Document Type : Original Article
Authors
1 Doctoral student of sports management at the non-profit and non-governmental Ivanki University of Iran
2 Professor, Faculty of Physical Education and Sports Sciences, Gilan University, Gilan, Iran
3 Associate Professor of Sport Management, Department of Sport Management, Faculty of Physical Education and Sport Sciences, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran
Abstract
This research was carried out with the aim of designing a model of increasing the active life expectancy of citizens based on physical activity and using structural equations. The research method was a descriptive-correlation type. The statistical population was the managers and experts of the municipal sports organization, public boards and sports and youth departments, and public sports coaches of the metropolis of Tehran. Based on a simultaneous library study and an exploratory interview with 16 people, an opinion was sought from a scientific and operational expert to evaluate the validity of the content. Then the composite reliability and validity of the structure were checked and confirmed in the final stage using PLS software. The results of the factor analysis showed that the capacity building of the urban ecosystem, the efficiency of the health development system and urban sports, proper distribution of opportunities for active life and promotion of physical activity of citizens have an explanatory role in the perspective of active life. The results of the path analysis also showed that the relationships between these components from independent to dependent variables are positive and meaningful and the conceptual model has a good fit. According to the findings of the research It provided urban spaces for physical activity and exercise for the general public and created appropriate culture through the media and social and virtual spaces regarding physical activity and its effects on physical and mental health.
Keywords
طراحی مدل افزایش امید به زندگی فعال شهروندان مبتنی بر فعالیت بدنی بارویکرد معادلات ساختاری
(مطالعه موردی: شهروندان کلانشهر تهران)
سعید فلاح[1]
رحیم رمضانی نژاد[2]
فرزاد غفوری[3]
10.22034/ssys.2024.3354.3447
تاریخ دریافت مقاله: 14/05/1403
تاریخ پذیرش مقاله: 15/07/1403
مقدمه
فعالیت بدنی[4] به عنوان یک ابزارچند بعدی با اثرات گسترده، جایگاه و نقش ارزشمند خود را درسلامت، فراغت، تربیت وکاربردهای متعدداجتماعی متجلی ساخته است. توسعه وانجام فعالیت بدنی و ورزش از پایدارترین راههای جلوگیری ازمفاسد، انحرافات وناهنجاریهای رفتاری ونیز سالمسازی محیط وزندگی اجتماعی است(رضایی واسماعیلی، 1396)؛ ورزش و تحرک از زمانهای قدیم به عنوان یک واقعیت در ساختار اجتماعی وجود داشته و قسمتی از زندگی روزمرهی انسانها را تشکیل داده است(وونگ وهمکاران[5]، 2023). فعالیت بدنی، شامل حرکات بدنی ایجاد شده توسط عضلات اسکلتی است که نیاز به مصرف انرژی دارد که با روشهای مختلف مانندپیادهروی، دوچرخه سواری، کارهای خانه، ورزش وتفریحات فعال مانند فوتبال و بازیهای بومی محلی مقدورمیباشد (سازمان بهداشت جهانی، 2021). در سراسر جهان، عدم تحرک بدنی به چهارمین علت اصلی مرگ و میر درجهان تبدیل شده است(عبدالغفار وهمکاران[6]، 2019) و هدف برنامه راهبردی جهانی فعالیت بدنی سازمان جهانی بهداشت نیز، کاهش۱۵درصدی شیوع جهانی کم تحرکی تا سال۲۰۳۰ است(سازمان بهداشت جهانی، 2019). با این حال35 درصد از مردم جهان بیتحرک هستند و مرگ ناشی از بیتحرکی و چاقی حتی از مرگ و میر ناشی از استعمال دخانیات هم بالاتر رفته است. با توجه به گزارش ها، تقریبا 500 میلیون فرد چاق در جهان وجود دارد و پیش بینی ها نشان داده است که این آمار تاسال2030 به یک میلیار نفرهم خواهد رسید و جهان، نیازمند سیاست های ملی ومنطقه ای برای افزایش سطح فعالیت های بدنی و کاهش بیماری های مرتبط است (منوچهری نژاد وهمکاران، 1397). به طور کلی، کم تحرکی از مهم ترین عوامل خطر و ایجاد بیماریها در سنین ۱۸تا ۶۴ سال در ایران بشمار میرود. از این رو، افزایش فعالیت بدنی، یک راهکار اساسی برای کاهش بیماریهای غیرواگیر است (مرادی و همکاران، 2016).
علاوه براین با وجود گسترش رویکرد غنیسازی فراغت وارتقای سلامت[7] درجهان یافراغت فعال[8]، درایران به دلایل مختلف، کیفیت زندگی هنوز یک دغدغه یاهدف جدی برای افراد، نهادها و جامعه محسوب نمیشود. آمارهای مختلف ملی وجهانی تایید کننده این موضوع هستند و نشان از کاهش شاخصهای مختلف سلامت ونشاط عمومی در کشور دارند. یکی از دلایلی اصلی که مقوله سلامت و نشاط عمومی کشور را تحت تاثیر خود قرارداده است بحران اقتصادی و کاهش شدید قدرت خرید مردم است. در چنین شرایط روشهای کم هزینه تامین تندرستی و تفریح برای مردم و دولت در اولویت قرارمی گیرند. ورزش و فعالیتهای بدنی ارزانترین، آسانترین و پرقابلیتترین ابزار تامین سلامت و نشاط عمومی جامعه هستند(بنار وهمکاران،1397).انجام فعالیت بدنی به عنوان عامل مهمی برکیفیت زندگی و امید به زندگی فعال شهروندان دارای اهمیت فروانی است و دارای اثرات مفیدروانی درشهروندان به صورت افزایش کنترل برخورد و غلبه براضطراب وافسردگی می باشد(اوبیدونا وسولایمانویچ[9]، 2022). فعالیت بدنی در طول اوقات فراغت، امید به زندگی[10] را به طور موثرتری افزایش میدهد. آمارها نشان دادهاند که بهطور میانگین افزایش امید به زندگی تا 4/3 سال درنتیجه فعالیت های بدنی و تا 7/4 سال درنتیجه فعالیتهای اوقات فراغت (درزنان 9/1 و در مردان 9/3 سال) است (کاروس و همکاران[11]، 2019).
مطالعات نشان داده است که شرکت منظم در فعالیتهای بدنی و ورزش به شهروندان کمک میکندکه استقلال وتحرک خود را حفظ کنند، افسردگی و اضطراب را کاهش و عملکردهای فیزیکی ذهنی و روانی را ترقی دهند و بتوانند قدرت واستقامت عضلانی را در خود تقویت کنند. بنابراین غفلت ازفعالیتهای بدنی سبب افزایش بیماریها و از طرف دیگر کیفیت امید به زندگی فعال را درهمه ابعاد شهروندان تحت تاثیرقرارمیدهد(رضایی وهمکاران، 1396). امید به زندگی فعال[12] مدت زمانی از عمر است که افراد انتظار دارند بدون محدودیت جسمانی، روانی، معلولیت و غیره تا قبل ازسالمندی به زندگی فعال و اجتماعی بپردازند. امید به زندگی فعال، ازبالاترین سطح خود درگروه سنی10 ساله شروع و با بالارفتن سن از میزان امید به زندگی فعال کاسته میشود. شاخص امیدبه زندگی فعال برای مردان مناطق شهری3/37 سال و در مناطق روستایی9/41سال است که در مقایسه با کل کشور(6/38 سال)، تفاوت محسوسی ر انشان میدهد و همچنین پیشبینی میشود که کل نیروی کارکشور درحال توسعه ازحدود1/2 میلیاردنفر درسال 1990 به 4/2میلیارد نفر درسال2000 و به حدود3 میلیارد نفر درپایان ربع اول قرن21 خواهد رسید(فرنام، 1395).
بررسی پیشینه پژوهش و مطالعات نشان میدهد که پژوهشهای زیادی درحوزه ورزش شهروندی، اثرات مفید و پایدار ورزش و فعالیتبدنی بر امید به زندگی، کیفیت زندگی و سلامت را در اقشار مختلف نشان دادهاند. اما درحوزه امید به زندگی فعال و تاثیرفعالیت بدنی بر آن پژوهشهای اندکی انجام شده است. در پژوهشهای خارج از کشور بیشتر تاکید بر اثرات ورزش برامید به زندگی، کیفیت زندگی و سلامت درشهروندان شده است و مطالعات محدودی به امیدبه زندگی فعال پرداختهاند. کوینترو و همکاران[13] (2024) نشان دادند که سالمندانی که دارای سطوح بالای فعالیت بدنی برکیفیت زندگی و شاخصهای روانی افراد اثرگذار است. خداداکاشی و همکاران [14](2023) تمرینات ورزشی بر بهبود کیفیت زندگی و کاهش افسردگی افراد مسن اثرگذار است. وونگ وهمکاران (2023)نشان دادند که فعالیت بدنی بر سلامت جسمانی افراد مسن و کیفیت زندگی آنان اثرگذار است. هوانگ وهمکاران[15] (2023) نشان دادند که ورزش و خواب کافی برامید به زندگی و کیفیت زندگی شهرندان موثرند. ما و همکاران[16](2023)نشان دادند که ورزش و فعالیت بدنی درسلامت قلب و عروق و امید به زندگی شهروندان موثر هستند. میناگاوا و سایتو[17](2021) نشان دادند که امیدبه زندگی و سلامت در افرادی فعالیت بدنی دارند و هستند بیشتر است. چاداساما وهمکاران[18](2020)نشان دادند که فعالیت بدنی باعث افزایش امید به زندگی شد. جای ولوبتکین[19](2020) نشان دادند که فعالیت بدنی دارند و تاهل بر میزان امیدبه زندگی و امید به زندگی فعال شهروندان اثر دارد. کجایر وهمکاران[20] (2019) نشان دادند که افراد فعال سلامتی بیشتری دارند. لیسکینن[21] (2018) نشان دادند که مردان و زنان پرتحرک وفعال سلامتی و کیفیت زندگی بهتری دارند.
