Document Type : Original Article
Authors
1 PhD student in Sports Management, Mazandaran University, Babolsar
2 Associate Professor of Sport Management, University of Mazandaran
3 Professor Social Sciences, Department of Social Sciences, University of Mazandaran, Babolsar, Iran
Abstract
Sport elites’ migration can be considered as a social phenomenon that has grown significantly in recent decades. The aim of this study was to identify the effective factors in this field in order to design a model with a qualitative approach of meta-study type and from a meta-synthesis path. Research community included scientific documents published in valid domestic and foreign databases in the period of 1380 to 1400 (2001 to 2022 AD) with 251 documents. Finally, a sample of 19 documents was selected according to the admission requirements. The findings of selected studies in this field were systematically reviewed and also constituent components and themes were identified and classified by content analysis method. The validity of the research results was confirmed using the Caps form and with the opinion of experts, and the reliability of data was confirmed using the Kappa Cohen index (0/626). Study findings showed the identification of 155 initial indicators that were classified into 27 sub concepts, 17 main concepts and two general dimentions, thrust factors (internal) and traction factors (external). These results can be the basis for the decisions of managers and planners in order to retain the sport elites in country.
Keywords
فراترکیب مطالعات مهاجرت نخبه های ورزشی
جواد مصطفایی[1]
فرزام فرزان[2]
اکبر علیوردینیا[3]
10.22034/ssys.2022.2391.2718
تاریخ دریافت مقاله: 17/03/1401
تاریخ پذیرش مقاله: 25/05/1401
مقدمه
سرمایهانسانی[4]، ثروت اصلی کشورها محسوب میشود، بطوریکه توانمندی آن آهنگ و قابلیت توسعه کشورها را افزایش میدهد و ضعف آن در برنامهها و اهداف توسعه، خلل وارد میکند (نام و همکاران[5]، 2019)، بزرگترین مزیت رقابتی کشورها، داشتن نیرویانسانی توانمند است (سپهوند و همکاران، 1395)؛ طبق یک تعریف جامع، سرمایهانسانی عبارت است از دانش، مهارت، قابلیت و خصوصیتهای تجسمیافتهای در افراد که ایجاد رفاهاجتماعی، اقتصادی را تسهیل میکند (سازمان همکاری اقتصادی و توسعه[6]، 2019 : ص37).
در این بین نیرویانسانی متخصص و نخبه در زمینههای مختلف، مهمترین سرمایهانسانی برای حفظ و گسترش جریان توسعه است، به همین دلیل امروزه سرمایهگذاریهای زیادی برای شناسایی و تربیت این منابع ارزشمند در کشورهای در حال توسعه انجام میپذیرد (جوادزاده، 1394). در همین راستا، سازمان ملل متحد[7] بعنوان معتبرترین مرجع، منابعانسانی متخصص و نخبه را پایه و اساس ثروت ملتها میداند و یکی از تاثیرگذارترین معیار بر این مقوله مهم را پدیدهای بنام مهاجرت[8] معرفی میکند (گزارش سازمان ملل، 2008).
مهاجرت یک پدیدهاجتماعی بسیار مهم در حوزه بینالملل است، این پدیده بخصوص در بین کشورهای جهانسوم از اهمیت بیشتری برخوردار است، چرا که این کشورها در فرآیند جریان بینالمللی سرمایهانسانی، سرمایههای بیشتری را از دستداده و از این موضوع بیشتر متاثر شدهاند (نیکویه و همکاران، 1399). مهاجرت به انواع حرکات جمعیتی بین قلمروهای مختلف که منجر به تغییر مکان دائم یا نیمهدائم محل سکونت شود، اطلاق میشود (آربنا[9]، 2013) و همچنین مهاجران به افرادی گفته میشود که با انگیزههای مختلف اقدام به نقلمکان از محلی به محل دیگر برای کار یا زندگی مینمایند (کراسان[10]، 2019)؛ با توجه به گزارش بانکجهانی با گذشت زمان تعداد مهاجران در سطح دنیا روند صعودی داشتهاست، بطوریکه در سال 2000 میلادی در سطح جهان، 173 میلیون نفر مهاجر وجود داشتهاست که این رقم در سال 2017 به بیش از 258 میلیون نفر رسیدهاست (گزارش بانک جهانی، 2017 : ص6)، همچنین براساس آمار سازمان بینالمللی مهاجرت[11]، افرادی با مهارت بالا و تخصصهای ویژه بیش از 35 درصد مهاجران در دنیا را تشکیل دادهاند (گزارش سازمان بینالمللی مهاجرت، 2020)؛ بطوریکه، افراد متخصص و آموزشدیده در زمینههای مختلف، از یک کشور به کشور دیگر با دلایل متعدد بطور عمده بمنظور دستیابی به حقوق و مزایای بیشتر یا شرایط زندگی بهتر، مهاجرت میکنند (باقری و همکاران، 1399).
یکی از انواع مهم مهاجرت در کشورها که در چند سال اخیر روند رو به رشدی داشتهاست، مهاجرت نخبههایورزشی[12] است (اورلوسکی و همکاران[13]، 2016) خروج ورزشکاران و یا مربیانورزشی از کشور خود، مهاجرتورزشی[14] نامیده میشود (آنجلو[15]، 2019)، این پدیده موضوع جدیدی است که در دوره معاصر و بعد از جنگجهانی دوم روند صعودی داشتهاست و تعداد زیادی از ورزشکاران کشورهای مختلف دنیا بدنبال پناهندگی در کشورهای میزبان هستند (ساین و بوتلو[16]، 2014).
وایکر و همکاران[17] (2018) در بررسی خود اعلام کردند از سال 2000 تا 2016 میلادی، 28 مربی حرفهای در رشتههای ورزشی مختلف از سایر کشورها به آلمان مهاجرت کردهاست، همچنین ورزشکارانی که از کشور کانادا در دورههای مختلف المپیک شرکت کردهاند تعداد قابل ملاحظهای از آنها، ورزشکاران مهاجر بودهاند بطوریکه در المپیک 1992 بارسلون از 308 ورزشکار 55 نفر، المپیک 1996 آتلانتا از 308 ورزشکاران 43نفر، المپیک 2000 سیدنی از 300 ورزشکار 43 نفر، در المپیک 2004 آتن از 269 ورزشکار 33 نفر و در المپیک 2008 پکن از 336 ورزشکار 46 نفر از مهاجران بودهاند (شینک و همکارن[18]، 2011).
