Document Type : Original Article
Authors
1 Master's Degree in Clinical Psychology, Department of Psychology, Tehran Branch, Payam Noor University, South Tehran, Iran (Corresponding Author(.
2 Master's Degree in Family Counseling, Department of Psychology, Tehran Branch, South Tehran Islamic Azad University, Iran.
3 Master's Degree in Educational Psychology, Department of Psychology, Tehran Branch, Allameh Tabatabai University, Iran.
4 PhD in Psychology, Faculty of Psychology, Faculty of Humanities, South Tehran Islamic Azad University, Tehran, Ir
Abstract
The aim of the present study is the relationship between primary maladaptive schemas and anxiety with the mediation of excitement-oriented coping style in young female non-professional athletes. The method of the present research is descriptive of the correlation type. The statistical population included young women (25-45 years old) newly arrived (non-professional athletes) to the sports clubs of Tehran city, 7 regions were randomly selected, and the applicants were selected by available sampling to fill out the questionnaires; In this way, 200 people with anxiety 16 and above (moderate) were selected as a sample according to Beck's anxiety questionnaire, and the research questionnaires were distributed among these people. According to Klein (2011), the number of 200 people is defensible in the structural equation method, for this purpose, among the 300 questionnaires that were distributed, the number of 200 questionnaires that were filled in completely and correctly were considered. The measurement tools of this research included 3 questionnaires: Beck's Anxiety Questionnaire (1988), Andler and Parker's Coping Styles Questionnaire (2011) and Young's Primary Maladaptive Schemas Questionnaire (2005). The obtained data were analyzed by Pearson correlation test and path analysis. The results of the analysis showed that the direct effect of primary maladaptive schemas and anxiety (0.51) was significant. The indirect effect of primary maladaptive schemas on anxiety through emotional coping style was also significant (0.27).
Keywords
رابطه بین طرحواره های ناسازگار اولیه و اضطراب با میانجی گری سبک مقابله ای هیجان مدار در زنان جوان ورزشکار غیر حرفه ای
الهام شمسی[1]
سیدمحمد حسینی[2]
الهام دانشفر[3]
زهره صیادپور[4]
10.22034/ssys.2024.3073.3236
تاریخ دریافت مقاله: 12/10/1403
تاریخ پذیرش مقاله: 29/10/1403
مقدمه:
اضطراب[5]چیزی فراتر از احساس استرس یا نگرانی است. استرس و احساسات مربوط به اضطرب، پاسخی رایج به فشار هستند، اما اضطراب زمانی ایجاد می شود که این احساسات بیش از حد هستند و بدون دلیل خاصی وجود و ادامه دارند. کنار آمدن با زندگی روزمره برای یک فرد مضطرب سخت است. همه ما گهگاه احساس اضطراب می کنیم، اما برای یک شخص با تجربه اضطرابی، این احساسات نمی توانند به راحتی قابل کنترل باشند. افراد مضطرب بیشتر اوقات احساس نگرانی یا اضطراب می کنند، آرام شدن برایشان مشکل است، احساس ترسیدن ناگهانی، احساس وحشت شدید، تجربه افکار مکرر که باعث ممتد شدن اضطراب می شود، در این افراد تکرار شونده است (ایدز، و همکاران، 2019). وقتی موقعیت هایی که افراد با آن ها روبرو می شوند به عنوان تهدید و موقعیت اضطرابی در نظر گرفته شوند، قشر جلوی مغز و آمیگدال، یک پاسخ جنگ یا مبارزه را تحریک می کنند، که می تواند به شکل یک پاسخ روانی فیزیولوژیکی مانند سرگیجه، افزایش ضربان قلب و