در پژوهشهای داخلی نیز به موضوع امیدبه زندگی، کیفیت زندگی، سلامت وفعالیت بدنی در بین شهروندان توجه شده است؛ مثلاً نیازی وهمکاران (1402) نشان دادند که سرمایه اقتصادی، شیوه زندگی، وضعیت پزشکی بهداشتی، سلامت جسمی و روانی و دینداری در میزان امیدبه زندگی درجوانان موثراست. علمیه و همکاران (1401) نشان دادندکه میزان سطح فعالیت بدنی دانشآموزان با مولفههای سلامت عمومی( علائم جسمانی، اختلال درکارکردهای اجتماعی، اضطراب و افسردگی) و مولفههای کیفیت زندگی(سلامت جسمانی، سلامت روانی، روابط اجتماعی، سلامت محیط) در دانشآموزان ارتباط معنی داری دارد. نوبخت رمضانی وهمکاران (1400) نشان دادند که انجام فعالیت های ورزشی روزمره، فعالیتهای ورزشی در اوقات فراغت وفعالیت های ورزشی به طورکلی باسلامت عمومی رابطه معنی داری دارد. یکتا و همکاران (1400) نشان دادند که با افزایش ترس و هراس از ابتلا به کووید-۱۹؛ امید به زندگی کاهش مییابد. زر وهمکارن(1399) نیز نشان دادند کارمندان فعال دارای امید به زندگی بیشتری نسبت به همتایان غیرفعال خود هستند و فاکتور فرسودگی شغلی در بین کارکنان و امید به زندگی آنان اثر گذار هستند. شیربیگی وهمکاران (1399) نشان دادند که سلامت معنوی، امید به زندگی و خودکارآمدی سالمندان فعال بدنی یکسان بودند. تاجور و همکاران (1399) نشان دادند که سالمندان زن، مسنتر، فقیرتر، کسانی که تنها زندگی میکنند و آنهایی که خانوادههای پرجمعیتتر دارند نسبت به سالمندان مرد، جوانتر، پردرآمد، سالمندانی که با دیگران زندگی میکنند و کسانی که دارای خانوادههای کمجمعیتتر هستند، شاخص سالمندی فعاﻝ پایین تری داشتند. ندایی و عینعلی هرموشی(1399) نشان دادند که فعالیت بدنی ورزشی و اوقات فراغت برکیفیت زندگی، امید به زندگی و رضایت از زندگی اثرگذار هستند.
باتوجه به اهمیت ورزش و لزوم پرداختن به فعالیت بدنی، بررسیها نشان میدهد که وضعیت پرداختن به فعالیت ورزشی در کشور از وضعیت مناسبی برخوردار نیست و سرانه مشارکت ورزشی حدود20 درصد میباشد(میانگین کشورهای توسعه یافته حدود 65 درصد) که بسیار نگران کننده است. پایین بودن سرانه فعالیتبدنی یکی از دلایل اصلی پایین بودن شاخص های سلامت و کیفیت زندگی در جامعه ایرانیان نیز محسوب میشود. براساس شواهد و مستندات، ایران به لحاظ شاخصهای عمومی سلامت و تندرستی از وضعیت مناسبی برخوردار نیست و بر اساس آمار بینالمللی درسالهای (2020-2019)؛ ایران از لحاظ شاخصهایی مانند کیفیت زندگی، نشاط، امید به زندگی و سایر موارد مشابه جز80 کشور اول نیست. بررسیها نشان میدهد که 6/30 درصد ازمردان و6/40 درصد از زنان ورزش نمیکنند وحتی 3/2 درصد از آنان علاقهای به ورزش کردن ندارند. درعین حال بر اساس نتایج5/4 درصد از مردان و 6/3 درصد از زنان ۱۵تا۶۴ سال ایرانی به صورت مستمر ورزش میکنند در حالی که 5/16درصد از مردان و 5/8 درصد از زنان ورزش غیرمستمر دارند(کارگر شریف آباد وهمکاران، 1401). از سوی دیگر، آمارهای مرگ و میر و ابتلا به بیماریهای غیرواگیر بسیار نگران کننده است. براساس آمار ارائه شده ازسوی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی تا پایان سال 2012، از جمعیت 76424000 ایرانی، 69 درصد درشهرها زندگی میکنند و درجوامع شهری،76 درصدعلل مرگ و میر را بیماریهای غیر واگیر مثل بیماریهای قلبی عروقی (46%)، سرطانها (13%) و سایر بیماریهای غیر واگیر شامل میشود. این بیماری علاوه بر اینکه زندگی شخصی فرد را دچار اختلال می کند، از لحاظ مالی نیزهزینه زیادی جهت درمان آن بردوش خانواده ها ودولت قرار میدهد (مطیع حق شناس وفتاحی، 1391). به همین دلیل به نظرمیرسد افزایش امید افراد به طول زندگی ازطریق افزایش فعالیت بدنی بسیار ضروری به نظر میرسد.
بر اساس مطالب مذکور و با توجه به وضعیت سلامت عمومی جامعه ایرانی و مشکلات زیستی فراوان در زندگی شهروندی، فعالیت بدنی و ورزش یک ابزار راهبردی مهم جهت دستیابی به سلامت پایدار مبتنی بر کیفیت و امیدبه زندگی محسوب میشود. تجربه سالها توسعه سلامت و ورزش در کشورهای مختلف نشان میدهد که برخی نهادها(مانند وزارت ورزش و وزارت بهداشت) به تنهایی نمیتواند موجب ترویج فعالیت بدنی ومشارکت ورزشی شوند، زیرا این مقوله یک محصول رفتاری، فرآورده بین بخشى و خروجى کل یک نظام اجتماعی- زیستی است و نیاز به مشارکت همه نهادهای اجتماعی دارد و همچنین مرور پژوهشها نشان میدهد که چند خلاء پژوهشی مشخص در زمینه امید به زندگی فعال از طریق ورزش و فعالیت بدنی وجود دارد: نخست اینکه تاکنون به بحث امید به زندگی فعال از طریق ورزش و ارائه مدلی مناسب برای بکارگیری آن در بین سنین مختلف شهروندان تهرانی و حتی داخل و خارج از کشور توجه نشده است. از این رو، تقویت مبانی علمی دراین زمینه یکی از خلاءها و نیازهای دانشی حوزه امید به زندگی فعال از ورزش وفعالیت بدنی بشمارمیرود. بنابراین سوالات اصلی در این زمینه که که باید به آنها پاسخ داده شود، این است که ظرفیتهای اکوسیستم شهری زندگی فعال کدامند؟ کارآمد سازی سیستم توسعه سلامت و ورزش شهری چگونه است؟ زمینه یابی گرایش جامعه شهری به زندگی فعال شامل چه مواردی میباشد؟ مناسبسازی توزیع شهری فرصتهای زندگی فعال به چه شکلی است؟ ترویج فعالیتبدنی و زندگی فعال شهروندی به چه صورت می باشد؟ ارتقای امیدبه زندگی فعال شهروندان چگونه اتفاق میافتد؟ به صورت کلی چارچوب امیدبه زندگی فعال از طریق فعالیت بدنی شامل چه عواملی است؟ و روابط بین این عوامل به چه صورت میباشد؟ براین اساس هدف از این پژوهش طراحی و آزمون مدل امید به زندگی فعال از طریق فعالیت بدنی میباشد.
روششناسی پژوهش
پژوهش حاضر از نوع توصیفی- همبستگی و مبتنی برمدل معادلات ساختاری[22] است. جامعه آماری پژوهش شامل مدیران و کارشناسان سازمان ورزش شهرداری، هیاتهای ورزش همگانی وادارات ورزش و جوانان کلانشهر تهران و مربیان ورزش همگانی کلانشهر تهران بود. نمونه آماری به تعداد 120 نفر قابل کفایت جهت آزمون مدل به روش هدفمند و در دسترس انتخاب و نظرخواهی گردید. تعداد نمونه براساس تعداد قابل کفایت جهت مدلسازی درنرم افزار پی ال اس به تعداد 10 تا 20 برابر تعداد سوالات مربوط به متغیر دارای بیشترین سؤال در مدل (داوری و رضازاده، 2016) برآورد و انتخاب شد. از این رو به تعداد20 برابر سوالات متغیر دارای بیشترین تعداد سوال(6 سوال) در متغیر مدیریت شهری مشارکتی و بین سازمانی)، 120 نفر برآورد شد. جهت اطمینان از دریافت تعداد پاسخهای مناسب 135 پرسشنامه توزیع شد که از بین 126 پرسشنامههای دریافتی، 122 پرسشنامه به طور کامل پاسخ داده شده بودند و وارد فرایند تحلیل گردیدند. مشخصات فردی نمونه آماری درجدول 1، ارائه شدهاند.