تئوریها و مدلهای نظری مختلفی برای تبیین دلایل مهاجرت افراد نخبه و متخصص، مطرح شدهاست که مفاهیم و فرضیههای متعددی را ارائه میکنند؛ اورتلی[19] درباره عوامل مهاجرت مدل جامع و دوسویه دافعه – جاذبه[20] را مطرح کردهاست که بر اساس آن هر عمل مهاجرتی وابسته به عوامل کشور مبدا (مشکلات اقتصادی، سیاسی و اجتماعی و ...)، عوامل مربوط به کشور مقصد (درآمد بالا، آزادی سیاسی و اجتماعی و ...) و عوامل فردی میباشد (به نقل از الرمان[21]، 2020)، نظریه اقتصادی نئوکلاسیک[22] تفاوت دستمزد افراد بین دو کشور مبدا و مقصد را علت مهاجرتهای بینالمللی معرفی میکند و در کل مهاجرت را یک تصمیم فردی میداند که صرفا برای افزایش درآمد انجام میشود، برعکس، طرفداران نظریههای اقتصاد جدید مهاجرت[23] معتقدند، مهاجرت بینالمللی در واکنش به وضعیت اجتماعی، سیاسی و اقتصادی جامعه بوجود میآید و نتیجه نابرابری در توزیع قدرت و ثروت میباشد و بر همین اساس، تصمیمهای مهاجرتی بوسیله افراد به تنهایی گرفته نمیشود، بلکه واحد بزرگتر نوعا خانواده و اجتماع چنین تصمیمی را میگیرند (آرانگو[24]، 2017)، تئوریهای بازار دوگانه کار[25] و نظامجهانی[26]، مهاجرت بینالمللی را ناشی از تقاضا توسط جوامع صنعتی نوین میداند، والرشتاین[27] معتقد است، مهاجرت بخاطر عاملفشار موجود در کشورهای فرستنده ایجاد نمیشود، بلکه عوامل کششی موجود در کشورهای پذیرنده دلیل مهاجرت افراد میباشد (به نقل از هیوز[28]، 2021).
مهاجرت نخبههایورزشی به کشورهای دیگر، پدیده جدیدی است که ورزش کشور ایران نیز با آن مواجه شدهاست و با توجه به اثرگذاری فرهنگی ـ اجتماعی موضوع و پرداختن جریانهای رسانهای و افکارعمومی به آن دارای اهمیت ویژهای است؛ طبق گزارش مرکز پژوهشهای مجلس شورایاسلامی مهاجرتهای صورتگرفته در بین ورزشکاران ملیپوش در رشتههای مختلف بهویژه رشتههای انفرادی در کنار مهاجرت داوران و مربیان در سطح ملی در دو دهه اخیر 38 نفر بوده و از طرفی روند این مهاجرتها در آستانه رقابتهای المپیک رو به افزایش میباشد (گزارش مرکز پژوهشهای مجلس، 1399) علاوه براین، از المپیک 2016 برای اولین بار ورزشکارانی که از کشور خود مهاجرت کردهاند و همچنین ورزشکارانی که کشور آنها درگیر جنگ و ناامنی است اجازه دارند در قالب تیم پناهندگان المپیک[29] در این بازیها شرکت کنند؛ در المپیک 2021 توکیو، نام 5 ورزشکار ایرانی در فهرست تیم پناهندگان المپیک به چشم میخورد که قبلا در ایران فعالیت ورزشی بصورت حرفهای داشته و به قهرمانیهای متعددی رسیدهاند (محمد[30]، 2021). با در نظر گرفتن این واقعیت که رقابتجهانی برای جذب استعدادها و سرمایههایانسانی روزبهروز شدیدتر میشود، در مورد ورزشکاران که معمولاً از توانمندیهای فکری و فیزیکی بصورت توأمان بهرهمند هستند، بیشک رقابت سختتر و حساستر میشود، شدت این رقابت زمانی بیشتر روشن میشود که در نظر داشته باشیم که برخی از مسابقات جهانی بهویژه میدان المپیک، دیگر صرفاً محلی برای جدال ورزشی کشورها نیست، بلکه بعنوان آوردگاهی که تبدیل به صحنه نمایش قدرت اقتصادی و اجتماعی کشورها شده و جدول رتبهبندی مدالها از اهمیت قابل توجهی برخوردار است (سالنامه مهاجرت ایران، 1401 : ص 83).
آنچه که مسلم است، مهاجرت نخبههایورزشی و مدالآور ایران، بعنوان یکی از مسائل با اهمیت و مهم در حوزه ورزش و جامعه شناخته شدهاست و از آنجایی که، ورزشکاراننخبه چهرههای شناختهشده در سطح ملی و مجامع بینالمللی هستند و تاثیر زیادی بر وجهه کشور دارند و همچنین یکی از عوامل مهم توسعه ورزش کشور محسوب میشوند، با گذشت زمان تعداد مهاجرت به کشورهای دیگر در بین آنها افزایش یافته و زنگ هشدار بحران به صدا در آمدهاست؛ با کمی تامل به آمارهای ارائهشده در این حوزه، طی سالهای مختلف میتوان با وجود آنکه عامل اقتصادی نقشی انکارناپذیر در این موضوع داشته، اما بیشک باید برای یافتن علت اصلی بروز این پدیده به سراغ عواملی فراتر از مشکلات اقتصادی رفت، بطور کلی براساس آنچه پیشتر بیان شد ضروررت نگرشی جامع و نظاممند به موضوع شناسایی و دستهبندی عوامل مؤثر بر پدیده مهاجرت بسیار دارای اهمیت میباشد، با توجه به اهمیت بحث در کشور، تاکنون تحقیقات انجامشده در این زمینه بصورت جزیرهای و محدود و بیشتر بر روی مهاجرت نخبگان علمی متمرکز بودهاست و جای تحقیقی که به روند عوامل مؤثر بر مهاجرت ورزشکاران در کشور و جهان بطور نظاممند بپردازد، احساس میشود. لذا محقق در این تحقیق برآن شدهاست با استفاده از روش کیفی با رویکرد متاترکیب که روشی نوین و نظاممند میباشد، عوامل موثر بر پدیده مهاجرت نخبههایورزشی را شناسایی و مدل مفهومی آن را تدوین نماید.
