|
امید، امیدواری، امید به آینده ،جوانان، فراترکیب |
مرحله سوم: جستجو و انتخاب متون مناسب: در این مرحله، محقق در هر بازبینی، تعدادی از مقالات را رد، و مشخص میکند؛ که، مقالات یافت شده متناسب با سؤال تحقیق است یا خیر؟ مقالاتی که رد می شوند؛ در فرآیند فراترکیب قرار نمیگیرند. محقق بهمنظور رسیدن به این هدف، مجموعه مطالعات منتخب را چندین بار بازبینی می کند تا به مقالات منتخب برسد.در این پژوهش، ملاک انتخاب مقالات به قرار ذیل بوده است:
- محل چاپ مقاله: مقالات پذیرش در پایگاه مجلات علمی مصوب در سایت Magiran ، SID و Irandoc
- موضوع: عوامل موثر بر امید به آینده در بین جوانان در جامعه ایران
- حیطه کلی تحقیق: امید به آینده در بین جوانان ایرانی
- روش تحقیق: فراترکیب
- محدوه زمانی تحقیق: پژوهشها از سال 1390 تا1400
- زبان مورد استفاده: فارسی
بر مبنای برنامه مهارتهای ارزیابی حیاتی کیفیت مقالات بر اساس 10 معیار(هر معیار حداکثر 5امتیاز)، هدف پژوهش، اصول و روشها، ساختار پژوهش، نمونه، مرتب سازی دادهها، انعکاسپذیری، مبانی اخلاق حرفهای، دقت تحقیق، تبیین روشن نتایج، نتیجهگیری کلی بررسی و نتایج نهایی ذیل حاصل شد.
جدول 3: امتیازات داده شده به مقاله منتخب
|
شماره مقاله |
1 |
2 |
3 |
4 |
5 |
6 |
7 |
8 |
|
نمره نهایی |
41 |
45 |
43 |
42 |
50 |
42 |
45 |
45 |
|
شماره مقاله |
9 |
10 |
11 |
12 |
13 |
14 |
15 |
|
|
نمره نهایی |
43 |
40 |
39 |
45 |
40 |
48 |
47 |
|
در این مرحله از 22 مقاله، 15 مقاله بر اساس ده معیار ذکر شده تایید نهایی گردید. با توجه به نتایج حاصل شده حداکثر امتیاز داده شده به مقالات 50 و حداقل امتیاز داده شده 35 بوده است.
جدول 4: نتایج گزینش مقالات نهایی
|
تعداد کل مقالات و منابع اولیه |
22 |
|
تعداد مقالات پذیرفته نشده براساس عنوان تحقیق |
4 |
|
تعداد مقالات پذیرفته نشده براساس چکیده تحقیق |
1 |
|
تعداد مقالات پذیرفته نشده براساس محتوای تحقیق |
2 |
|
تعداد مقالات پذیرفته نشده براساس کیفیت تحقیق |
. |
|
تعداد مقالات پذیرفته شده نهایی |
15 |
مرحله چهارم: استخراج نتایج: در این مرحله پژوهشگر مقالات منتخب و نهایی شده را، به منظور دستیابی به یافتههای درونی- محتوایی مطالعات را برای چندمین بار مرور، و پس از انتخاب و نهایی شدن محتوای مقالات، عوامل و ابعاد موثر بر تقویت امید جوانان ایرانی به آینده را استخراج کرده است.
مرحله پنجم: بررسی و ادغام نتایج: ایجاد تفسیر یکپارچه و جدید از یافتهها از اهداف فراترکیب است. یافتههای این مرحله نشان می دهد در گذشته تا کنون چنین مطالعه نظاممندی انجام نگرفته است؛ و هر یک از مطالعات پیشین، فقط به جنبه خاصی از مقوله امید به آینده در بین جوانان توجه داشته؛ و هیچ یک از تحقیقات چارچوب منسجم ونظاممندی نداشتهاند. در جدول 5، کدهای نهایی استخراج شده در هر مقوله و مفهوم نشان داده شده است.