جدول 1. مشخصات فردی نمونه آماری تحقیق
|
ویژگی |
طبقه |
فراوانی (تعداد) |
|
جنسیت |
زن |
83 |
|
مرد |
39 |
|
|
تحصیلات |
لیسانس |
40 |
|
فوق لیسانس |
49 |
|
|
دکتری |
33 |
|
|
شغل |
مدیر یا کارشناس سازمان ورزش شهرداری تهران |
7 |
|
مدیر یا کارشناس ادارات ورزش وجوانان تهران |
12 |
|
|
مدیر یا مربی هیات ورزش همگانی تهران |
17 |
|
|
سایر شغلها |
85 |
|
|
ویژگی |
میانیگن |
انحراف معیار |
|
سن |
70/45 |
61/10 |
|
سابقه مرتبط با ورزش همگانی |
45/16 |
10/13 |
باتوجه به عدم دسترسی بصورت حضوری در نمونههای پژوهش، برای جمع آوری دادهها پرسشنامه الکترونیکی ساخته شد و بصورت هدفمند در اختیار نمونههای تحقیق قرار گرفت. ابزار پژوهش پرسشنامه پژوهشگرساخته بر اساس مطالعه همزمان کتابخانه ای و مصاحبه اکتشافی با 16 نفر انجام شد و از مجموع متغیرهای مستخرج پس از غربالگری، مولفههایی که بیشترین تکرار و تاکید را داشتند، در چند مرحله کدگذاری شدند. بعد از نهایی شدن مرحله کیفی، چارچوب پژوهش در قالب پرسشنامه اولیه تنظیم و تدوین شد. پرسشنامه دارای مقیاس پنج ارزشی لیکرت(ازبسیار کم= یک؛ تا بسیار زیاد = پنج) بود. پرسشنامه شامل 6 عامل اصلی ظرفیتسازی اکوسیستم شهری، کارآمدسازی سیستم توسعه سلامت و ورزش شهری، گرایش جامعه شهری به زندگی فعال، مناسب سازی توزیع فرصتهای زندگی فعال، ترویج فعالیت بدنی شهروندی و ارتقای امید به زندگی فعال شهروندان بود(6 متغیراصلی، 14 بُعد و45 گویه). برای ارزیابی روایی محتوایی و صوری از اساتید و پژوهشگران خبره(دکتری مدیریت ورزشی) با سابقه ورزشهمگانی و ورزش شهرداری نظرخواهی شد. بعد از تاییدروایی محتوایی، ابتدا ابزار در یک مطالعه راهنما بین30 نفر ازجامعه آماری توزیع شد که ضریب آلفای کرونباخ 79/0 محاسبه شد. پس از رفع اشکالات مربوط به سوالهای دارای آلفای کم، پرسشنامه در مرحله اصلی توزیع و جمعآوری شد و در نرم افزاراسمارت پی ال اس، پایایی ترکیبی محاسبه و مورد تایید قرارگرفت. برای آزمون نرمالبودن دادهها ازآزمون کالموگروف اسمرینوف[23] (K–S test) استفاده شد و نتایج نشان داد مقادیر بیشتر متغیرها کمتر از05/0 و غیرنرمال بودند؛ درنتیجه برای بررسی رابطه فرضیههای آماری از روش مدل معادلات ساختاری به کمک نرم افزاراسمارت پی.ال.اس استفاده شد(هیر وهمکاران[24]، 2019).
نتایج پژوهش
به منظورسنجش برازش مدل اندازه گیری از پایایی شاخص، روایی همگرا و روایی واگرا استفاده شد(جدول 2). پایایی شاخص برای سنجش پایایی درونی و شامل سه معیارضرایب بارهای عاملی، آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی است. بارهای عاملی همه سنجهها در سازه مربوط به خود بیشتر از 04/0 بود و روایی همگرا با استفاده از معیار متوسط واریانس استخراج شده[25] ارزیابی شد که میزان مطلوب آن مساوی و بیشتر از 05/0 است. نتایج خروجی از مدل برای معیار متوسط واریانس استخراج شده، نمایانگر مناسب بودن معیار روایی همگراست. برای بررسی روایی واگرای مدل اندازهگیری از ماتریس فرونل ولاکر[26] استفاده شد. و مشخص شد که همبستگی هرسازه باخودش بیشتر از همبستگی آن سازه با سایرسازه هاست؛ در نتیجه روایی واگرای مدل تایید میشود. پایایی ترکیبی[27] برتریهایی در مقایسه با روش سنتی محاسبه آن به وسیله آلفای کرونباخ دارد. تمامی متغیرها دارای مقدار آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی بیشتر از 07/0 بودند که نشان میدهد مدل دارای پایایی مناسبی چه از نظر آلفای کرونباخ و چه از لحاظ پایایی ترکیبی است (هیر و همکاران، 2019).
جدول 2. خلاصه شاخص های توصیفی و برازش مدل
|
متغیرها |
M |
SD |
AVE |
CR |
R2 |
Q2 |
ابعاد |
M |
SD |
AVE |
CR |
R2 |
Q2 |
|
ظرفیتسازی اکوسیستم شهری |
56/3 |
85/0 |
63/0 |
87/0 |
برون زا |
33/0 |
ظرفیت فیزیکی و زیرساخت شهری |
66/3 |
95/0 |
58/0 |
83/0 |
- |
- |
|
ظرفیت اقتصادی و بازار شهری |
47/3 |
91/0 |
64/0 |
80/0 |
- |
- |
|||||||
|
کارآمدسازی سیستم توسعه ورزش شهری |
76/3 |
69/0 |
60/0 |
91/0 |
15/0 |
51/0 |
مدیریت شهری مشارکتی و بین سازمانی |
59/3 |
64/0 |
55/0 |
85/0 |
- |
- |
|
تشریک مساعی منابع توسعه سلامت شهری |
93/3 |
89/0 |
65/0 |
84/0 |
- |
- |
|||||||
|
گرایش جامعه شهری به زندگی فعال |
84/3 |
74/0 |
61/0 |
89/0 |
41/0 |
36/0 |
وضعیت جمعیتشناختی خانوادههای شهری |
81/3 |
75/0 |
63/0 |
78/0 |
- |
- |
|
مشارکتپذیری جامعه شهری به فراغت فعال |
86/3 |
82/0 |
61/0 |
84/0 |
- |
- |
|||||||
|
توزیع مناسب شهری فرصتهای زندگی فعال |
65/3 |
70/0 |
67/0 |
94/0 |
56/0 |
35/0 |
اثربخشی فرایندهای ترویج سلامت و ورزش |
74/3 |
75/0 |
70/0 |
87/0 |
- |
- |
|
ترویج محیطها و رویدادهای فعال |
56/3 |
76/0 |
65/0 |
86/0 |
- |
- |
|||||||
|
ترویج فعالیت بدنی و زندگی فعال شهروندی |
40/3 |
93/0 |
68/0
|
85/0 |
57/0 |
42/0 |
فرایند فعالیت بدنی |
69/3 |
83/0 |
60/0 |
88/0 |
- |
- |
|
نوع فعالیت بدنی و مشارکت فعال |
31/3 |
08/1 |
71/0 |
85/0 |
- |
- |
|||||||
|
ادارک کارکردهای فعالیتبدنی برای زندگی |
20/3 |
17/1 |
62/0 |
86/0 |
- |
- |
|||||||
|
ارتقای امید به زندگی فعال شهروندان |
59/3 |
77/0 |
66/0 |
88/0 |
22/0 |
36/0 |
ترویج زندگی فعال |
66/3 |
95/0 |
70/0 |
88/0 |
- |
- |
|
رشد شاخص امید به زندگی فعال |
47/3 |
91/0 |
69/0 |
82/0 |
- |
- |
|||||||
|
پیامدهای افزایش امید به زندگی فعال |
64/3 |
78/0 |
68/0 |
87/0 |
- |
- |
برازش مدل ساختاری با استفاده از معیارهای ضریب معنی دار (T-values)، ضریب تعیین (R2)، ضریب قدرت پیش بینی (Q2) و اندازه تأثیر (F2) ارزیابی شد(جدول 2). در ابتدا برای بررسی رابطه بین سازهها در مدل از T-values استفاده شد که بیشتر مسیرهای روابط بین مولفههای پژوهش و همچنین گویهها با هریک از عامل های خود بزرگ تر از 96/1 و معنی دار بودند که نشانگر پیش بینی صحیح روابط مدل پژوهشی است. R2 معیاری است که برای متصل کردن بخش اندازه گیری و بخش ساختاری مدل سازی معادلات ساختاری بکار می رود. میزان R2 از صفر تا یک متغیر است و نشان دهنده برازش مدل ساختاری در سه سطح ضعیف (19/0)، متوسط (33/0) و قوی (67/0) است. در این پژوهش میزان R2 بیشتر متغیرهای پژوهش (غیر دو مورد) بالاتر از 33/0 و یا نزدیک آن بود و بدین معنی است که مدل ساختاری پژوهش دارای برازش متوسط به بالاست. معیار Q2 قدرت پیش بینی مدل را مشخص میکند که در این پژوهش براساس خروجی نرم افزار قدرت پیش بینی بیشتر سازه ها دارای شدت نزدیک و یا بزرگتر از ۳۵/۰ است که نشان از قدرت پیشبینی متوسط به قوی مدل است. برای اندازه گیری معیار F2 کوهن فرمول معیار اندازه تاثیر را نشان می دهد که مقادیر 02/0، 15/0 و 35/0 به ترتیب نشان از اندازه تاثیر کوچک، متوسط و بزرگ یک سازه بر سازه دیگر است (هیر و همکاران، 2019).