روششناسی تحقیق
این مطالعه از نوع پژوهشهای کیفی است که با روش فراترکیب[31] انجام گرفتهاست؛ فراترکیب یکی از اقسام روشتحقیق از نوع فرامطالعه[32] است که بچ و دی[33] (2010) فرامطالعه را به چهار بخش کلی تقسیم کردهاست :
فرانظریه[34] : تحلیل نظریههای پژوهشهای گذشته، فراروش[35] : تحلیل روششناسی تحقیقهای گذشته، فراترکیب: تحلیل کیفی یافتههای مطالعههای گذشته، فراتحلیل[36] : تحلیل کمی یافتههای پژوهشهای گذشته.
فراترکیب نوعی مطالعه کیفی است که یافتههای استخراجشده از تحقیقهای کیفی مختلف با موضوع مشابه و مرتبط را بررسی میکند و با فراهمکردن نگرش نظاممند برای پژوهشگران از طریق ترکیب پژوهشهای متعدد، به کشف موضوعها و استعارههای جدید میپردازد و از این طریق دانش فعلی را گسترش داده و یک دید جامع را نسبت به مسائل به وجود میآورد (رینگ و همکاران[37]، 2010)؛ بهبیان سادهتر، در مطالعه فراترکیب، یافتههای پژوهشهای کیفی در یک زمینه باهم ترکیب و بینش عمیقی از پدیده مورد مطالعه ارائه میشود (فینگلدکانت[38]، 1399 : 24). برای انجام تحقیق با رویکرد فراترکیب، نوبلت و هیر[39] (1988) سه فاز اصلی انتخاب پژوهشها، ترکیب ترجمهها و ارائه ترکیب را ارائه دادهاند و همچنین، ساندلوسکی و بارسو[40] (2006) روش هفت گامی را برای این منظور معرفی کردهاند. در این تحقیق برای دستیابی به اهداف پژوهش و پاسخ به سوالها، از روش هفت مرحلهای ساندلوسکی و بارسو (2006) استفاده شد که بهعقیده چنایل[41] (2009) یکی از جامعترین روشهای انجام تحقیق با رویکرد فراترکیب است و مراحل آن در شکل (1) مشخص شده و در ادامه به این مراحل بطور مبسوط اشاره شدهاست.
|
تعیین هدف و طرح سوال تحقیق |
|
مطالعه نظاممند ادبیات |
|
جستجو و انتخاب متون مناسب |
|
استخراج اطلاعات از مقالهها |
|
تحلیل و ترکیب یافتههای حاصل از مطالعات کیفی |
|
کنترل کیفیت |
|
ارائه یافتهها |
شکل (1). گامهای فراترکیب بر اساس روش هفت مرحلهای ساندلوسکی و بارسو (2006)
یافتههای تحقیق
مرحله اول : تنظیم سوال تحقیق
در این گام بعنوان نخستین مرحله مطالعه فراترکیب، برای تعیین هدف اصلی پژوهش و تنظیم و دستیابی به سوال اساسی تحقیق، معیارهای مختلفی مانند چه چیزی[42]، چه کسی[43]، چه موقع[44] و چگونگی روش[45] مورد توجه قرار گرفتهاست؛ بر همین اساس، برای پاسخگویی به سوال «چه چیزی»، با توجه به ارزیابی انجامشده تحقیقهایی که به عوامل موثر بر مهاجرت در بین ورزشکاران پرداختهاند، مورد مطالعه قرار گرفتند؛ در مورد سوال «چه کسی»، عمده آثار مورد بررسی بصورت مقالههای علمی – پژوهشی چاپشده در نشریههای داخلی و خارجی به زبان انگلیسی و فارسی و همچنین رساله و پایاننامههای دانشگاهی میباشد که با رویکرد کیفی انجام شدهاند؛ در ارتباط با سوال «چه زمانی»، بازه زمانی انتخاب پژوهشها از ابتدای سال 1380 تا پایان سال 1400 شمسی، معادل 2001 تا مارچ 2022 میلادی است؛ در نهایت در مورد سوال «چگونگی روش» که منعکسکننده روش مورد انتخاب محقق برای جمعآوری دادهها میباشد، در این تحقیق با بهرهگیری از روش تحلیلمحتوای یافتههای پژوهشهای کیفی مرتبط با موضوع، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند، با توجه به مطالب بیانشده، سوال اساسی تحقیق که مورد کنکاش قرار گرفت :
- عوامل موثر بر مهاجرت نخبههایورزشی کداماند؟
مرحله دوم : مطالعه نظاممند ادبیات
جامعهآماری این پژوهش شامل کلیۀ مقالههای چاپشده، رساله و پایاننامههایی است که در حوزه موضوع مورد بررسی انجام شدهاست؛ جستجوی الکترونیکی نظاممند منابع براساس کلیدواژههای «مهاجرت ورزشکاران»، «مهاجرت نخبههایورزشی» و «مهاجرتورزشی» در پایگاههای علمی داخلی نظیر پایگاه اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی[46]، پایگاه اطلاعات نشریات کشور[47]، پایگاه مجلات تخصصی نور[48]، پرتال جامع علومانسانی[49]، پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران[50]، جویشگر علمی فارسی[51]و همچنین در پایگاههای علمی خارجی مانند ساینس دایرکت[52]، گوگل اسکالر[53] و پروکوئست[54] و نظایر آن انجام گرفت. بهمنظور تعیین مرزی برای جستوجو، به معیارهای زیر توجه شدهاست :
- از میان انواع نوشتههای علمی شامل مقالههای کنفرانسی ملی و بینالمللی، مقالههای همایشی، مقالههای علمی ـ ترویجی و مقالههای علمی ـ پژوهشی، فقط مقالههای علمی ـ پژوهشی چاپشده در نشریات داخلی و خارجی جستوجو شدند.
- بازه زمانی پژوهشها از سال 1380 تا پایان سال 1400 شمسی معادل سال 2001 تا مارچ سال 2022 میلادی در نظر گرفتهشد.
- تحقیقهایی که متن کامل آنها در دسترس بود انتخاب شدند.