تعریق ظاهر شود و عملکرد فرد را مختل کند (ادواز، و همکاران، 2019؛ جاواید، و همکاران، 2023). وجود اضطراب مبتنی بر پیوندهای معنوی، خانوادگی، فرهنگی، تأثیرات اجتماعی، عاطفی و فیزیکی و سلامت روان است. اضطراب ممکن است زمانی ایجاد شود که در یکی از مناطق فوق مشکلی وجود داشته باشد، یا تعادل آنها به هم بخورد. مشکلاتی که انواع اضطراب در روابط بین فردی و اجتماعی، اشتغال، و اعمال روزانه افراد ایجاد می کنند و فراگیر بودن آنها، همگی گویای نیاز به درک عمیق تر از منابع اضطراب دارد (ایدز، و همکاران، 2019). با توجه به رویکرد شناختی- رفتاری عامل اصلی بوجود آورنده هیجان از قبیل اضطراب، افکار ما هستند که از جمله این افکار طرحواره های ناسازگار اولیه[6] را می توان نام برد، طرحواره ها ی ناسازگار اولیه، در انواع اضطراب نقش دارند، زمانی که نیاز خاصی ارضا نشود، طرحواره ناسازگار در آن حیطه ایجاد میشود. آن ها برخلاف هدف مدیریت عمل کرده و فرد را به سمت ناتوانی و در نتیجه اضطراب سوق می دهند (جیم و همکاران ، 2017). طرحوار های ناسازگار اولیه، الگوهای سفت و سختی هستند که بر نحوه ایجاد تجربیات فعلی افراد و روابط با دیگران تاثیر گذاشته و کسب تجربیات و مفاهیم جدید فرد را احاطه می کنند (کیم و کیشور، 2019). طرحواره های ناسازگار اولیه الگوهای هیجانی و شناختی آسیب زننده ای هستند که با شکل گرفتن در ابتدای تحول در فراخنای زندگی، تکرار می شوند، و بر پردازش تجارب بعدی تأثیر می گذارند و نقش عمده ای در تفکر، احساس، رفتار، هیجان از جمله اضطراب و نحوۀ برقراری ارتباط افراد با دیگران دارند (یانگ، و همکاران، 2008؛ ندری، و همکاران، 1401). باورهای هسته ای (پیشفرض های غیرشرطی) در مورد خود و دیگران، که پردازش اطلاعات بیرونی را به مسیری ناکارآمد منحرف می کنند. بنابراین روابط بین فردی و ادراک از خود را تحت تأثیر قرار می دهند. (یانگ، 1991 ؛ ترجمه حمید پور، 1384؛ نیکآمال، و همکاران، 1396). طرحواره ها 18 نوع هستند که در 5 حوزه جای دارند:
- حوزه بریدگی و طرد: انزوای اجتماعی، نقص و شرم، محرومیت هیجانی، طرد رهاشدگی، بی اعتمادی بدرفتاری
- حوزه خودگردانی و عمل مختل: آسیب پذیری، خودتحول نیافته، شکست، وابستگی/ بی کفایتی
- حوزه محدودیت های مختل: استحقاق، خویشتنداری و خودانضباطی ناکافی
- حوزه دیگرجهت مندی: اطاعت، ایثار
- حوزه گوش به زنگی بیش از حد و بازداری: بازداری هیجانی، معیار سختگیرانه (یانگ، 1991 ؛ ترجمه حمید پور، 1391؛ ندری، و همکاران، 1401).
در این تحقیق به دلیل نو بودن و عدم تکرار تحقیقات قبلی، به جای در نظر گرفتن 18 طرحواره ی ناساگار اولیه بصورت مستقل، 5 حوزه طرحواره ای را مد نظر قرار دادیم.
طبق نتایج تحقیق شهامت (1398) با موضوع " پیش بینی نشانه های سلامت عمومی (جسمانی سازی، اضطراب و افسردگی) بر اساس طرحواره های ناسازگار اولیه "، طرحواره های ناسازگار اولیه اطاعت، خودکنترلی ناکافی، نقص/ شرم بیشترین ارتباط را با اضطراب دارند. سه طرحواره ی اطاعت، خودکنترلی ناکافی و نقص/ شرم در رابطه با علائم اضطرابی پیش بینی کننده معناداری بودند. طرحواره اطاعت در گروه دیگر جهت مندی که توجه بیش از حد به دیگران و نادیده گرفتن نیازهای خود است، می گنجد. این طرحواره عبارت است از احساس نیاز به کنترل شدن از سوی دیگری. نتایج بیانگر رابطه ی معنادار طرحواره های ناسازگار اولیه و علائم سه گانه ی جسمانی سازی، اضطراب و افسردگی. در تحقیق صیدی نژاد، و همکاران (1402)، با عنوان "بررسی رابطه بین طرحواره های ناسازگار اولیه با پرخاشگری و اضطراب مدرسه در دانش آموزان مقطع ابتدایی: نقش میانجی گری سلامت روان والدین" ، نتایج تحلیل داده ها نشان داد که بین طرحواره های ناسازگار اولیه با اضطراب مدرسه و پرخاشگری رابطه مثبت و معنی داری وجود دارد. طرحواره های ناسازگار اولیه، بویژه حوزه بریدگی/طرد