به منظوربرازش مدل کلی(هردوبخش مدل اندازه گیری وساختاری)ازمعیارSRMR استفاده شدکه مقدارآن بایداز08/0کمتر باشد. با توجه به مقدار به دستآمده(067/0SRMR=)، مدل اندازهگیری و ساختاری از برازش مناسبی برخورداراست، یعنی در مجموع مدل اندازهگیری و ساختاری، کیفیت مناسبی در تبیین متغیر درونزا تحقیق دارد(هنسلروهمکاران،2014؛ هیر وهمکاران، 2019). مدل ساختاری نهایی پژوهش پس ازتایید مدلهای اندازهگیری و مراحل تایید برازش درمحیط نرمافزا ربه صورت شکل 1ترسیم و آزمون شد.
شکل 1. مدل نهایی پژوهش در نرمافزار اسمارت پی.ال.اس
باتوجه به جدول3 ، نتایج تحلیل عاملی ابعاد متغیرها نشان داد که ابعاد ظرفیت اقتصادی و بازار شهری و ظرفیت فیزیکی و زیرساخت شهری به ترتیب با ضرایب 88/0 و 82/0 به طور معنیداری تبیینکننده ظرفیتسازی اکوسیستم شهری زندگی فعال بودند. ابعاد تشریک مساعی منابع توسعه سلامت و مدیریت شهری مشارکتی و بین سازمانی به ترتیب باضرایب92/0 و86/0به طور معنیداری تبیینکننده کارآمد سازی سیستم توسعه سلامت بودند. ابعاد وضعیتجمعیت شناختیخانوادههای شهری و مشارکتپذیری جامعه شهری به فراغت فعال به ترتیب باضرایب91/0 و 90/0 به طور معنیداری تبیینکننده وضعیت تمایلات یا گرایش جامعه شهری به زندگی فعال بودند. ابعاد اثر بخشی فرایند ترویج سلامت و ورزش و ترویج محیطها و رویدادهای فعال با ضریب90/0به یک میزان به طورمعنیداری تبیینکننده مناسبسازی توزیع شهری فرصت زندگی فعال بودند. ابعاد فرایند فعالیت بدنی و ورزشی ونوع فعالیت بدنی و مشارکت فعال و ادارک کارکردهای فعالیت بدنی برای زندگی فعال به ترتیب باضرایب 88/0، 87/0و64/0 به طورمعنیداری تبیینکننده ترویج فعالیتبدنی و زندگی فعال شهروندی بودند. ابعاد پیامدهای افزایش امید به زندگی فعال، رشد شاخص امید به زندگی فعال و ترویج زندگی فعال به ترتیب باضرایب90/0، 89/0 و83/0 به طورمعنی داری تبیینکننده ترویج ارتقای امید به زندگی فعال شهروندان بودند.
همچنین براساس تحلیل مسیرمشخص شد که تاثیر ظرفیتسازی اکوسیستم شهری(38/0) بر کارآمد سازی سیستم توسعه سلامت و ورزش مثبت و معنی داری بود. اثر ظرفیتسازی اکوسیستم شهری(32/0) و کارآمدسازی سیستم توسعه سلامت(65/0) بر تمایل و گرایش جامعه شهری به زندگی فعال مثبت ومعنی داربود. کارآمد سازی سیستم توسعه سلامت(47/0) و گرایش جامعه شهری فعال(35/0) بر متناسب سازی توزیع شهری زندگی نیز تاثیر ثبت و معنی داری داشت. اثر گرایش جامعه شهری فعال(37/0) و متناسبسازی توزیع شهری زندگی فعال(46/0) بر ترویج فعالیت بدنی و زندگی فعال مثبت و معنی داری بود. در نهایت متناسب سازی توزیع شهری(55/0) و ترویج فعالیت بدنی وزندگی فعال(43/0) بر ارتقای امید به زندگی فعال شهروندان تاثیر مثبت و معنی داری داشت(جدول3).
جدول 3. نتایج مدل برخاسته ازچارچوب پژوهش
|
فرضیههای پژوهش |
ضریب مسیر |
تی ولیو |
نتایج |
|
تحلیل عاملی ابعاد |
|||
|
ظرفیتسازی اکوسیستم شهری زندگی فعال --> ظرفیت فیزیکی و زیرساخت شهری |
82/0 |
82/61 |
تایید |
|
ظرفیتسازی اکوسیستم شهری زندگی فعال --> ظرفیت اقتصادی و بازار شهری |
88/0 |
84/94 |
تایید |
|
کارآمدسازی سیستم توسعه سلامت --> مدیریت شهری مشارکتی و بین سازمانی |
86/0 |
38/86 |
تایید |
|
کارآمدسازی سیستم توسعه سلامت --> تشریک مساعی منابع توسعه سلامت |
92/0 |
75/129 |
تایید |
|
گرایش جامعه شهری به زندگی فعال-->وضعیتجمعیتشناختیخانواده شهری |
91/0 |
37/121 |
تایید |
|
گرایش جامعه شهری به زندگی فعال --> مشارکتپذیری جامعه شهری به فراغت فعال |
90/0 |
50/119 |
تایید |
|
متناسبسازی توزیع شهری فرصت زندگی فعال-->اثربخشیفرایندترویجسلامتو ورزش |
90/0 |
29/131 |
تایید |
|
متناسبسازی توزیع شهری فرصت زندگی فعال--> ترویج محیطها و رویدادهای فعال |
90/0 |
32/116 |
تایید |
|
ترویج فعالیتبدنی و زندگی فعال شهروندی --> فرایند فعالیت بدنی و ورزشی |
87/0 |
67/86 |
تایید |
|
ترویج فعالیتبدنی و زندگی فعال شهروندی --> نوع فعالیت بدنی و مشارکت فعال |
87/0 |
35/86 |
تایید |
|
ترویج فعالیتبدنی وزندگی فعال --> ادارک کارکردهای فعالیتبدنی برای زندگی فعال |
64/0 |
02/20 |
تایید |
|
ارتقای امید به زندگی فعال شهروندان --> ترویج زندگی فعال |
83/0 |
46/60 |
تایید |
|
ارتقای امید به زندگی فعال شهروندان --> رشد شاخص امید به زندگی فعال |
89/0 |
22/128 |
تایید |
|
ارتقای امید به زندگی فعال شهروندان --> پیامدهای افزایش امید به زندگی فعال |
90/0 |
19/81 |
تایید |
|
تحلیل مسیر بین متغیرهای اصلی پژوهش |
|||
|
ظرفیتسازی اکوسیستم شهری --> کارآمدسازی سیستم توسعه سلامت و ورزش |
38/0 |
81/10 |
تایید |
|
ظرفیتسازی اکوسیستم شهری --> تمایلات و گرایش جامعه شهری به زندگی فعال |
32/0 |
71/9 |
تایید |
|
کارآمدسازی سیستم توسعه سلامت --> تمایلات و گرایش جامعه شهری زندگی فعال |
65/0 |
77/24 |
تایید |
|
کارآمدسازی سیستم توسعه سلامت --> متناسبسازی توزیع شهری زندگی فعال |
47/0 |
82/13 |
تایید |
|
تمایلات و گرایش جامعه شهری فعال --> متناسبسازی توزیع شهری زندگی فعال |
35/0 |
19/10 |
تایید |
|
تمایلات و گرایش جامعه شهری فعال --> ترویج فعالیت بدنی و زندگی فعال |
37/0 |
28/11 |
تایید |
|
متناسبسازی توزیع شهری زندگی فعال --> ترویج فعالیت بدنی و زندگی فعال |
46/0 |
79/13 |
تایید |
|
متناسبسازی توزیع شهری زندگی فعال --> ارتقای امید به زندگی فعال شهروندان |
55/0 |
18/9 |
تایید |
|
ترویج فعالیت بدنی و زندگی فعال --> ارتقای امید به زندگی فعال شهروندان |
43/0 |
89/8 |
تایید |
بحث و نتیجهگیری
در این پژوهش یک مدل مفهومی برای افزایش امید به زندگی فعال شهروندان کلانشهر تهران از طریق فعالیت بدنی شناسایی و آزمون شد. نتایج تحلیل عاملی سازههای هر یک ازعاملهای اصلی نشان داد که تمامی مولفهها به صورت معنی دار نقش تبیین کنندهای دارند و دربخش ظرفیتسازی اکوسیستم شهری زندگی فعال بُعد ظرفیت اقتصادی و بازارشهری، درب خش کارآمد سازی سیستم توسعه سلامت ُبعد تشریک مساعی منابع توسعه سلامت، در بخش زمینهیابی گرایش جامعه شهری زندگی فعال، ُبعد وضعیت جمعیت شناختی خانواده شهری، دربخش مناسب سازی توزیع شهری فرصت زندگی فعال ُبعد ترویج محیطها و رویدادهای فعال در بخش ترویج فعالیتبدنی و زندگی فعال شهروندی ُبعد نوع فعالیت بدنی و مشارکت فعال و در بخش ارتقای امید به زندگی فعال شهروندان بُعد پیامدهای افزایش امید به زندگی فعال دارای بیشترین اولویت بودند.