مرحله سوم : جستجو و انتخاب متون مناسب
پس از جستجوی گسترده در پایگاههای علمی متعدد، تعداد 251 مدرک (داخلی: 27 ، خارجی: 224) در ارتباط با موضوع مهاجرتورزشکاران و نخبههایورزشی شناسایی شد. برای انتخاب پژوهشهای مناسب و قابل بررسی در فراترکیب، براساس پارامترهای مختلفی مانند عنوان، چکیده، روششناسی و یافتههای تحقیق، درنهایت تعداد 19 پژوهش مبنای مطالعه فراترکیب، در این تحقیق قرار گرفتند؛ روند این انتخاب، در شکل (2) ارائه شدهاست.
|
(N= 251) Sid, Magiran, Noormags, Ensani, Irandoc, Elmnet ScienceDirect, Googlescholar, Proquest
|
|
تعداد پژوهشهای ردشده با توجه به عنوان N : 89 |
|
N= 162 |
|
تعداد پژوهشهای ردشده با توجه به محتوا N : 19
|
|
تعداد پژوهشهای ردشده با توجه به چکیده N :26
|
|
تعداد پژوهشهای ردشده با توجه به روششناسی N : 98
|
|
N= 38 |
|
N= 19 |
|
N= 136 |
شکل (2). روند انتخاب پژوهشها
مرحله چهارم : استخراج اطلاعات متون
در این مرحله، پژوهشهای انتخابشده در گام قبلی، با استفاده از روش تحلیلمحتوا بررسی محتوایی شده و مضمونها و مفهومهای مرتبط با مهاجرت ورزشکاران، بعنوان کدهای اصلی شناسایی شدند؛ بنگتسون[55] (2016) عقیده دارد، برای جمعبندی، توصیف و تفسیر دادههای حاصل از پژوهشهای کیفی، تکنیک تحلیلمحتوا روش مناسبی میباشد، نتایج این مرحله در جدول (1) نشان داده شدهاست.
جدول (1). مولفههای شناساییشده مرتبط با مهاجرت نخبههایورزشی
|
کد مقاله |
نویسنده |
مولفههای استخراج شده |
|
1 |
حسینی و همکاران (1399) |
درآمد زیاد ورزشکاران در کشورهای دیگر، نداشتن امنیت اقتصادی بعد از عمر قهرمانی، تمرکز بودجه و دستمزد در رشتههای خاص (فوتبال، والیبال و ...)، نگرانی از تأمین آینده مالی خانواده، مشکلات اعزامها به علت مشکلات ارزی، وابسته بودن عمر قهرمانی و کیفیت آن به مسائل مالی، عدم اشتغال به شغل دیگر با توجه به زمان زیاد اردوها، تصور آینده مالی و تلاش برای کسب حداکثر درآمد در زمان فعالیت ورزشی، عدم تأمین ورزشکاران ازلحاظ مالی، برنامهریزی برای آینده اقتصادی، عدم تقبل کافی هزینههای اعزام از جانب فدراسیون، پرداخت دیرهنگام پاداشها و جوایز مصوب، امتیازات پاداشها برای مسابقات خاص، مصوب نشدن جوایز قهرمانان، نداشتن شغل دولتی، کافی نبودن حقوق و دستمزد، کم شدن پرداختها در زمان عدم نتیجهگیری، شرایط سخت اردوها، بروز نبودن امکانات سختافزاری، وضعیت مالی ضعیف گذشته خانوادگی، مهاجرت برای تجاریسازی از طریق ورزش، رعایت شان و منزلت اجتماعی در کشور مقصد مهاجرت، تبعیض جنسیتی در برخی رشتهها، تفکر برنده بودن، ناشناخته ماندن فلسفه ورزش برای ورزشکار، انتقادها بدنبال شکست (از جانب مدیران، رسانهها و مردم)، حاشیهسازی توسط رسانهها، ورود افراد و رسانههای غیرمتخصص به ورزش، عدم آشنایی مردم از مشکلات ورزشکاران، جدا نبودن سیاست از ورزش، عدم جایگاه ورزش در راهبردهای اصلی کشور، نداشتن آزادی بیان و حق انتقاد کردن در ورزش، عملی نشدن وعدههای مسئولان، تفکر نتیجه گرایی مدیران ، نگاه غیرحرفهای مدیران به ورزش، احساس یاس و خلأ بعد از عمر قهرمانی، کمرنگ شدن محبوبیت بعد از دور ماندن از میادین، از دست دادن آرامش ذهنی و افت رکورد، تفکر ابزاری مدیران نسبت به ورزشکاران، عدم توجه به ورزشکار آسیبدیده |
|
2 |
باقرزاده و شریعتیفیضآبادی (1399) |
دغدغۀ دوران بازنشستگی، نبود اسپانسر و لیگ حرفهای، نبود شغل متناسب با تخصص، عدم ثبات سیاسی کشور، کاهش منزلت اجتماعی، عدم شایستهسالاری، ناعدالتی در انتخابی تیم ملی، برخورد سختگیرانه با ورزشکار، رویارویی با نمایندگان رژیم صهیونیستی، محدودیتهای فرهنگی )حجاب و ...، دانش سیاسی ورزشکار، فراوانی و وفور استعدادهای داخلی، آسایش خانواده، حضور ایرانیها در کادر فنی سایر کشورها، مهماننوازی سایر کشورها، قوانین سادة مهاجرت، امید به آینده بهتر، جذابیت زندگی مدرن، حمایت فدراسیونها و کمیتۀ بینالمللی المپیک، مشکلات نظام وظیفه |
|
3 |
باقری و همکاران (1398) |
درآمد و دسترسی به فرصتهای شغلی بهتر، برخورداری از حمایت مالی و امتیازات ویژه، تفاوت وضعیت رفاهی بین ایران و کشورهای مقصد، زیرساختهای مالی و اقتصادی کشور، نفوذ گرایشها و تفکرات سیاسی در ورزش (عدم حضور در برخی میادین/ دخالت در انتخابات)، بیکفایتی و ناکارآمدی نظام مدیریتی، صدور آسان گواهی تأیید صلاحیت برای ورزشکاران نخبه (از کشور مقصد)، همجواری با کشورهای مهاجرپذیر، دسترسی به امکانات و مربی و دورههای آموزشی، بیبرنامهگی فدراسیونها برای ورزشکاران و رشتههای ورزشی، بیعدالتی و تبعیض درون و بین رشتههای ورزشی (توزیع امکانات/ عضویت در تیمهای ملی)، به حاشیه راندن افراد ورزشی مستعد در سازمانهای ورزشی، فعالیتهای غیرعلمی یا غیرمجاز در ورزش، جایگاه اجتماعی ورزشکاران (ارزش و اعتبار اجتماعی)، ضعف وطندوستی و وطنپرستی، برخوردهای چندگانه و تبعیض مذهبی، قومیتی یا جنسیتی، تمایل به زندگی در محیط مدرن (در مقابل محیط نیمهمدرن و سنتی)، محدودیتهای مذهبی و دینی |