جدول 5: عوامل و ابعاد تاثیر گذار بر امید جوانان به اینده
|
فراوانی |
ماخذ |
ابعاد |
عوامل |
|
11 |
(افراسیابی و دیگران، ۱۳۹۵؛ افشانی و جعفری، ۱۳۹۵ب؛ امیرخاننژاد و صباغ، ۱۳۹۴؛ امیریاسفرجانی، هاشمیانفر، و قاسمی، ۱۳۹۸؛ ساعیارسی و دیگران، ۱۳۹۶؛ صفریشالی و طوافی، ۱۳۹۷؛ عبدالهی، ۱۳۹۹؛ علیزادهاقدم، ۱۳۹۱؛ مردانیفر، ظهیرینیا، و رستگار، ۱۳۹۶؛ مهدیزاده و قاریقرآنی، ۱۳۹۷؛ وحید دستجردی و نیلفروشان، ۱۳۹۵) |
اعتماد اجتماعی، مشارکت اجتماعی، هنجاراجتماعی، بیگانگی اجتماعی، آنومی اجتماعی، پرستیژ اجتماعی، شبکههای اجتماعی، قدرت اجتماعی، امنیت اجتماعی، عدالت اجتماعی، مقبولیت اجتماعی، نشاط اجتماعی |
اجتماعی |
|
2 |
(ساعیارسی و دیگران، ۱۳۹۶؛ مهدیزاده و قاریقرآنی، ۱۳۹۷) |
ثبات سیاسی، تحریم ها، انومی سیاسی، امنیت سیاسی |
سیاسی |
|
10 |
(افراسیابی و دیگران، ۱۳۹۵؛ افشانی و جعفری، ۱۳۹۵الف؛ امیرخاننژاد و صباغ، ۱۳۹۴؛ امیریاسفرجانی و دیگران، ۱۳۹۸؛ صفریشالی و طوافی، ۱۳۹۷؛ عبدالهی، ۱۳۹۹؛ علیزادهاقدم، ۱۳۹۱؛ مهدیزاده و قاریقرآنی، ۱۳۹۷؛ وحید دستجردی و نیلفروشان، ۱۳۹۵؛ یعقوبی و محققی، ۱۳۹۱) |
اعتقادات دینی، خودکارامدی، لذت گرایی، هدفمندی، مسئولیت پذیری، میل به پیشرفت، تلاشگری، پایگاه اقتصادی و اجتماعی، امنیت روانی، هویت حرفه ای |
ویژگیهای فردی- روانشناختی |
|
4 |
(امیرخاننژاد و صباغ، ۱۳۹۴؛ سرلک و سواری، ۱۳۹۵؛ عبدالهی، ۱۳۹۹؛ مهدیزاده و قاریقرآنی، ۱۳۹۷) |
تورم ، سرمایه اقتصادی، بیگانگی اقتصادی، انومی اقتصادی، فقراقتصادی |
اقتصادی |
|
3 |
(افراسیابی و دیگران، ۱۳۹۵؛ سرلک و سواری، ۱۳۹۵؛ عبدالهی، ۱۳۹۹) |
تحصیلات، جنسیت، سن، تعداد فرزندان، سلامت جسمی |
جمعیت شناختی |
|
2 |
(افراسیابی و دیگران، ۱۳۹۵؛ وحید دستجردی و نیلفروشان، ۱۳۹۵) |
درامد خانواده، تحصیلات والدین،حمایت خانواده |
عوامل خانوادگی |
مرحله ششم: تعیین کیفیت نتایج: در این مرحله، محقق جهت کنترل نتایج استخراجی خود از مقایسه نظرات خود با چند خبره دیگر نیز استفاده کرده؛ که، نتایج آن از طریق شاخص کاپا ارزیابی و تایید شده است.