براساس تحلیل مسیرمشخص شد که اثر ظرفیتسازی اکوسیستم برکارآمد سازی سیستم توسعه سلامت و ورزش مثبت و معنی داربود. درتفسیر این نتایج میتوان گفت که توسعه سیستم سلامت متاثر از ظرفیت سازی اکوسیستم شهری می باشد؛ لذا در خصوص ظرفیت سازی اکوسیستم زندگی شهری ضرورت دارد زیرساخت های رفاهی عمومی شهری آماده شود و فضای سبز و طبیعی سطح شهر پتانسیل لازم را داشته باشد؛ درشهر فضاهای امکان تردد فعال به صورت پیاده، دوچرخه یاخوردوهای برقی وجود داشته باشد تا شهروندان برای فعالیت بدنی و ورزش، امکان دسترسی لازم خود را افزایش دهند و با اطمینان خاطر بیشتری برای فعالیت بدنی درسطح شهراقدام کنند. فضاهای شهری ورزشی باید نسبت به جمعیت تناسب داشته باشند و دسترسی به این امکانات دشوار نباشد و درنقاط مهم شهر قرارداشته باشند. ضمن اینکه فضاهای شهری مانند پارک ها، فضاهای سبز و مکان های زیارتی تفریحی را به امکانات ورزشی وتفریحی مانند تورهای والیبال، میز تنیس، جایگاه اسکیت، مکان مناسب برای دوچرخه سواری و پیاده روی، استخر و لوازم ثابت بدنسازی را می توان با رعایت ایمنی وایجاد امنیت لازم در اختیار مردم قرار داد. لازم به ذکر است برای هرمنطقه یا شهرمی توان برحسب نیاز و علایق آن منطقه اقدام به تهیه امکانات ورزشی برای آنها نمود مثلاً ممکن است دریک منطقه بیشتر به فعالیت های دوچرخه سواری و والیبال رغبت داشته باشند و در شهر دیگری به تنیس و شنا علاقه بیشتری باشد، همچنین در مناطق مختلف مردم ممکن است هزینه بیشتر یا کمتری در خصوص خدمات ورزشی داشته باشند که لازم است خدمات ارائه شده با سطح اقتصادی آن منطقه تقارن داشته باشد و گرایش مردم به مصرف محصولات وخدمات ورزشی درمورد نظر باشد. یافته های حاضر با مطالعات امینی و همکاران (1395) و بخت رمضانی وهمکاران (1400)همسو بود.
اثر ظرفیتسازی اکوسیستم شهری و کارآمدسازی سیستم توسعه سلامت برزمینهیابی گرایش جامعه شهری به زندگی فعال مثبت و معنی دار بود. در تفسیر این نتایج میتوان گفت که وجود ظرفیت سازی اکوسیستم شهری در گرایش جامعه به زندگی فعال و ورزش تاثیرگذار است که باعث خواهد شد افرادی با ترکیب سنی و جنسیتی مختلف، وضعیت تحصیلی مختلف درفعالیت بدنی گرایش پیدا کنند و ویژگی های سکونتی وشناختی شهروندان در مناطق مختلف باعث گرایش آنها به فعالیت های مختلفی خواهد شد. سرمایه روان شناختی و فکری، سرمایه اجتماعی و فرهنگی، سرمایه اقتصادی و رفاهی، سطح سواد سلامت و تندرستی، سواد ارتباطی و رسانه ای شهروندان برای زندگی فعال متفاوت خواهد بود و گرایش آنها در فعالیت بدنی را تغییر خواهد داد که با وجود ظرفیت سازی مناسب در اکوسیستم شهری می توان افراد زیادی را جذب فعالیت بدنی و ورزش درجامعه مشاهده کرد. با فرهنگ سازی مناسب و آگاهی بخشی به مردم در خصوص ورزش و فواید آن برای سلامتی انسان، می توان با همکاری نهادهای زیربط درسطح شهرها شرایطی را بوجود آورد تابرای گرایش بیشتر مردم به سمت فعالیت بدنی ازعواملی مانند کمبود وقت شهروندان برای فعالیت بدنی و ورزشی مشکلات معیشتی و رفاهی زندگی فعال در شهروندان، مشکلات جسمانی و عارضه های بدنی شهروندان و مشکلات روانی ورفتاری شهروندان پیشگیری کرده و بتوان مردم را با دید باز و با آگاهی بیشتربه سوی ورزش جذب کرد و سطح نشاط عمومی جامعه شهری و الگوهای رایج تفریحی آن، فرهنگ فعالیت بدنی و ورزش درجامعه شهری و جایگاه آنها در ارزش های زیستی را بالا برده و جامعه ای با نشاط، سلامت وفعال را شاهدبود. ضمن اینکه جامعه با گرایش درفعالیت بدنی و ورزش، شناخت و آگاهی بالایی از سلامتی و ورزش خواهند داشت و برای سلامتی خود با رغبت و انگیزه بالاتری در برنامه خودز مان مناسبی ر ابرای پرداختن به ورزش را در نظرخواهند گرفت. همچنین در این خصوص لازم است ورزش همگانی و تفریحات فعال در سیاست ها و برنامه های کلان شهری جایگاه خود را داشته باشد و برای توسعه آن برنامه ریزی اجرایی و عملیاتی سازمان های مرتبط سلامت و ورزش شهروندی به خوبی انجام شود و مورد اجرا قرار بگیرد. همچنین الزام حقوقی و ساختاری به سازمان های ورزشی دولتی جهت همکاری با بخش خصوصی صورت بگیرد تا بتوان با همکاری دو جانبه دولت و بخش خصوصی در زمینه فعالیت بدنی و سلامت افراد جامعه اقدامات و برنامه های مورد نظر را با شیوه های مناسب و کاربردی مورد اجرا قرار داد و تقسیم کاربین سازمان های حوزه تفریحات ورزشی و فعال شهری را با تدابیر لازم انجام داد و همچنین باید به صورت مستمر برنامه ها و اقدامات عمومی توسعه فعالیت بدنی، تفریحات فعال و ورزش درسطح شهر را مورد ارزیابی قرار داد و برای عملکرد بهتر همواره نظارت لازم را در دستورکار قرار داد. برای اثربخشی در توسعه سلامت و ورزش در جامعه باید سرمایه گذاران دولتی و بخش خصوصی را جذب کرد و به آنها در زمینه های مختلف مانند کسب درآمد و تبلیغات و بازاریابی اجازه فعالیت داد تا بتوانند علاوه برهزینه در حوزه ورزش، درآمد نیز کسب کنند و فعالیت مستمر در ورزش شهری داشته باشند. ضمن اینکه محدودیت های فعالیت ورزشی خانوادگی و زنان در فضاهای عمومی و ضرورت همکاری نهادها برای تعدیل آن نیز باید مورد بررسی باشد و بتوان شرایطی ایجاد کرد که همه اقشار و مردم فعالیت ورزشی را داشته باشند، مثلاً می توان درفضاهای ورزشی شهری شرایطی را ایجاد کرد تا بانوان بتوانند در بخش مختص خودشان به صورت جداگانه به فعالیت ورزشی بپردازند و دچار محدودیت های جنسیتی قرار نگیرند. یافته های حاضر با امینی وهمکاران (1395)، فرنام (1395)، رضایی واسماعیلی (1396)، علوی وهمکاران (1396)، نوبخت رمضانی وهمکاران (1400)، نیازی وهمکاران (1402)، ماکی وهمکاران (2013)، کجایر وهمکاران (2019) و جای ولوبتکین (2020) همسو بود.