اهمیت زیادی در ایجاد و تداوم اضطراب اجتماعی دارد و می تواند تغییرات بعدی نشانگان اضطراب را در طول زمان پیش بینی کند که معمولاً در محیط های بی عاطفه و طردکننده به وجود می آیند (نادرزاده، و همکاران، 1398؛ حسین پور، و همکاران، 1400). مطالعه دیره، و چعبی (1399)، "شناسایی طرحواره های ناسازگار اولیه و تعیین تأثیر آنها بر اضطراب آشکار و پنهان دانشجویان، نشان داد طرحواره های ناسازگار اولیه 6/53 درصد از اضطراب آشکار و نهفته را تشکیل می دهند. ضرایب بتا نشان داد که طرحواره شکست بیشترین تأثیر را داشت. در مقابل، طرحواره بی اعتمادی/ سوء رفتار کمترین تأثیر را بر اضطراب دانشجویان داشت. مطابق نتایج تحقیق عارف نیا، و همکاران، (1391) میانگین نمرات همه طرحواره های ناسازگار اولیه در دانش آموزان با علایم اضطراب مدرسه ی بالا، نسبت به دانش آموزان با علایم اضطراب مدرسه ی پایین، بیشتر بود. بنابراین طرحواره های ناسازگار اولیه در دختران (بویژه طرحواره خود تحول نایافته و گرفتار) با اضطراب مدرسه مرتبط بوده و در آن تاثیرگذار است. نتایج این پژوهش نشان داد که میانگین نمرات دانش آموزان دارای اضطراب مدرسه در طرحواره های ناسازگار اولیه (تنهایی، آسیب پذیری، بی اعتمادی/ بدرفتاری، نقص، شکست، اطاعت، معیار سختگیرانه، ایثار، گرفتار، استحقاق، خودکنترلی ناکافی) بیشتر از دانش- آموزان بدون اضطراب مدرسه است. در تحقیقی با عنوان "رابطه بین طرحواره های ناسازگار اولیه و اضطراب اجتماعی در بین ورزشکاران: نقش میانجی خودپنداره فیزیکی" ، نتایج نشان داد که طرحواره های ناسازگار اولیه نقش مهمی در افزایش اضطراب اجتماعی بازی می کنند (حسین پور، بهرامی، 1400). در تحقیق تیم، و چانگ (2020)، با عنوان "طرحواره های ناسازگار اولیه و اختلالات روانی در بزرگسالی: مروری سیستماتیک و متاآنالیز"، هدف مقایسه بیمارانی که تشخیص اختلال روانی داده شده اند، با افراد سالم بود. نتایج تحقیق مذکور حاکی از ارتباط قوی بین طرحواره های ناسازگار اولیه و مشکلات روانی، از جمله اضطراب است. طرحوارههای انزوای اجتماعی، منفیگرایی/بدبینی، نقص/شرم، و نامطلوب بودن اجتماعی در گروههای بیمار، نسبت به افراد سالم بیشتر بود وتجزیه و تحلیل تشخیص های اختلالات روانی، روابط معنی داری با طرحواره های ناسازگار اولیه را نشان داد.
هر چند پژوهش های متعددی به بررسی رابطه بین انواع اضطراب و طرحواره های ناسازگار اولیه پرداخته اند، اما متغیرهای بسیاری که در این حین نقش میانجی دارند ناشناخته باقی مانده اند. در نتیجه، برای کاهش مؤثر انواع اضطراب، شناسایی میانجی گرها لازم و ضروری است. از جمله میانجی گرهایی که بسیار از آن یاد شده سبک مقابله ای هیجان مدار است (میرز، ولز، 2017؛ ندری و همکاران، 1401). در این تحقیق به میانجی گری این سبک مقابله ای در رابطه بین اضطراب و طرحواره ناسازگار اولیه می پردازیم. سبک های مقابله ای مجموعه ای از اقدامات فرد درجهت تغییر، تفسیر و اصلاح موقعیت تنش زاست، تا با این اقدامات رنج ناشی از آن موقعیت کاهش یابد. سبک های مقابله ای، اقداماتی شناختی_ رفتاری هستند که فرد برای ادارۀ خواسته هایش در موقعیت های اضطراب زا به آن ها روی می آورد (امیری، و همکاران، 2012؛ ندری، و همکاران، 1401). سبک های مقابله ای دو نوع هستند: سبک مقابله ای مسئله مدار که بر روی مدیریت یا منبع اضطراب کار می کند؛ به عنوان مثال، طرح ریزی نقشه عملی و سبک مقابله ای هیجان مدار[7] که سعی می کند هیجان ناشی از اضطراب را تنظیم کند و سامان دهد (کارور و همکاران، 1989). سبک های مقابله ای ناکارآمد با دشواری هایی در تنظیم هیجانی چون افسردگی و اضطراب و انزوای اجتماعی ارتباط دارد. کسانی که از طریق حل مسئله با اضطراب مقابله می کنند، در مقایسه با افرادی که رویکرد اجتنابی و هیجانی در مواجهه دارند، الگوهای رفتاری منطبق تری دارند (لی و پنگ، 2020). افزون براین؛ بر اساس مدل تعاملی اضطراب، استرس، سبک مقابله ای اندلر و پارکر می توان رابطه سبک مقابله ای هیجان مدار و اضطراب را توجیه کرد، که در آن افراد دارای سبک مقابله ای هیجان مدار از روشهای ناکارآمد برای کاهش اضطراب و استرس خود استفاده می کنند، روش هایی از جمله: خیال پردازی، رفتارهای عیب جویانه، و تنظیم عواطف نامناسب (ویلتینک، و همکاران،2010). زمانی که فرد به سمت سبک های هیجان مدار کشیده شود و کاری برای کنترل و مدیریت هیجانات و اضطراب خود نکند، دچار اضطراب بیشتر می شود. سبک های مقابله ای منفی و منفعل از قدرت پیش بینی بالایی برای اضطراب برخوردارند (لی و پنگ، 2020). در تحقیقات زیادی نتایج بر این قرار بود که افرادی که از سطوح بالای اضطراب برخوردار بودند بیشتر از سبک های مقابله ای اجتنابی و هیجان مدار استفاده می کردند. نتایج این تحقیقات نشان دادند که مقابله هیجان مدار و مقابله اجتنابی با اضطراب امتحان و نتایج منفی امتحان دانشجویان رابطه مثبت و معنی دار دارد (فرجی، و همکاران، 1390). نتایج تحقیق سندی، و همکاران (1396)، نشان داد که سبک مقابله ای هیجان مدار در بوجود آمدن علائم اضطراب و افسردگی تأثیر مثبت و معناداری دارد. تحقیقی که بر روی دختران متوسطه تهران انجام شد به این نتیجه انجامید که سبک مقابله هیجان مدار به صورت مثبت با مؤلفه های اضطراب تحصیلی همبسته بود (وفا و همکاران، 1398). باقری، و همکاران (1399)، در تحقیق خود به این نتیجه رسیدند که دانشجویان ورزشکار در مواجهه با شرایط تنش زا و سخت بیشتر از راهبردهای مسئله مدار استفاده می کنند. در نتیجه اضطراب کمتری را تجربه می کنند. اما در مقابل، دانشجویان ورزشکار غیرحرفه ای و غیرورزشکار بیشتر به سمت راهبردهای مقابله ای هیجان مدار و اجتنابی کشیده می شوند و اضطراب بیشتری را تجربه می کنند.
سبک های مقابله ای خود تحت تأثیر متغیرهای شخصیتی هستند که در نحوه واکنش در موقعیت های اضطرابی و سلامت و یا عدم سلامت روان تأثیر بسزایی دارند؛ و بسیاری از مطالعات رابطه معناداری بین ویژگی های شخصیت و راهبردهای مقابله ای پیدا کرده اند. طرحواره های ناسازگار اولیه به عنوان ویژگی های شخصیتی نوع استفاده فرد از سبک های مقابله ای را مشخص می کنند (پنلی، و همکاران، 2002؛ جعفرنژاد، 2003؛ باباجانی و همکاران، 2014). نتایج شواهد نشان می دهد که تأثیر طرحواره های ناسازگار اولیه بر راهبردهای مقابله ای، قوی تر از تأثیر راهبردهای مقابله ای بر چنین طرحواره هایی است (مایرت، و همکاران، 2014). در نهایت با توجه به نقش سبک مقابله ای هیجان مدار در مانع شدن بر سر مدیریت صحیح استرس و اضطراب، پژوهش در این مورد الزام آور می شود.
روش شناسی پژوهش:
این تحقیق در تابستان 1402 انجام گرفت. جامعۀ آماری شامل زنان جوان (25-45 سال) جدیدالورود (ورزشکاران غیر حرفه ای، زیر 3 ماه) به باشگاه های ورزشی شهر تهران بودند که از 7 منطقه ی 22گانه شهر تهران (2، 7، 9، 10، 11، 12، 22)، 15 باشگاه بصورت تصادفی انتخاب شدند، و از متقاضیان جدیدالورود (کمتر از 3 ماه) به صورت نمونه گیری در دسترس برای پر کردن پرسشنامه ها انتخاب شدند؛ به این صورت که از میان افراد مراجعه کننده جدید به باشگاه های ورزشی شهر تهران، 200 نفر از افراد دارای اضطراب 16 به بالا (متوسط)، طبق پرسشنامه اضطراب بک به عنوان نمونه انتخاب شدند و پرسشنامه های پژوهش در بین این افراد توزیع شد. طبق نظر کلاین(2011)، تعداد 200 نفر در روش معادلات ساختاری قابل دفاع است، بدین منظور از بین 300 پرسشنامه ای که توزیع شد، تعداد 200 پرسشنامه که بصورت کامل و سالم پر شده بودند، در نظر گرفته شدند. ملاک های ورود به پژوهش شامل:1. نمره اضطراب 16 به بالا (متوسط)، طبق پرسشنامه اضطراب بک ؛ 2. دامنۀ سنی بین 45 - 25 سال؛ 3. تمایل و رضایت آگاهانه برای شرکت در پژوهش.