روایی و پایایی:
در این مرحله از تحقیق حاضر، برای ارزیابی پایایی پژوهش، از ضریب کاپا استفاده شده است؛ زیرا، کوهن(1960)، فرمول کاپا را ابداع و تاکید کرد این فرمول برای محاسبه توافق مورد انتظار مطلوب است. مقدار کاپا بین صفر تا یک نوسان دارد: هرچه مقدار آن به عدد یک نزدیکتر باشد، نشان دهنده توافق بیشتر مرورگران است. در این تحقیق با انجام محاسبات، ضریب کاپا 0.96 بدست آمده، که توافق قوی مرورگران بر سر عوامل موثر بر تقویت امید جوانان ایرانی به آینده در مطالعات بررسی شده را نشان می دهد.
مرحله هفتم: اعلام نتایج: در این مرحله، یافتههای حاصل از مراحل گذشته در قالب یک مدل بر اساس ابعاد و مؤلفهها ارائه میگردد. بنابراین، مطالعه حاضر با جمع بندی مطالعات کیفی و کمی قبلی، یافتههای حاصل از مراحل گذشته مبنی بر عوامل موثر بر تقویت امید جوانان ایرانی به آینده را دسته بندی و ترکیب کرده؛ و نهایتا الگوی جدید را برای تقویت امید جوانان ایرانی به آینده به شکل 2 طراحی و ترسیم نموده است.
شکل 2: الگوی جدید تقویت امید جوانان ایرانی به آینده
منبع: یافته های تحقیق
این مدل برگرفته از مقالات مرتبط با موضوع تحقیق است که شامل 6 عامل با 40 مفهوم است. این عوامل و مفاهیم در قالب عوامل اجتماعی، خانوادگی، اقتصادی، سیاسی، جمعیت شناختی، و فردی-روانشناختی عبارتند از:
- عوامل اجتماعی(اعتماد اجتماعی، مشارکت اجتماعی، هنجاراجتماعی، بیگانگی اجتماعی، آنومی اجتماعی، پرستیژ اجتماعی، شبکههای اجتماعی، قدرت اجتماعی، امنیت اجتماعی، عدالت اجتماعی، مقبولیت اجتماعی، نشاط اجتماعی)؛
- عوامل خانوادگی(درامد خانواده، تحصیلات والدین، حمایت خانواده)؛
- عوامل اقتصادی(تورم ، سرمایه اقتصادی، بیگانگی اقتصادی، انومی اقتصادی، فقراقتصادی)؛
- عوامل سیاسی(ثبات سیاسی، تحریم، انومی سیاسی، امنیت سیاسی)؛
- عوامل جمعیت شناختی(تحصیلات، جنسیت، سن، تعداد فرزندان، سلامت جسمی)؛
- و عوامل فردی_روانشناختی(اعتقادات دینی، خودکارامدی، لذت گرایی، هدفمندی، مسئولیت پذیری، میل به پیشرفت، تلاشگری، پایگاه اقتصادی و اجتماعی، امنیت روانی، هویت حرفه ای) است.
به عبارتی، امید جوانان ایرانی به آینده در گروه 6 عامل اجتماعی، سیاسی، خانوادگی، فردی –روانشناختی، جمعیت شناختی و اقتصادی است.