اثر وضعیت تمایلات یاگرایش های جامعه شهری فعال و کارآمدسازی سیستم توسعه سلامت بر مناسب سازی توزیع شهری زندگی فعال مثبت و معنی دار بود. در تفسیر این نتایج می توان گفت که طبیعتاً توزیع شهری از گرایش به فعالیت بدنی تاثیرپذیر است و ترکیب سنی و جنسیتی شهروندان، وضعیت تحصیلی آنها، وضعیت شغلی و وضعیت اقتصادی آنها، با فعالیت بدنی آنها ارتباط دارد و مطالعات نشان داده تحصیلات بالاتر وسطح اقتصادی بهتر وهمچنین سنین پایین تربه فعالیت ورزشی گرایش بیشتری دارند. جایگاه ورزش درنشاط عمومی جامعه و فرهنگ سازی در این حوزه باعث انگیزه و میل بیشتری نسبت به فعالیت ورزشی ایجادمی کند و شهروندان برای حال خوب وسلامتی جسم و روان به ورزش تمایل بیشتری نشان خواهند داد. ارائه محتوای مفیدبرای فضای رسانه ای وشبکه های اجتماعی به مخاطبان و مشارکت صفحات اجتماعی و تشویق رسانه های غیردولتی به مشارکت درغنی سازی محتوای فضای مجازی برای ترویج زندگی فعال شهروندان و گرایش جامعه به فعالیت بدنی و اهمیت به سلامت جسم و شادابی روانی می تواند کاربردی باشد و افراد فعال درحوزه رسانه و فضای مجازی موظف به آگاهی بخشی به شهروندان درخصوص ورزش و جلب نظر آنها می باشند تا بتوان افراد زیادی از جامعه را درمکان های ورزشی شهری مشاهده کرد. همچنین تشکیلات ستادی و اجرایی توسعه ورزش وفراغت فعال شهروندی نهادهای متولی (شهرداری و ورزش وجوانان ومراکززیرمجموعه آن ها) باید کارآمدی لازم را داشته باشند و بتوانند با برنامه ریزی های مدون و مشترک برنامه های ورزش و طرح های توسعه ورزش همگانی و شهری را درسطح شهر و درفضاهای ورزشی عمومی به اجرا گذاشته و نظارت لازم را در این زمینه داشته باشند و نقاط ضعف آن را رفع کنند تا بهبود سلامت جامعه را شاهد بود. شهرداری و ادارات ورزش و جوانان با سازمان های حوزه آموزش و پرورش، بهداشت، گردشگری، صدا و سیما و... همکاری های گسترده و مستمری داشته باشند و تامین و تخصیص منابع لازم برای اجرای برنامه های عمومی ورزشی به صورت هماهنگی و مشارکت چند سازمانی صورت بگیرد تا بتوان به صورت همه جانبه به افراد درسطح جامعه برای فعالیت ورزشی خدمات مفید و موثری را ارائه داد. در راستای رفع کمبود فضاها و امکانات ورزشی، زیرساخت ها و امکانات ورزشی در مناطق با سرانه پایین و کم برخودار بهبود وتوسعه داده شود و بودجه لازم برای این مناطق در نظرگرفته شود. توانمندسازی نیروی انسانی و کارکنان سازمان های حوزه سلامت و ورزش شهری(شهرداری، ورزش وجوانان، آموزش وپرورش و...)، تربیت و حمایت شغلی متخصصان و مربیان شاغل در خدمات سلامت و ورزش شهروندی از ملزومات مهم در مناطق مختلف می باشد که درصورت درست برنامه ریزی کردن بااستفاده از همین افراد توانا می توان به افرادجامعه این شناخت وآگاهی را در جهت فعالیت ورزشی و ارتقای سلامت و مشارکت اجتماعی در ورزش شهری را القا کرده و شهروندان فعال و پرنشاطی را درحوزه ورزشی درسطح جامعه مشاهده کرد. یافته های حاضر با نتایج رضایی و اسماعیلی(1396)، ابراهیمی و همکاران (1398)، تاجور و همکاران (1399)، ناجی اصفهانی و همکاران (1399)، نوبخت رمضانی وهمکاران (1400)، علمیه و همکاران (1401)، لیسکینن (2018) و جای و لوبتکین (2020) همسو بود.
اثر وضعیت تمایلات یا گرایش های جامعه شهری فعال و مناسبسازی توزیع شهری زندگی فعال بر ترویج فعالیت بدنی و زندگی فعال مثبت و معنادار بود. در تفسیر این نتایج می توان گفت که برای گرایش بیشتر شهروندان به فعالیت بدنی و ورزش لازم است فرهنگ سازی لازم صورت بگیرد و ازطریق رسانه و شبکه های مجازی آنها را از اصول فعالیت بدنی وعادات حرکتی روزانه، اصول سلامتی وبهداشتی ونقش ورزش در آن، دادن اطلاعات در زمینه تندرستی وسلامتی جسمی و تصور اعضای از وضعیت سلامت و ظاهر بدنی خود برای مشارکت در ورزش و همچنین نگرش شهروندان به حضور در فضاها و رویدادهای ورزشی وتفریحی شهری به سمت و سویی کشیده شود تا بتوانند اثرات ورزش و فعالیت بدنی را برای سلامتی جسمی و روحی روانی خود و کیفیت زندگی خود در همه سنین به خصوص سنین بزرگسالی درک کنند و با آگاهی بالایی در فضاهای ورزشی به فعالیت بپردازند. همچنین در فضاهای ورزشی باید شرایطی بوجود آورد تا بتوان پاسخگوی سلایق مختلف افراد جامعه شد و آموزش دیدن و کسب مهارت در رشته های ورزشی انتخابی توسط شهروندان را بتوان درحد امکان پوشش داد تا شاهد حضور افراد بیشتری درفعالیت های ورزشی بود. ضمن اینکه با تنوع بخشی به فعالیت تفریحی، بازی، سرگرمی وگردش شهری، غنیسازی اوقات فراغت فعال وتفریحات ورزشی مشارکتکنندگان و خانواده ها در فضاهای ورزشی را در برنامه های ورزش گنجاند، مثلاً می توان برای ایام تعطیل یا مناسبت های مختلف مانند تولد پیامبر(ص)، تولد حضرت علی(ع)، تدارک برنامه های ورزشی مانند مسابقات پیاده روی خانوادگی، مسابقات دوچرخه سواری، و دیگر مسابقاتی که با هماهنگی هیئت ورزش های همگانی می توان برای عموم جامعه و خانوده های شرکت کننده در نظر گرفت و با ایجاد شور و نشاط در شهروندان و آشنایی بادوستان جدید وحضور فعال دراجتماع برای آنها خاطره سازی کرد و اثرات شادابی و گرایش بیشتر به فعالیت بدنی را در آنها رویت کرد. ورزش شهروندی از ملزومات زندگی در کلانشهرهاست. آداب به صورت متعاقب افزایش یافته و میزان فعالیت های فیزیکی تغییرکرده است. تحرک فیزیکی باید با برنامه فعالیت ورزشی به عنوان راه حلی عملی برای بی تحرکی وغیرفعالی درنظرگرفته شود. همچنین کمبود وقت شهروندان برای فعالیت بدنی و ورزشی، مشکلات معیشتی و رفاهی زندگی فعال درشهروندان، مشکلات جسمانی و عارضه های بدنی شهروندان، مشکلات روانی و رفتاری شهروندان برای زندگی فعال، تغییر در گرایش به سبک زندگی فعال یا غیرفعال درمشارکتکنندگان از جمله مواردی هستند که لازم است در نظرگرفته شوند و برای رفع یا کاهش این مشکلات باید برنامه های مختلفی را درنظر داشت تا شهروندان بتوانند با دغدغه کمتری برای فعالیت های بدنی و ورزش قدم بردارند مثلاً درفعالیت های بدنی برای افراد دارای عارضه جسمانی تمرینات اصلاحی در نظر گرفت و برای کمک اطلاعات لازم را در اختیار آنها گذاشت، یا برای کمبود وقت افراد برای حضور در فعالیت های ورزشی لازم است فواید ورزش برای آنها توضیح داده شود که ورزش می تواند سلامتی و نشاط آنها را در پی داشته باشد و اینکه برای زمان بندی فعالیت های ورزشی ساعات مختلف و مکان های در دسترسی را در نظر گرفت و بتوان از روزهای تعطیل نیز حداکثر استفاده را برد و برنامه های ورزشی را برای حضورافراد به صورت خانوادگی درنظر گرفت. به شهروندان پیشنهاد داد تا صفحات مجازی و رسانه ای ورزشی را پیگیری کرد، برنامه های صدا وسیما برای ترویج زندگی فعال و ورزش مداربرنامه و زمان خاصی را در نظر بگیرند، از انواع روش های اطلاع رسانی و تبلیغات عمومی برای فرصت ها و رخدادهای ورزش همگانی و تفریحی استفاده کرد تا حضورحداکثری افراد جامعه را دربرنامه های ورزشی شهری شاهد بود. یافته های حاضر با تحقیقات امینی و همکاران(1395)، نیک بخت و همکاران(1395)، رضایی و اسماعیلی(1396)، ابراهیمی و همکاران(1398)، نوبخت رمضانی و همکاران(1400) و جای و لوبتکین(2020) همسو بود.