|
4 |
ساموئل و همکاران[56] (2020) |
افزایش تعداد ورزشکاران مهاجر، افزایش طرفذدران فرهنگ مهاجرت، افزایش محدودیتهای فرهنگی در زمینه فعالیت ورزشی حرفهای، افزایش محدودیتهای عاطفی، آیندهنگری زندگی، فرصتهای شغلی، شرایط مناسب تمرین، درآمد کم، شرایط نابسامان باشگاهها، توجه خاص به تعداد اندکی از ورزشکاران، فرصت شغل مناسب بعد از دوران حرفهای، وجود لیگهای حرفهای، حمایت سازمانها، ایجاد تمهیدات لازم برای اعضای خانواده، محدودیتهای اعتقادی، تامین آینده اعضای خانواده |
|
5 |
اونک[57] (2020) |
عدم انتخاب یا عضویت افراد برای عضویت در تیمهای ملی و شرکت در مسابقات انفرادی، توسعه بخش اقتصادی در ورزش، اقدامات راحت برای اخذ ویزای اقامت، حمایت کمیته ملی المپیک از ورزشکاران مهاجر |
|
6 |
وانگ[58] (2020) |
مالیات کمتر، شرتیط زندگی بهتر، حس امنیت و آرامش، اعطای پاداشهای مختلف، تبعیت از خانواده، دسترسی به تمرینات بروز، برگزاری لیگهای حرفهای، رقابت با نخبهها، قوانین کشور |
|
7 |
پاریش و همکاران[59] (2020) |
شرایط اقتصادی کشور مقصد، ارتباط آسان از طریق فضای مجازی، الگوبرداری از ورزشکاران مهاجر، تبلیغ در فضایمجازی، دسترسی آسان با افراد مختلف در فضایمجازی، ترانسفر بازیکنان به لیگهای خارجی، مهاجرت آسان،عدم تناسب درآمد و هزینه، الویتگذری سیاسی، بروکراسیهای بیش ازحد، ضعف در ارتباطات با مراکز پیشرفته در دنیا |
|
8 |
گارت و همکاران[60] (2020) |
فرآیند استخدام آسان، بورسیههای مالی جذاب، جذب ورزشکاران توسط دانشگاههای معتبر، برگزاری دورههای آموزشی، برگزاری لیگهای حرفهای در سطح بالا، دسترسی راحت به تجهیزات ورزشی، ارتباط با مربیان سطح بالا، برگزاری رقابتهای معتبر، پرداخت دستمزدهای بالا، توجه ویژه رسانههای مختلف در کشورهای مقصد، دسترسی به بروزترین روشهای تمرینی، دسترسی به جدیدترین اطلاعات ورزشی مورد نیاز |
|
9 |
میشلینی[61] (2020) |
امید به آینده بهتر، تامین زندگی ورزشکاران بعد از دوره حرفهای، برنامههای استراتژیک سیاسی کشورها، وضعیت اقتصادی نابسامان کشور، لیگهای معتبر، تبلیغات جذاب، ارتباط سریع و آسان ، نبود امنیت شغلی برای خود و خانواده |
|
10 |
چیمن و همکاران[62] (2019) |
دیدهشدن در عرصه بینالمللی، جذب جوانان توسط دانشگاههای معتبر، استراتژی نتیجهگرایی مدیران ارشد، درآمد بیشتر، بعضی از ورزشکاران از کشورشون اخراج میشوند، کاهش توجه رسانههای مختلف بعد از قهرمانی، عدم اشتغال قهرمانان بعد از دوره قهرمانی، کیفیت بالای برگزاری لیگها که ورزکاران را جذب میکند، بعضی از ورزشکاران علاقهمند به تجربه دوره قهرمانی با ملیتهای مختلف هستد، الگوبرداری از دوستان و آشنایان که قبلا مهاجرت کردهاند، اعطای کارتهای اعتباری مختلف با شرایط عالی |
|
11 |
وینهام[63] (2019) |
کمبود شغل، فرصتهای شغلی کم برای ورزشکارن، قحطی و خشکسالی، شرایط سیاسی نابسامان، اعمال تحریمهای مختلف، کمبود خدمات پزشکی، توجه بیش از حد مسئولان به برخی رشتههای ورزشی، پشت در ماندن در راستای عضویت در تیمها، وجود تبعیض، جنگهای مختلف، امنیت خود و اعضای خانواده، تامین آینده اعضای خانواده، توجه به تحصیلات ورزشکار و اعضای خانواده |
|
12 |
مکلانن[64] (2018) |
درآمد بیشتر، منزلت اجتماعی بالاتر، سرمایهاجتماعی بیشتر، توجه مدیران به تامین زندگی قهرمانان، آیندهنگری ورزشکارن برای خود و تعضای خانواده، فعالیت آژانسهای مختلف مهاجرت، پیشنهادات وسوسه انگیز بعضی از کشورها |
|
13 |
بویل[65] (2017) |
فساد اداری، کیفیت پایین آموزش و پرورش، توجه کم به تفریح و سرگرمی ورزشکاران، عدم توجه به استعدادها، اعطای مسکن و ماشین مناسب، تفاوت زیاد شرایط تمرینی و استادیومها، حمایت همه جانبه برخی از کشورها، امنیت شغلی بعد از قهرمانی |
|
14 |
اورلوسکی[66] (2016) |
درآمد و حقوق زیاد، برنامههای تمرینی جدید، تامین زندگی بعد از دوران حرفهای، تامین زندگی اعضای خانواده، تصمیمهای سیاستگذاران ورزش کشور، حمایت فدراسیونها، فضای حرفهای باشگاهها، تشویق دوستان و اعضای خانواده برای مهاجرت، آشنایی و همکاری با افراد مختلف در کشورهای دیگر، تحصیل فرزندان، دسترسی به خدمات پزشکی، تامین نیازهای زندگی اعضای خانواده، لیگهای حرفهای، دسترسی به تجهیزات جدید و استاندارد، آشنایی با مربیان خبره |
|
15 |
آجراد و باتلو[67] (2014) |
حقوق و درآمد بالا، توجه بیش از حد رسانهها به رشتههای فوتبال و والیبال، برگزاری رقابتهای مختلف برای بانوان، تامین مخارج خانواده، دسترسی به جدیدترین تجهیزات تمرینی، وجود اماکن ورزشی استاندارد، زندگی راحت و توام با آرامش، زندگی در شهرهای مدرن و پیشرفته، افزایش منزلت اجتماعی |