نتیجه گیری
امید به آینده، از مولفه های حائز اهمیت در جامعه است؛ که، نبود آن موجب افسردگی، غم، و دل مردگی، و وجود آن، باعث شادی و نشاط اجتماعی، و پویایی جامعه می شود. مردم به ویژه جوانان جامعه با امیدواری به آینده، تغییر و تحول مثبت در جامعه را احساس خواهند کرد. آنان به عنوان موتور محرک، و قلب تپنده جامعه جایگاه ویژهای در بین مردم دارند. بنابراین؛ پژوهش حاضر تلاش کرد ضمن شناسایی عوامل موثر بر تقویت امید جوانان ایرانی به آینده به روش فراترکیب، این عوامل را دسته بندی و ترکیب؛ و نهایتا الگوی جدید را برای تقویت امید جوانان ایرانی به آینده طراحی و ترسیم نماید. مدل مفهومی استخراج شده در این پژوهش که ثمره مطالعه مقالات مرتبط با موضوع دربرگیرنده 6 عامل با 40 مفهوم شامل عوامل اجتماعی(اعتماد اجتماعی، مشارکت اجتماعی، هنجاراجتماعی، بیگانگی اجتماعی، آنومی اجتماعی، پرستیژ اجتماعی، شبکههای اجتماعی، قدرت اجتماعی، امنیت اجتماعی، عدالت اجتماعی، مقبولیت اجتماعی، نشاط اجتماعی)، عوامل خانوادگی(درامد خانواده، تحصیلات والدین، حمایت خانواده)، عوامل اقتصادی(تورم ، سرمایه اقتصادی، بیگانگی اقتصادی، انومی اقتصادی، فقراقتصادی)، عوامل سیاسی(ثبات سیاسی، تحریم، انومی سیاسی، امنیت سیاسی)، عوامل جمعیت شناختی(تحصیلات، جنسیت، سن، تعداد فرزندان، سلامت جسمی)، و عوامل فردی_روانشناختی(اعتقادات دینی، خودکارامدی، لذت گرایی، هدفمندی، مسئولیت پذیری، میل به پیشرفت، تلاشگری، پایگاه اقتصادی و اجتماعی، امنیت روانی، هویت حرفه ای) است. به عبارتی، امید جوانان ایرانی به آینده در گروه این 6 عامل اجتماعی، سیاسی، خانوادگی، فردی –روانشناختی، جمعیت شناختی و اقتصادیست.
بر اساس یافته های تحقیق، بین این عوامل، عوامل اجتماعی و فردی- روانشناختی تعیین کننده ترهستند؛ زیرا امید به آینده در سلامت روانی و اجتماعی همه افراد بهخصوص جوانان تأثیر بسزایی دارد؛ و در ایجاد امید به آینده از عوامل کلیدی و تاثیرگذار به شمار می روند. باوجود اینکه امید به آینده بیشتر به عنوان یک متغیر روانشناختی در نظر گرفته می شود؛ اما تا حدود زیادی اجتماعی است؛ به این معنا که تأثیر زیادی در روابط و زندگی اجتماعی افراد دارد؛ و از طرفی تحت تاثیر عوامل اجتماعی مختلف است. این پژوهش با هدف بررسی عوامل موثر بر امید جوانان ایرانی به آینده انجام شد. اهمیت امید به آینده در مورد جوانان به عنوان آیندهسازان جامعه از اهمیت ویژهای برخوردار است. نتایج نشان داد میزان امید به آینده در میان دانشجویان در سطح متوسط رو به بالایی قرار دارد که همسو با نتایج تحقیق علیزاده اقدم(۱۳۹۱)، است. یکی دیگر از یافتههای این پژوهش نشان داد بین رشتههای مختلف تحصیلی و امید به آینده دانشجویان تفاوت وجود دارد که همسو با نتایج پژوهش عبداللهی(۱۳۸۹)، و بهروزی و محمدی(۱۳۸۶)، است. تئوری های امید هم با تائید یافته های تحقیق حاضر، بر ایجاد و شکل گیری فضای امیدواری در جامعه برای تحقق اهداف تاکید می کنند(Nazari, 2020, p. 50). بر اساس این نظریه ها، افرادی