اثرمتناسبسازی توزیع شهری زندگی فعال وترویج فعالیت بدنی وزندگی فعال برارتقای امید به زندگی فعال شهروندان مثبت و معنی دار بود. در تفسیر این نتایج می توان گفت که با توزیع مناسب زندگی فعال درشهروندان می توان برای آنها از مشکلاتی مانند کمتوانی جسمانی و کاهش آسیب های جسمانی، کمتوانی روانی و کاهش مشکلات روانی، محدودیت اجتماعی و کاهش آسیب های اجتماعی شهروندان پیشگیری کرده یا مواردی را اصلاح و بهبود داد و همچنین می توان توانمندی جسمانی وحرکتی شهروندان در دوره های سنی، حضور فعال و موثر در محیط های اجتماعی و محلی، ارتقای تاب آوری در برابر بحران ها و مشکلات جسمانی، معیشتی و روانی، تعاملات مناسب با افراد پیرامونی از جمله خانوادگی، آشنایان و گروه های مرجع، افزایش سن زندگی بدون کم توانی در سالمندی، افزایش طول عمرمفید و احساس معنی داری در زندگی و انجام فعالیت بدنی و مشارکت ورزشی مادام العمر را با حفظ رضایت شهروندان از سبک زندگی فعال و سالم برای آنها مهیا کرد و رشد مشارکت شهروندی وپویایی و تحرک جامعه را در بین افراد جامعه و بخصوص سالمندان و رشد سرانه فضا و فعالیت بدنی و ورزشی و تفریحات فعال شهروندان رامشاهده کرد. ترویج زندگی فعال در شهرها میتواند علاوه بر تضمین سلامت شهروندان، منافع اقتصادی واجتماعی زیادی به دنبال داشته باشد. ترویج زندگی فعال در مدارس و بین کودکان از اهمیت زیادی برخوردار است؛ زیرا طرز زندگی و عاداتی که کودکان در دوران کودکی و بلوغ دارند تاثیر بسیار زیادی در بروز عادات دوران بزرگسالی آنها خواهد داشت. چنانچه در این مراحل به بیتحرکی عادت کنند بیشک در بزرگسالی نیز ازتحرک کافی برخوردار نخواهند بود. ازسوی دیگر با توجه به این که بین افزایش عزت نفس و ایجاد انگیزه در کودکان و حضورآنها در فعالیتهای منظم ورزشی ارتباط وجود دارد میتوان با ترویج فعالیتهایبدنی مناسب زمینه رشد و تعالی آنها را فراهم میسازد. همچنین برای ترویج مطلوب فعالیت بدنی در جامعه و ارتقای امید به زندگی فعال می توان حمایت اجتماعی برای تامین شرایط مشارکت ورزشی اقشار کم برخوردار را درسطح جامعه پوشش داد و به نوعی علاوه بر افراد با سطح اقتصادی بالا بتوان افراد کم برخوردار را نیز مورد حمایت قرار داد و به نوعی اکثریت افراد جامعه را جذب فعالیت های بدنی کرد. برگزاری رویدادها و جشنواره های ورزشی و تفریحی متنوع در فضاهای شهری با مشارکت بخش خصوصی و آموزش همگانی زندگی فعال و بستر مشارکت عمومی الگوهای فعالیت بدنی و ورزشی در فضاهای شهری لازم است در برنامه های ورزشی شهری گنجاند و دسترسی و امکان انتخاب تنوعی ازفعالیت ها، تفریحات و ورزشهای برای همه شهروندان تهرانی را مورد پوشش قرار داد. برای ساماندهی و اجرای بهترزندگی فعال لازم است در همه ی بخش های جامعه مانند سازمان ها، مدارس و دانشگاه ها، شرکت ها و مراکز خدماتی و تولیدی درجهت فعالیت ورزشی و هدایت شهروندان به سمت ورزش را در دستورکار مسئولین مربوطه قرار داد و برای اجرای این فعالیت ها سرمایه و امکانات لازم را نیز درنظر گرفت و الگوهای زندگی فعال را در بین افرادجامعه به نمایش گذاشت و آنها را با کارکردهای خاص ورزش و فعالیت بدنی برای جسم و روح افراد آگاه کرد و کیفیت زندگی آنها را بهبود داد. در منشور سازمان بهداشت جهانی نیز برخورداری از بالاترین استاندارد سلامتی یکی ازحقوق بنیادی هر انسان، بدون توجه به تفاوتهای نژادی، مذهبی، عقاید سیاسی و وضعیت اقتصادی یا اجتماعی ذکر گردیده است. از طریق برنامهریزی، شهری مبتنی برسلامت ممکن و میسرخواهد بود وسیاستهای برنامهریزی شهری برخاسته از مفاهیم سلامت، به صورت غیرمستقیم و درحد بالایی، تامین سلامتی شهروندان را به همراه خواهد داشت.
به طور کلی، برای افزایش امید به زندگی در شهروندان تهرانی از طریق فعالیت بدنی و ورزش باید برنامه ها و طرح های ورزشی متناسب با شرایط و اقتضای جامعه شهری تهران صورت بگیرد و درابتدا فضاهای شهری مانند پارک ها، فضاهای سبز، مجموعه های ورزشی، مکان های تفریحی حومه شهری و درون شهری را برای فعالیت بدنی و ورزش عموم افراد جامعه مهیا نمود و پس از آن سعی داشت با رسانه ها و فضاهای اجتماعی و مجازی درخصوص فعالیت بدنی و اثرات آن برسلامت جسم و روحی روانی فرهنگ سازی مناسب را انجام داد آنها را به این درک رساند که ورزشی وشادابی و فعالیت بدنی از ملزومات و نیازهای پایه افراد جامعه می باشد که در کیفیت زندگی آنها تاثیرگذار خواهد بود و امید به زندگی را درپی خواهد داشت، همچنین در فضاهای ورزشی و شهری عمومی باید شرایطی را مهیا نمود تا افراد جامعه با سلایق مختلف، سنین مختلف، جنسیت و سطح تحصیلی و اقتصادی مختلف بتوانند دراین فضاها به فعالیت بپردازند وعلاوه برفعالیت بدنی بتوانند دانش خود درحوزه ورزش و سلامتی را بهبود بدهند و نوع دوستی، اجتماعی شدن و اوقات فراغت خوبی را برای خود و خانواده و همچنین دوستان رقم بزنند، ضمن اینکه دراین فضاهای عمومی باید شرایط فعالیت های بدنی مختلف مانند والیبال، دوچرخه سواری، تنیس، دویدن و... مهیا شود و در این فضاها از مربیان ورزشی بکار گرفت تا بتوان خدمات ورزشی خوبی را در اختیار شهروندان قرار داد. فضاهای ورزشی باید به گونه ای خدمات بدهند که افراد در اکثر اوقات بتوانند از خدمات استفاده کنند و محدودیت زمانی و مالی نداشته باشند و همه شهروندان بتوانند از حداقل های این امکانات استفاده کنند. همچنین دولت و بخش خصوصی با همکاری یکدیگر بتوانند سرمایه گذاری های متفاوتی در مراکز ورزشی عمومی وخصوصی داشته باشند و خدمات متفاوتی را برای آنها با شرایط مختلف ارائه دهند و همچنین درمواقع خاص مانند تعطیلات و اعیاد مختلف در سطح شهر از جشن های ورزشی و مسابقات همگانی برای شهروندان در بخش های مختلف رونمایی کنند تا برای آنها بتوانند شرایط مفرح و شادی را رقم زد و همواره با اجرای طرح ها، برنامه های ورزشی با خلاقیت و نوآوری و همچنین با کمک و استفاده از نیروهای متخصص ورزشی از خلاقیت ها و توانایی های آنها استفاده لازم را داشت و درجهت حضور شهروندان در فضاهای مختلف ورزشی برای فعالیت بدنی راه را هموار نمود. نتیجه گیری می شود سرمایه گذاری درفضاهای ورزشی، فرهنگ سازی و جذب شهروندان به ورزش و ایجاد امکانات و فضاهای ورزشی برای شهروندان تهرانی آنها را از زندگی ماشینی و آپارتمان نشینی دورکرده و درجهت بهبود سلامت آنها مفیدخواهد بود و برای هزینه های درمانی به نفع افراد و همچنین دولت خواهد بود، ضمن اینکه شهروندان به نیروهای کاری با انرژی و پر نشاطی تبدیل خواهند شد و در نتیجه درجامعه شاهد افزایش امید به زندگی فعال شهروندان ازطریق فعالیت بدنی درکلانشهر تهران خواهیم بود.
منابع
- ابراهیمی زینت، اسماعیلزاده قندهاری محمدرضا، ویسی کورش (1398). تاثیر مداخله ورزشی مبتنی بر برنامههای بیننسلی بر کیفیت زندگی سالمندان. سالمند: مجله سالمندی ایران، ۱۴ (۴)، ۴۰۶-۴۲۱.
- امینی، مرجان؛ حیدری نژاد، صدیقه؛ ازمشا، طاهره (1395). رتبهبندی عوامل تسهیلکنندۀ مشارکت سالمندان شهر اهواز در فعالیت بدنی به روشTOPSIS ، نشریه مدیریت ورزشی، 8(4)، 527-540.
- بنار، نوشین؛ خان محمدی، علیمحمد (1397). تحلیل منظرهای توسعة مشارکت ورزشی دراستان گیلان: خدمات، اقشار، عوامل، متولیان، نیازها، چالشها و راهکارها، مطالعات مدیریت ورزشی، 10 (48)، 42-15.
- تاجور، مریم؛ یاسری، مهدی؛ محمودی، رویا؛ کرمی، بدریه (1399). اندازه گیری شاخص سالمندی فعال و تعیین کننده های فردی آن در شهر تهران، مجله دانشکده بهداشت و انستیتو تحقیقات بهداشتی، ۱۸ (۲)، ۱۵۸-۱۳۹.