ابزار پژوهشی:
پرسشنامه طرحواره[8]های ناسازگار اولیه یانگ فرم کوتاه :
برای اندازهگیری طرحواره های ناسازگار اولیه از پرسشنامه یانگ (2005)، استفاده شد. این پرسشنامه شامل 5 حوزه می باشد: بریدگی و طرد، خودگردانی و عمل مختل، محدودیت های مختل، دیگر جهت مندی، گوش به زنگی بیش از حد و بازداری، و همچنین شامل: 75 گویه، مقیاس پاسخگویی 6 درجه ای لیکرت (کاملاً غلط =1 تا کاملاً درست =6) و 15 زیر مقیاس شامل محرومیت هیجانی، طرد/ رهاشدگی، بی اعتمادی بدرفتاری، انزوای اجتماعی، نقص و شرم، شکست، وابستگی/ بی کفایتی، آسیب پذیری، خود تحول نیافته، اطاعت، ایثار، بازداری هیجانی، معیار سختگیرانه، استحقاق، خویشتنداری و خودانضباطی ناکافی. هر پنج سؤال این پرسشنامه مربوط به یک طرحواره است و برای به دست آوردن نمره طرحواره ها، میانگین نمره در هر 5 سؤال محاسبه می گردد. در هر کدام از طرحواره ها که فرد نمره بیشتری کسب کند، آن طرحواره به عنوان طرحواره ترجیحی وی در نظر گرفته می شود. اولین پژوهش جامع در مورد ویژگیهای روان سنجی این طرحواره ها را اسمیت، جونز و یانگوتلچ (لطفی، 1385)، انجام دادند و ضریب آلفای کرونباخ در جمعیت غیربالینی برای خرده مقیاسهای این پرسشنامه بین 5/0 تا 82/0 به دست آمد. همچنین این پژوهشگران نشان دادند، پرسشنامه طرحواره یانگ با مقیاسهای پریشانی روان شناختی و اختلالهای شخصیت همبستگی بالایی دارد. این پرسشنامه را در ایران آهی (1385)، ترجمه و آماده اجرا کرده و همسانی درونی آن را بر حسب آلفای کرونباخ در گروه مؤنث 97/0 و در گروه مذکر 98/0 گزارش کرده است. در این پژوهش ما پنج حوزه طرحواره ای را بررسی کردیم.
پرسشنامه اضطراب بک[9]:
یک ابزار خود سنجی ۲۱ ماده ای است که برای اندازه گیری شدت اضطراب در نوجوانان و بزرگسالان تهیه شده است. این پرسشنامه از اعتبار و روایی بالایی برخوردار است. ضریب همسانی درونی آن (ضریب آلفا) ۹۲/۰، پایایی آن با روش باز آزمایی به فاصله یک هفته ۷۵/۰، و همبستگی ماده های آن از ۳۰/۰تا ۷۶/۰متغیر است. پنج نوع روایی محتوا، همزمان، سازه، تشخیصی و عاملی برای این آزمون سنجیده شده است که همگی نشان دهنده کارایی بالای این ابزار در اندازه گیری شدت اضطراب است (بک و همکاران، ۱۹۸۸، فتحی آشتیانی و داستانی، ۱۳۸۸). به سبب همراهی زیاد علائم اختلالات خلقی به ویژه افسردگی با انواع اضطراب، این پرسشنامه به گونه ای تدوین شده است که علائم افسردگی را شامل نشود (بک، و همکاران، ۱۹۸۸، مولایی، و همکاران، ۱۳۸۶). نمره گذاری در این پرسشنامه به این ترتیب است که آزمودنی ها، برای هر یک از ۲۱ سوال ، یکی از چهار گزینه ای که نشان دهنده شدت اضطراب است را انتخاب می کنند. این چهار گزینه در یک طیف چهار بخشی از صفر تا سه نمره گذاری می شود. هر یک از سوال های آزمون، یکی از علائم شایع اضطراب (علائم ذهنی، بدنی و هراس) را توصیف می کند. بنابراین نمره کل این پرسشنامه در دامنه ای از صفر تا ۶۳ قرار می گیرد. نقاط برش این پرسشنامه نیز به این ترتیب می باشد: هیچ یا کمترین حد (۷-۰)، خفیف (۱۵-۸)، متوسط (۲۵-۱۶) و شدید (۶۳-۲۶). همچنین دستور العمل یکسانی که به تمام آزمودنی ها ارائه شده، عبارت است از اینکه ” لطفا هر عبارت را به دقت بخوانید و مشخص کنید در خلال هفته گذشته تا امروز چقدر از آن علامت در رنج بوده اید” (فتحی آشتیانی و داستانی، ۱۳۸۸). نتایج تحقیقات کاویانی و موسوی (1387)، نشان داد آزمون مورد نظر دارای روایی (001/0p<، 72/0=r)، پایایی (001/0p<، 83/0=r) و ثبات درونی (92/0=Alpha) مناسبی است. و همچنین در تحقیق سالاری، و همکاران (1396)، مقدار پایایی پرسشنامه با استفاده از آلفای کرونباخ 89/0 بدست آمد.