|
16 |
فو[68] (2013) |
نابسامانی اقتصادی، آینده اندیشی، مسائل معیشتی، ناامیدی و سرخوردگی ملی، ثبات و آرامش روحی در زندگی، بیتوجهی مسئولان به مسائل معیشتی ورزشکاران، حمایت کمرنگ اسپانسرهای مالی، الگوبرداری، وجود رابطههایی در کشورها و ارائه پیشنهاد مهاجرت |
|
17 |
لاو و کیم[69] (2011) |
شرکت در لیگهای معتبر، شرکت در لیگهای دانشگاهی، تجربه اقامت در سایر کشورها، جهانیشدن در ورزش، امروزه ورزش تبدیل به صنعت شدهاست، حفظ منزلت ورزشکاران در کشورهای مقصد، شرایط اقتصادی بهتر |
|
18 |
نجورای[70] (2010) |
توجه زیاد به بعضی از رشتهها، نابرابری پرداخت و قراردهای مالی، ارائه پیشنهادات مالی وسوسه کننده توسط بعضی از کشورها، عدم اعطای حق پخش تلویزیونی به باشگاهها، پوشش گسترده رسانهها، ارتباط آن توسط رسانههای فضایمجازی، محدودیتهای اجتماعی، محدودیتهای اعتقادی و مذهبی، فضای سیاسی کشور، زندگی در کشورهای کمتر توسعهیافته (جهان سوم)، رشد اقتصادی کند، کمبود اشتغال، برگزاری لیگهای حرفهای برای جوانان و نوجوانان، فعالیت مراکز استعدادیابی، دسترسی به سهمیههای ورزشی، زندگی در کشورهای واقع در خاورمیانه، اخذ اقامت دائمی، حمایت دولت از ورزشکاران مهاجر در بعضی از کشورها، مهاجرت به کشورهای دیگر بخاطر ازدواج، امکان شرکت در مسابقات معتبر، افزایش و راحتی ارتباطات جهانی، اعطای اقامت موقت برای شرکت در بعضی از رقابتها (لیگ الماس) |
|
19 |
ساین[71] (2008) |
مدرن شدن ورزشها، دریافت حقوق زیاد، لیگهای حرفهای، باشگاههای خصوصی، حمایت سازمانهای مختلف کشورها، پوشش کامل رسانهها، روابط خانوادگی ورزشکاران، جهانی شدن، توسعه اقتصادی صنعت ورزش |
مرحله پنجم : استخراج اطلاعات متون
هدف از روش فراترکیب ، دستیابی به تفسیر یکپارچه و جدید از یافتهها است. در این مرحله، در طول تجزیه و تحلیل، پژوهشگر مضمونهایی را جستجو میکند که در میان یافتههای پژوهشهای مورد بررسی پدیدار شدهاند و پس از شناسایی مضمونها، طبقهبندی را شکل میدهد و در نهایت طبقههای مرتبط و مشابه را در موضوعی قرار میدهد که آن مضمونهای طبقهبندیشده را به بهترین شکل توصیف میکند بطوریکه این موضوعها اساس و پایه برای ایجاد مدلها و نظریهها میباشد و این فرآیند بعنوان «بررسیموضوعی» شناخته میشود (ساندلوسکی و بارسو، 2006)؛ در این پژوهش، ابتدا تمام عوامل شناساییشده در پژوهشهای مورد نظر، در دستههای مشابه طبقهبندی و سپس مفاهیم اصلی شکل داده میشود.
مرحله ششم : کنترل کیفیت
اعضای تیم پژوهش در گامهای تجزیه و تحلیل و طبقهبندی عوامل شناساییشده همواره سعی بر بازبینی و کدگذاری مجدد دادههای استخراجشده داشتهاند؛ ولی برای اطمینان از روایی نتایج تحقیق، از افراد خبره خواسته شد تا نظراتشان را در خصوص دقت و اعتبار و اهمیت انتخاب منابع و نتایج استخراج شده براساس فرم برنامه مهارت ارزیابی حیاتی[72] نمرهدهی انجام پذیرد که خوشبختانه منابع با شاخص کمی بالای 30 توسط خبرگان تایید شد (پیوست 1) و همچنین برای محاسبه پایایی[73] دادهها، از شاخص کاپاکوهن[74] استفاده شد، برای این منظور از یک فرد خبره و آشنا به مهارت کدگذاری درخواست شد بدون اطلاع، نسبت به کدگذاری و دستهبندی مفاهیم اقدام کند، سپس مفاهیم ارائهشده توسط محقق با مفاهیم ارائهشده توسط فرد خبره باهم مقایسه شد، درنهایت با توجه به مفاهیم ایجادشده مشابه و مفاهیم ایجادشده متفاوت، شاخص کاپا محاسبه شد؛ همانطور که در جدول (2) مشاهده میشود، محقق 17 مفهوماصلی و فرد خبره 14 مفهوماصلی را ایجاد کردهاند که ازین تعداد 12 مفهوم مشترک هستند.
جدول (2). تبدیل کدها به مفاهیم توسط محقق و فرد خبره
|
نظر فرد خبره |
|
|||
|
مجموع |
خیر |
بله |
||
|
14 |
B : 2 |
12A : |
بله |
نظر محقق |
|
5 |
D : 0 |
C : 5 |
خیر |
|
|
19 |
2 |
17 |
مجموع |
|
همانطور که در ادامه مشاهده میشود، مقدار شاخص کاپا برابر با 626/0 محاسبه شد که با توجه با اطلاعات جدول (3) در سطح توافق معتبر قرار گرفتهاست (گویت، 2014).
جدول (3). وضعیت شاخص کاپا
|
مقدار عددی شاخص کاپا |
وضعیت توافق |
|
کمتر از 0 |
ضعیف |
|
2/0 تا 0 |
بیاهمیت |
|
4/0 – 21/0 |
متوسط |
|
6/0 – 41/0 |
مناسب |
|
8/0 – 61/0 |
معتبر |
|
81/0 – 1/0 |
عالی |
منبع : گویت[75]، 2014
مرحله هفتم : ارائه یافتهها
براساس تجزیه و تحلیل 19 پژوهش نهایی انتخابشده، تعداد 155 کد اولیه شناسایی شد که پس از چندین مرتبه مرور کدهای باز و دستهبندی آنها، درنهایت 27 مفهومفرعی در قالب 17 مفهوماصلی خلاصه شد و در نهایت مفاهیماصلی در 2 بعد کلی عوامل رانشی و کششی طبقهبندی شدند که عوامل رانشی در جدول (4) و عوامل کششی در جدول (5) نشان داده شدهاست.