که امیدوارند؛ زندگی باارزش تری دارند(Gillham & Reivich, 2004, p. 148; Peterson & Byron, 2008, p. 785)، و کمتر درگیر بیماری های افسردگی و اضطراب هستند(Charles R Snyder et al., 1991). اسنایدر(C Rick Snyder, 1995)، امید را فرایند تعیین اهداف، توسعه استراتژی دستیابی به اهداف، و کسب و حفظ انگیزه اجرای اهداف دانسته(C Richard Snyder et al., 1997; C Richard Snyder, 2002; Charles R Snyder et al., 1997; C. Snyder, Lehman, et al., ۲۰۰۶)، و تاکید کرده است امید، ظرفیت ایجاد مسیر به سمت اهداف، ایجاد انگیزه برای حرکت در مسیر، و وجود انتظار مثبت برای دستیابی به اهداف است. وی(Snyder, 1994)، نقش امید و امیدواری در سلامت روانی، هیجانی و پیشرفت افراد مهم ارزیابی و یادآوری کرده است امید باعت توانمندی مثبت و خوش بینی در ارتباطات می شود. امید با نفوذ خود، افراد را به انجام فعالیت تحریک می کند تا تجربه های نو کسب؛ و نیروهای تازهای را در انسان ایجاد کند(دررودی، ۱۳۸۹). احساس امیدواری پس از قرارگیری فرد در موقعیت های بحرانی، زنده می شود، و آرامش را در زندگی انسان برقرار می کند(افراسیابی و دیگران، ۱۳۹۵: 7). فرد امیدوار هر اندازه با مشکلات مواجه شود، وتحت فشار قرار گیرد، باز هم می تواند هدف و دلیلی برای زندگی پیدا کند. امیدواری فرد تحت تأثیر عوامل مختلفی از جمله عوامل فردی، تعاملی و اجتماعی مانند کیفیت زندگی، پایگاه های اقتصادی و اجتماعی، رشته و وضعیت تحصیلی، ویژگی های فردی، و جنسیت قرار می گیرد(افراسیابی و دیگران، ۱۳۹۵: 7)، به گونه ای که، هر چه افراد در زندگی شخصی و خصوصی خود موفقیت بیشتری کسب کرده بودند و از منابع و فرصت و قدرت کافی برخوردار بودند؛ و تجربیات قبلی موفقیت آمیزتری داشتند؛ احتمال بیشتری دارد که در مرحله بعد برای ایجاد تغییر و تحول اجتماعی بویژه با اسـتفاده از امکانات و تجربیات شـخصـی خود اقدام کنند. البته در این مسـیر ساختارهای موجود بویژه ساختارهای اقتصادی مانعی اساسی برای تبدیل امید از مرحله فردی به مرحله اجتماعی است(امیریاسفرجانی و دیگران، ۱۳۹۸: 49). برخورداری جامعه از امنیت اقتصادی-اجتماعی یکی دیگر از مؤلفههای اثر گذار بر کیفیت جمعیت است. به عبارتی دیگر، جامعهای که از امنیت اقتصادی-اجتماعی لازم برخوردار نباشد باید در کیفیت و مطلوبیت فعل و انفعالات جمعیتی آن تردید کرد. میتوان گفت که خانوادههایی که از ناامنی اقتصادی- اجتماعی و ناامیدی نسبت به آینده رنج میبرند نمیتوانند کارکردهای بنیادین خود از قبیل تجدید نسل، جامعهپذیری و تربیت فرزندان خود را با کیفیت لازم انجام دهند با افزایش احساس ناامنی اقتصادی-اجتماعی، امید به آینده کاهش مییابد(عبدالهی، ۱۳۹۹: 336). جامعهای که امنیت اقتصادی-اجتماعی بالایی دارد، از کیفیت زندگی بهتری هم بهره مند است. به تعبیر بهتر، خانواده ای که از ناامنی اقتصادی- اجتماعی و ناامیدی نسبت به آینده رنج میبرد، نمیتواند کارکردهای بنیادین خود از جمله تجدید نسل، جامعهپذیری، و تربیت فرزندان را با کیفیت انجام دهد.
)