پرسشنامه سبک های مقابله ای پارکر و اندلر[10] (CISS):
این پرسشنامه که یک آزمون خود گزارشی می باشد، توسط پارکر و اندلر (۱۹۹۰)، ساخته شد. هدف از ساخت آن سنجش سبک های مقابله ای افراد در موقعیت های فشارزا بود. این پرسشنامه در ایران اولین بار توسط دکتر اکبرزاده ترجمه و هنجاریابی شد. این تست شامل 48 ماده است که پاسخ ها به روش لیکرت از هرگز (1) تا همیشه (5) مشخص شده است. در حال حاضر این پرسشنامه دارای ۴۸ ماده و یکی از ابزارهای قابل اعتماد برای سنجش روشهای مقابله به شمار می رود. مولفه های پرسشنامه:
- مقابله مساله مدار یا برخورد فعال با مساله در جهت مدیریت و حل آن (16 ماده)
- مقابله هیجان مدار یا تمرکز بر پاسخ های هیجانی به مساله (16 ماده)
- مقابله اجتنابی یا فرار از مساله (16 ماده).
سبک مورد نظر ما یعنی سبک مقابله ای هیجان مدار شامل ماده های: 5، 7، 8، 13، 14، 16، 17، 19، 22، 25، 28، 30، 33، 34، 38، 45 می باشد. نمره گذاری این ابزار بر اساس یک طیف لیکرت 5 درجه ای (هرگز= 1 تا همیشه=5) می باشد. در نهایت سبک غالب فرد با توجه به نمره ای که در آزمون کسب می کند، مشخص می شود؛ یعنی هرکدام از رفتارها که نمره بالا در مقیاس را کسب کند به عنوان سبک مقابله ای انتخابی فرد در نظر گرفته می شود (اندلر و پارکر، 1990؛ خباز، و همکاران، 1390). در نمونه اصلی پرسشنامه سبک های مقابله با استرس اندلر و پارکر، پایایی این ابزار به روش محاسبه ضریب همسانی درونی یا آلفای کرونباخ برای کل پرسشنامه 92/0 گزارش شده است. ضریب همسانی درونی به روش آلفای کرونباخ برای سه خرده مقیاس آن در سبک مسأله مدار برای پسران و دختران به ترتیب 90/0 و 92/0، سبک هیجان مدار به ترتیب 85/0 و 82/0 و برای سبک اجتنابی به ترتیب 82/0 و 85/0 گزارش شده است (اندلر و پارکر، 1999؛ قریشی راد، 1389). رافنسون و همکاران (2006)، ضرایب آلفای کرونباخ هریک از خرده مقیاس های این ابزار را از 82/0 تا 92/0 گزارش دادند. یوسفی مقدم (1392)، گزارش نمود که ضرایب پایایی آلفای کرونباخ دو خرده مقیاس سبک های مقابله ای اجتناب مدار و سبک مقابله ای هیجان مدار به ترتیب 74/0 و 83/0 بدست آمد.
یافته های پژوهش:
در تجزیه تحلیل داده های این پژوهش، هم از آمار توصیفی، و هم از آمار استنباطی استفاده شد. این پژوهش روی 200 زن جوان صورت گرفت، که از این بین 70 درصد شرکت کنندگان زنان متأهل، و 30 درصد دختران مجرد بودند، 20 درصد شرکت کنندگان دیپلم، 30 درصد لیسانس، 45 درصد فوق لیسانس، و 5 درصد دارای مدرک دکترا بودند، 75 درصد شاغل، و 25 درصد زنان خانه دار یا بیکار را تشکیل می دادند. جدول شماره 1 شاخص های توصیفی پژوهش را نشان می دهد:
جدول شماره 1: شاخص های توصیفی
|
متغیر |
بازه سنی |
فراوانی |
میانگین |
انحراف معیار |
|
حوزه های طرحواره |
45-25 |
200 |
20/74 |
5/19 |
|
اضطراب |
45-25 |
200 |
31/81 |
7/6 |
|
سبک مقابله ای هیجان مدار |
45-25 |
200 |
35/48 |
05/15 |
به منظور بررسی نقش میانجی سبک مقابله ای هیجان مدار، در ارتباط بین حوزه های طرحواره ناسازگار اولیه و اضطراب از معادلات ساختاری استفاده شد، و داده ها با کمک نرم افزار AMOS و SPSS مورد بررسی قرار گرفتند. مدل پژوهش برپایۀ این فرض ایجاد شده است که سبک مقابله ای هیجان مدار در ارتباط بین حوزه های طرحواره با اضطراب نقش واسطه ای دارد. بدین منظور شرایط برازش مدل را بررسی خواهیم کرد:
برازش مدل نشان می دهد چقدر یک مدل نظری با یک مدل تجربی سازگاری دارد. در مدل یابی معادلات ساختاری و حداقل مربعات جزیی از شاخص های متعددی استفاده می شود که در اینجا مورد بررسی قرار داده ایم (کلاین، رکس، 2011؛ حبیبی و کلاهی، 1401).