جدول (4). کدها و مفاهیم عوامل رانشی مهاجرت نخبههایورزشی
|
ابعاد |
مفهوم اصلی |
مفهوم فرعی |
کدهای باز |
|
عوامل رانشی |
مدیریت ناکارآمد |
ناعدالتی مدیران |
توجه بیش از حد مسئولان به برخی رشتههای ورزشی تبعیض جنسیتی در برخی رشتهها ناعدالتی در انتخابی تیم ملی توجه کم به تفریح و سرگرمی ورزشکاران توجه خاص به تعداد اندکی از ورزشکاران نابرابری پرداخت و قراردهای مالی به حاشیه راندن افراد ورزشی مستعد در سازمانهای ورزشی |
|
سوءمدیریت |
تفکر نتیجه گرایی مدیران فعالیتهای غیرعلمی یا غیرمجاز در ورزش نگاه غیرحرفهای مدیران به ورزش عملی نشدن وعدههای مسئولان تفکر ابزاری مدیران نسبت به ورزشکاران بیبرنامهگی فدراسیونها برای ورزشکاران و رشتههای ورزشی نفوذ گرایشها و تفکرات سیاسی در ورزش ارتباط ضعیف بین ورزشکاران و مدیران ارشد |
||
|
استراتژی ناقص مدیران |
عدم تقبل هزینههای اعزام تیمها و ورزشکاران از جانب فدراسیون جایگاه نامشخص ورزش در راهبردهای اصلی کشور عدم اعطای حق پخش تلویزیونی به باشگاهها بیکفایتی و ناکارآمدی نظام مدیریتی بیتوجهی مدیران به مسائل معیشتی ورزشکاران |
||
|
شرایط ضعیف مالی |
آینده اقتصادی مبهم |
نداشتن امنیت اقتصادی بعد از عمر قهرمانی نگرانی از تأمین آینده مالی خانواده تصور آینده مالی و تلاش برای کسب حداکثر درآمد برنامهریزی ضعیف برای آینده اقتصادی ورزشکاران عدم تناسب درآمد و هزینه نابسامانی اقتصادی |
|
|
ساختار اقتصادی معیوب |
عدم تأمین ورزشکاران ازلحاظ مالی پرداخت دیرهنگام پاداشها و جوایز مصوب درآمد و حقوق پایین وضعیت مالی ضعیف گذشته خانوادگی رشد اقتصادی کند در کشور مصوب نشدن جوایز قهرمانان کاهش پرداختها در زمان عدم نتیجهگیری |
||
|
بیکاری |
چرخه اشتغال معیوب |
کمبود فرصت شغلی مناسب بعد از دوران حرفهای عدم اشتغال به شغل دیگر با توجه به زمان زیاد اردوها کمبود شغل متناسب با تخصص ورزشکاران کمبود فرصتهای شغل دولتی برای ورزشکاران امنیت شغلی محدود برای خود و خانواده |
|
|
تفکر محدود |
تصمیمات سیاسی ناکارآمد |
عدم ثبات سیاسی کشور برخوردهای چندگانه و تبعیض مذهبی بروکراسیهای بیش ازحد برخورد سختگیرانه با ورزشکار شایستهسالاری ضعیف در کشور تصمیمهای غلط سیاستگذاران ورزش کشور ضعف در ارتباطات با مراکز پیشرفته در دنیا اخراج بعضی از ورزشکاران از کشور |
|
|
ایدئولوژی نامعلوم |
باورهای محدود کننده |
ناآشنایی مردم از مشکلات ورزشکاران ناشناخته ماندن فلسفه ورزش برای ورزشکار ضعف وطندوستی و وطنپرستی محدودیتهای مذهبی و دینی دانش سیاسی ورزشکار محدودیتهای قومیتی و جنسیتی محدودیتهای فرهنگی (حجاب) |
|
|
موقعیت نامناسب کشور |
شرایط جغرافیایی |
همجواری با کشورهای مهاجرپذیر زندگی در کشورهای کمتر توسعهیافته (جهان سوم) زندگی در کشورهای واقع در خاورمیانه قحطی و خشکسالی |
|
|
فرآیند انتخابی نادرست |
انتخابی سخت |
فرآیند اشتباه انتخاب یا عضویت افراد برای عضویت در تیمها فراوانی و وفور استعدادهای داخلی پشت در ماندن در راستای عضویت در تیمها برنامه نامشخص برای انتخاب افراد |
|
|
بیثباتی سیاسی |
بروکراسی ضعیف |
مشکلات نظام وظیفه وجود رانت برای گروهی خاص وجود تبعیض فساد اداری |
|
|
جایگاه ضعیف بینالمللی |
برنامههای استراتژیک سیاسی کشورها وضعیت اقتصادی نابسامان کشور شرایط سیاسی نابسامان اعمال تحریمهای مختلف بر علیه کشورها جنگهای مختلف بین کشورها |
جدول (5). کدها و مفاهیم عوامل کششی مهاجرت نخبههایورزشی
|
ابعاد |
مفهوم اصلی |
مفهوم فرعی |
کدهای باز |
|
عوامل کششی |
توسعه ورزش |
ساختار مناسب ورزش |
برگزاری لیگهای حرفهای در سطح بالا برگزاری رقابتهای معتبر رقابت با نخبهها برگزاری رقابتهای مختلف برای بانوان برگزاری لیگهای دانشگاهی فعالیت باشگاههای خصوصی برگزاری لیگهای حرفهای برای جوانان و نوجوانان |
|
ارتقای زیرساختها |
ارتباط با مربیان سطح بالا دسترسی به امکانات استاندارد دورههای آموزشی دسترسی به بروزترین روشها و برنامههای تمرینی دسترسی به جدیدترین اطلاعات ورزشی مورد نیاز دسترسی به وسایل و ابزار پیشرفته دسترسی به اماکنورزشی پیشرفته |
||
|
تبیین مسیر |
فعالیت مراکز استعدادیابی دسترسی به سهمیههای ورزشی حمایت سازمانهای مختلف کشورها حمایت فدراسیونها |
||
|
جاذبههای مالی |
ساختار اقتصادی کشور |
درآمد زیاد ورزشکاران در کشورهای دیگر درآمد و دسترسی به فرصتهای شغلی بهتر پرداخت دستمزدهای بالا زیرساختهای مالی و اقتصادی کشور شرایط اقتصادی بهتر مالیات کمتر |