- رضایی، شمس الدین؛ اسماعیلی، محسن (1396). تأثیرفعّالیتهای جسمانی برکیفیت زندگی، امید و رضایت از زندگی سالمندان شهر ایلام، سالمندشناسی، ۲ (۲)، ۴۰-۲۹
- زر، عبدالصالح؛ علوی، سلمان؛ شایان نوش آبادی، ابوالفضل (1399). بررسی اثربخشی ورزش بر فرسودگی شغلی و امید به زندگی کارکنان سازمان منطقه ویژه انرژی اقتصادی پارس، مجله سلامت و ورزش: رویکردهای نوین (سورن)، 1(1)، 30-35.
- شیربیگی، مریم؛ سعیدی پور، بهمن؛ مرادی؛ علی (1399). مقایسۀ سلامت معنوی، خودکارآمدی و امید به زندگی بین سه گروه از سالمندان فعال بدنی و فعال ذهنی و غیرفعال، مجله مطالعات ناتوانی، ۱۰ (2)، ۱-11.
- علمیه، علیرضا؛ خانباباخانی، هومن؛ اسمعیل نژاد، رفعت (1401). بررسی سطح فعالیت بدنی، سلامت عمومی وکیفیت زندگی دانشآموزان دخترمتوسطه اول شهرستان ماسال در دوران قبل و بعد از کرونا، پژوهش های کاربردی درعلوم ورزشی وسلامت، 1(3)، 17-27.
- علوی، سلمان؛ زر، عبدالصالح؛ سلیمی آوانسر، مرتضی؛ احمدی، فاطمه (1396). بررسی اثر بخشی فعالیت بدنی بر میزان سلامت عمومی، شادکامی و امید به زندگی زنان سالمند و یائسه، سالمندشناسی، ۲ (۲)، ۱۹-۱۱
- فرنام، علی (1395). تأثیر آموزش مثبتنگری در افزایش کیفیت و امید به زندگی در سالمندان، پژوهش نامه روانشناسی مثبت، 2(1)، 75-88.
- کارگر شریف آباد، ابوالفضل؛ نظری، رسول؛ سلیمی، مهدی (1401). تبیین عوامل تاثیرگذار سلامتمحور بر نهادینه سازی ورزش در خانوادههای ایرانی، طلوع بهداشت، ۲۱ (۱)، ۴۳-۵۶
- مرادی، مهدی (1398). وضعیت مشارکت ورزش همگانی در ایران و تبیین چالشها و موانع کلان، مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.
- مطیع حق شناس، نادر؛ فتاحی، مهسا (1391). برآورد شاخص امید زندگی فعال مردان در نقاط شهری و روستایی کشور در سال ۱۳۸۵ با استفاده از روشهای غیر مستقیم، فصلنامه جمعیت، ۱۹ (۸۰)، ۶۴-۴۷.
- منوچهری نژاد، محسن؛ همتی نژاد، مهرعلی؛ رحمتی، محمد مهدی؛ شریفیان، اسماعیل(1397). شناسایی وتحلیل عوامل موثر برنهادینه سازی فرهنگ ورزش درکودکان ونوجوانان ازدیدگاه معلمان تربیت بدنی، نشریه مدیریت ورزشی، 10(1)، 163-179.
- ناجی اصفهانی، فاطمه؛ صیرفی، محمدرضا؛ کراسکیان موجمباری، آدیس (1399). اثربخشی مداخله فعالسازی رفتاری بر افزایش رفتارهای خودمراقبتی و امید به زندگی سالمندان، روانشناسی پیری، 6(2)، 93-105.
- ندایی، طاهره؛ عینعلی هرموشی، زهرا (1399). مدلیابی انواع فعالیتهای بدنی بر کیفیت زندگی، امید به زندگی و رضایت از زندگی دبیران زن؛ مطالعه موردی شهر قم، مجله آموزش و سلامت جامعه، ۷ (۳)،۲۲۰-۲۱۳
- نوبخت رمضانی، زهرا؛ شیرین کام، اسماعیل؛ شریفی فر، فریده (1400). تاثیر فعالیتهای ورزشی اوقات فراغت بر کیفیت زندگی معلمان میانسال شهر تهران،مدیریت و رفتار سازمانی در ورزش، 10(2)، 71-78.
- نیازی, محسن, فرهادیان, علی, ایرانی, فرشته, خوش بیانی, فاطمه. (1402). مطالعه ی فرا ترکیب طراحی الگو و ابعاد موثر بر امید به زندگی در جوانان. مطالعات راهبردی ورزش و جوانان، انتشار آنلاین.
- یکتا، محمدرضا؛ حیدری، صدیقه؛ لجمیری، شکیب (1400). بررسی رابطه امید به زندگی با هراس و ترس از ویروس کرونا در بین افراد شاغل،https://civilica.com/doc/1196151
- Abdelghaffar, E. A., Hicham, E. K., Siham, B., Samira, E. F., & Youness, E. A. (2019). Perspectives of adolescents, parents, and teachers on barriers and facilitators of physical activity among school-age adolescents: A qualitative analysis. Environmental health and preventive medicine, 24(1), 1-13.
- Chudasama, Y. V., Zaccardi, F., Gillies, C. L., Dhalwani, N. N., Yates, T., Rowlands, A. V., & Khunti, K. (2020). Leisure‐time physical activity and life expectancy in people with cardiometabolic multimorbidity and depression. Journal of internal medicine, 287(1), 87-99.
- Hair, Joseph F, Risher, Jeffrey J, Sarstedt, Marko, & Ringle, Christian M. (2019). When to use and how to report the results of PLS-SEM. European business review, 31(1), 2-24.
- Henseler, J., Ringle, C. M., & Sarstedt, M. (2015). A new criterion for assessing discriminant validity in variance-based structural equation modeling. Journal of the academy of marketing science, 43, 115-135.
- Huang, B. H., del Pozo Cruz, B., Teixeira-Pinto, A., Cistulli, P. A., & Stamatakis, E. (2023). Influence of poor sleep on cardiovascular disease-free life expectancy: a multi-resource-based population cohort study. BMC medicine, 21(1), 75.
- Jia, H., & Lubetkin, E. I. (2020). Life expectancy and active life expectancy by marital status among older US adults: Results from the US Medicare Health Outcome Survey (HOS). SSM-Population Health, 12, 100642.
- Khodadad Kashi, S., Mirzazadeh, Z. S., & Saatchian, V. (2023). A systematic review and meta-analysis of resistance training on quality of life, depression, muscle strength, and functional exercise capacity in older adults aged 60 years or more. Biological Research For Nursing, 25(1), 88-106.
- Kjær, T., Højgaard, B., & Gyrd-Hansen, D. (2019). Physical exercise versus shorter life expectancy? An investigation into preferences for physical activity using a stated preference approach. Health Policy, 123(8), 790-796.
- Kraus, W. E., Powell, K. E., Haskell, W. L., Janz, K. F., Campbell, W. W., Jakicic, J. M., & 2018 Physical Activity Guidelines Advisory Committee. (2019). Physical activity, all-cause and cardiovascular mortality, and cardiovascular disease. Medicine and science in sports and exercise, 51(6), 1270.
- Leskinen, T., Stenholm, S., Aalto, V., Head, J., Kivimäki, M., & Vahtera, J. (2018). Physical activity level as a predictor of healthy and chronic disease-free life expectancy between ages 50 and 75. Age and ageing, 47(3), 423-429.
- Ma, H., Wang, X., Xue, Q., Li, X., Liang, Z., Heianza, Y., & Qi, L. (2023). Cardiovascular Health and Life Expectancy Among Adults in the United States. Circulation, 147(15), 1137-1146.
- Mäki, N., Martikainen, P., Eikemo, T., Menvielle, G., Lundberg, O., Östergren, O., ... & Mackenbach, J. P. (2013). Educational differences in disability-free life expectancy: a comparative study of long-standing activity limitation in eight European countries. Social science & medicine, 94, 1-8.
- Minagawa, Y., & Saito, Y. (2021). The role of underweight in active life expectancy among older adults in Japan. The Journals of Gerontology: Series B, 76(4), 756-765.
- Obidovna, D. Z., & Sulaymonovich, D. S. (2022). Physical activity and its impact on human health and longevity. Достижения науки и образования, (2 (82)), 120-126.
- Quintero, A. M., Osorio, A. N. V., Cerquera, P. E. B., & Cruz, Á. M. R. (2024). Levels of physical activity and psychological well-being of the elderly in rural areas. Retos: nuevas tendencias en educación física, deporte y recreación, (51), 69-74.
- WHO Global recommendations on physical activity for health (2021). Geneva: World Health Organization.
- Wong, M. Y. C., Ou, K. L., Chung, P. K., Chui, K. Y. K., & Zhang, C. Q. (2023).The relationship between physical activity, physical health, and mental health among older Chinese adults: A scoping review. Frontiers in public health, 10, 914548.
- World Health Organization. (2019). Global action plan on physical activity 2018-2030: more active people for a healthier world. World Health Organization.
)