جدول شماره 2: ضرایب همبستگی پیرسون بین متغیرهای پژوهش
|
اضطراب |
حوزه های طرحواره ای |
سبک مقابله ای هیجان مدار |
همبستگی پیرسون | |
|
.382** 200 |
.463** 200 |
1 200 |
Sig. (2-tailed) N |
سبک مقابله ای هیجان مدار |
|
.626** |
1 |
.463** |
حوزه های طرحواره ای |
|
|
1 |
.626** |
.382** |
اضطراب |
|
مطابق جدول شماره 2 همه ضرایب همبستگی معنادار بودند (001 /0>p). در علوم رفتاری، ضرایب همبستگی 1 / 0 ، 3 / 0 و 5 / 0 نشان دهنده همبستگی ضعیف، متوسط و قوی هستند. نتایج همبستگی نشان داد که حوزه های طرحواره ای با اضطراب در ارتباط قوی بودند (62/0= r ؛ 001/0 >p)، و از راهبردهای هیجان مدار نیز زیاد استفاده میکردند (46/0= r ؛001/0>p)، همچنین دختران و زنانی که از راهبردهای هیجان مدار بیشتری استفاده میکردند، اضطراب متوسطی داشتند (38/0= r ؛ 001 /0 > p). بنابراین ضرایب این تحقیق متوسط تا قوی هستند. نتایج ضرایب استاندارد مسیر در جدول زیر ارائه شده است و در شکل شماره 1 به نمایش گذاشته شده است.
شکل شماره 1: مدل پژوهش با ضرایب مسیر استاندارد
مطابق شکل 1، بیشترین ارتباط از حوزه های طرحواره ای با سبک هیجان مدار و اضطراب بترتیب : طرد، گوش به زنگی، دیگر جهت مندی، خودگردانی و محدودیت است. همانطور که جدول شماره 3 نشان می دهد، حوزه های طرحواره ای تأثیر معناداری بر اضطراب (51/0= β ؛01/0>p) و همچنین بر سبک مقابله ای هیجان مدار (41/0= β ؛ 01/0>p) داشت. سبک مقابله ای هیجان مدار نیز تأثیرمعناداری بر اضطراب داشت (56/0= β ؛ 01/0>p).
جدول شماره 3: ضرایب استاندارد مسیر مربوط به مدل پژوهش
|
متغیرها |
وزن های رگرسیونی |
خطای استاندارد |
معناداری |
|
حوزه های طرحواره --> اضطراب |
.51 |
.32 |
000. |
|
حوزه های طرحواره --> سبک هیجان مدار |
.41 |
.41 |
000. |
|
سبک هیجان مدار --> اضطراب |
.56 |
.28 |
000. |
- اگر آماره آزمون از مقدار بحرانی 2χ در سطح خطای مورد نظر بزرگتر باشد فرض صفر رد خواهد شد. چون شاخص خی دو برای معادلات ساختاری مناسب نیست از Chi-square هنجار شده استفاده می شود، که از تقسیم ساده خی دو بر درجه آزادی (CMIN/DF[11]) به دست می آید، چناچه این مقدار کوچکتر از 2 باشد مطلوب، و اگر از 5 کوچکتر باشد با اغماض قابل قبول است، که طبق نتایج جدول شماره 4 قابل قبول است.
- نیکویی برازش AGFI[12] باید بالاتر از 8/0باشد، که برقرار است (815/0).
- برای برازش مدل، برازندگی تطبیقی(CFI[13])،شاخص برازش افزایشی (IFI[14])، شاخص توکرلوییس (TLI) [15] باید بالاتر از 9/0 باشد، که مطابق جدول شماره 4 برقرار است.
- اگر شاخص ریشه میانگین مربعات خطال برآورد [16]RSMEA، کوچکتر از 05/0 باشد برازندگی مدل خوب و اگر بین 05/0 و 08/0 باشد برازندگی مدل متوسط است، مطابق جدول شماره 4 برازندگی مدل متوسط است:
جدول شماره 4: شاخص های برازش مدل
|
Model |
NPAR |
CMIN |
DF |
P |
CMIN/DF |
|
Default model |
24 |
22.734 |
11 |
.019 |
2.067 |
|
Model |
NFI |
RFI |
IFI |
TLI |
CFI |
|
Default model |
.964 |
.932 |
.981 |
.964 |
.981 |
|
Model |
RMSEA |
LO 90 |
HI 90 |
PCLOSE |
|
|
Default model |
.075 |
.033 |
.134 |
.115 |
.000 |
برای بررسی اثر متغیر میانجی باید هم اثر مستقیم و هم اثر غیر مستقیم معنادار باشد، که مطابق جدول شماره 5 نتایج معناداری تأیید شده است.
جدول شماره 5: برآورد ضرایب اثرها
|
اثر |
میزان اثر |
معناداری |
|
اثر کلی |
78. |
001. |
|
اثر مستقیم |
51. |
001. |
|
اثر غیر مستقیم |
. 27 |
020. |
در اینجا متغیر میانجی از نوع مکمل (حاصلضرب علامت های اثرکلی، اثر مستقیم و غیرمستقیم مثبت باشد)، و از نوع جزئی (معنادار بودن هم اثر مستقیم و هم اثر غیرمستقیم) است (نیتزل و همکاران، 2016).
بحث و نتیجه گیری:
هدف از این پژوهش، رابطه بین طرحواره های ناسازگار اولیه و اضطراب با میانجی گری سبک مقابله ای هیجان مدار در زنان جوان ورزشکار غیر حرفه ای بود. تا برازش مدل علّی اضطراب و طرحواره های ناسازگار اولیه با میانجی گری سبک مقابله ای هبجان مدار، و تأثیرات مستقیم و غیرمستقیم این متغیرها بر اضطراب مشخص شود. نتایج تجزیه وتحلیل داده های پژوهش نشان دهنده برازش قابل قبول مدل بود. طبق نتایج پژوهش حاضر؛ بین حوزه های طرحواره های ناسازگار اولیه با اضطراب رابطۀ مستقیم، معنی دار و مثبت وجود دارد، که با پژوهش های تیم و چانگ (2020)، جیم و همکاران (2017)، شهامت (1398)، حسین پور، بهرامی (1400)، ندری و همکاران (1401)، عارف نیا، و همکاران (1391)، صیدی نژاد (1402) و دیره و چعبی (1399) همسو بود. همانطور که ضرایب بتا نشان می دهند: بطور کلی حوزه های طرحواره ای (طرحواره های ناسازگار اولیه)، %51 درصد با اضطراب رابطه دارند، و حوزه طرد/ بریدگی با ضریب %87 بیشترین رابطه و حوزه محدودیت با ضریب %53 کمترین رابطه را از خود نشان دادند.
همچنین نتایج این پژوهش رابطۀ مستقیم، معنی دار و مثبت، بین اضطراب و سبک مقابله ای هیجان مدار را نشان داد؛ که با پژوهش های لی و پنگ (2020)، ویلتینگ (2010)، سندی و همکاران (1396)، ندری (1401)، وفا و همکاران (1398)، باقری، تاجبخش و ابوالقاسمی (1399) همسو بود. و طبق نتایج حاصل از تجزیه تحلیل داده های تحقیق، ضریب بتا بین اضطراب و سبک مقابله ای هیجان مدار %56 درصد به دست آمد.
و همچنین ارتباط بین طرحواره های ناسازگار اولیه و سبک مقابله ای هیجان مدار در این تحقیق نشان دهنده رابطۀ مستقیم، معنی دار و مثبت بود که ضریب بتای %49 را نشان می دهد و با تحقیقات پنلی، و همکاران، (2002) و باباجانی و همکاران (2014) همسو بود.
محدودیت های پژوهش:
از محدودیت های این پژوهش تعمیم نتایج آن است. با توجه به اینکه این پژوهش بر روی زنان و در شهر تهران که یک کلان شهر است انجام شده است، تعمیم نتایج به جامعه مردان و شهرهای دیگر باید با احتیاط انجام شود. همچنین این پژوهش بر روی افراد 45-25 سال صورت گرفته و در تعمیم آن به سایر سنین باید احتیاط شود.
پیشنهادات کاربردی:
به دلیل اهمیت موضوع اضطراب و انواع مختلفی که دارد، که هر نوع آن، حیطه ای را با اختلال مواجه می کند، پیشنهاد می شود تمام ابعاد تحقیق در جهات دیگر، از جمله سبک های مقابله ای دیگر، جامعه دیگر، و سنین دیگر، توسط پژوهشگران دیگر مورد توجه قرار گیرد، و زمینه ی پژوهش های بعدی را فراهم نماید.
موازین اخلاقی:
در این پژوهش اخذ رضایت آگاهانه، تضمین حریم خصوصی و رازداری در مورد افشای اطلاعات رعایت شد. همچنین در مورد پر کردن پرسشنامه ها این اطمینان داده شد که هر زمان شرکت کنندگان خواستند می توانند از تحویل پرسشنامه خودداری کنند و یا آنرا پس بگیرند.
)