|
|
وضعیت رفاهی |
آسایش اعضای خانواده جذابیت زندگی مدرن جذب جوانان توسط دانشگاههای معتبر تبلیغات جذاب برخورداری از حمایت مالی و امتیازات ویژه شرایط زندگی عالی ورزشکار و اعضای خانواده |
||
|
امتیازهای حمایتی |
اعطای پاداشهای مختلف اعطای مسکن و ماشین مناسب اعطای کارتهای اعتباری مختلف با شرایط عالی ارائه پیشنهادات مالی وسوسه کننده توسط بعضی از کشورها بورسیههای مالی جذاب |
||
|
قدرت رسانه |
نفوذ رسانه |
ورود افراد و رسانههای غیرمتخصص به ورزش انتقادها بدنبال شکست (از جانب مدیران، رسانهها و مردم) کاهش توجه رسانههای مختلف بعد از قهرمانی حاشیهسازی توسط رسانهها تبلیغ در فضایمجازی پوشش گسترده رسانهها |
|
|
ارتباطات مجازی |
دسترسی آسان با افراد مختلف در فضایمجازی ارتباط آسان از طریق فضای مجازی ارتباط آن توسط رسانههای فضایمجازی |
||
|
الگوبرداری |
تقلید از دیگران |
افزایش تعداد ورزشکاران مهاجر افزایش طرفداران فرهنگ مهاجرت الگوبرداری از ورزشکاران مهاجر الگوبرداری از دوستان و آشنایان که قبلا مهاجرت کردهاند |
|
|
آیندهنگری |
امید به زندگی |
امید به آینده بهتر توجه به تحصیلات ورزشکار و اعضای خانواده تامین زندگی ورزشکاران بعد از دوره حرفهای ایجاد تمهیدات لازم برای اعضای خانواده تحصیل فرزندان دسترسی به خدمات پزشکی فرآیند استخدام آسان تفکر برنده بودن |
|
|
ارتباط آسان |
روابط بینالمللی |
وجود رابطههایی در کشورها و ارائه پیشنهاد مهاجرت روابط خانوادگی ورزشکاران حضور ایرانیها در کادر فنی سایر کشورها دیدهشدن در عرصه بینالمللی ترانسفر بازیکنان به لیگهای خارجی افزایش و راحتی ارتباطات جهانی مهاجرت آسان |
|
|
ارتقای ابعاد زندگی |
چالشهای زندگی فردی |
تجربه زندگی در شهرهای مدرن و پیشرفته زندگی راحت و توام با آرامش تبعیت از خانواده مهاجرت به کشورهای دیگر بخاطر ازدواج تجربه دوره قهرمانی با ملیتهای مختلف دغدغههای دوران بازنشستگی تشویق دوستان و اعضای خانواده برای مهاجرت آشنایی و همکاری با افراد مختلف در کشورهای دیگر |
|
|
ارزشگذاری |
افزایش منزلت اجتماعی کمرنگ شدن محبوبیت بعد از دور ماندن از میادین جایگاه اجتماعی ورزشکاران (ارزش و اعتبار اجتماعی) سرمایهاجتماعی بیشتر |
||
|
مهاجرپذیری |
فرآیند آسان مهاجرت |
قوانین سادة مهاجرت اقدامات راحت برای اخذ ویزای اقامت اعطای اقامت موقت برای شرکت در بعضی از رقابتها (لیگ الماس) فعالیت آژانسهای مختلف مهاجرت اخذ اقامت دائمی حمایت دولت از ورزشکاران مهاجر در بعضی از کشورها |
|
|
|
مدرنیته |
توسعه ابعاد ورزش |
توسعه بخش اقتصادی در ورزش حمایت کمیته ملی المپیک از ورزشکاران مهاجر مدرن شدن ورزشها جهانیشدن در ورزش امروزه ورزش تبدیل به صنعت شدهاست حمایت همه جانبه برخی از کشورها |
در گام آخر، بعد از تجزیه و تحلیل و دستهبندی کدهای استخراجشده مدل مفهومی عوامل موثر بر مهاجرت ورزشکاران و نخبههایورزشی با دیدی جامع و کلنگر ارائه گردید.
شکل (3). مدل مفهومی عوامل موثر بر مهاجرت نخبههایورزشی
بحث و نتیجهگیری
با افزایش ارتباطاتانسانی بین جوامع، پدیده مهاجرت نیز بعنوان یکی از مهمترین موضوعات اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و بینالمللی مطرح میشود و با توجه به گزارش سازمانهای بینالمللی با گذشت زمان تعداد مهاجرت افراد با تخصص و مهارت بالا در سطح دنیا روند صعودی داشتهاست، در این بین ورزشکاران نیز همانند سایر متخصصان و نخبگان در زمینههای مختلف، از طریق مهاجرت به کشورهای توسعهیافته، بدنبال تحقق آرزوهای حرفهای خویش هستند؛ از آنجاییکه ورزشکاران نماد و سمبل یک ملت و کشور در مجامع بینالمللی هستند، مهاجرت آنها میتواند بسیار حیاتی و تاثیر سوء در حوزههای مختلف کشور داشتهباشد، چرا که پیشرفتهایی که در زمینههای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی برای کشورها رقم میخورد بهعلاوه توسعه پایدار ورزشی، شرکت در میادینورزشی بینالمللی، به اهتزاز در آوردن پرچم کشور، نهادینهکردن ورزش در سطح کشور و فرهنگسازی غنی همه این موارد میتواند در سایه تلاش نخبههایورزشی اتفاق بیافتد.
در این تحقیق، عوامل و مفاهیم تاثیرگذار بر مهاجرت نخبههایورزش ایرانی و سایر کشورها با استفاده از روش فراترکیب و با مرور یافتههای پژوهشهای کیفی در پایگاههای علمی داخلی و خارجی در بازه زمانی 20 ساله تحلیل و بررسی شد. در همین راستا، 155 کد اولیه شناسایی شد که این شاخصهای مرتبط در دو بعد کلی عوامل رانشی (دافعه) با 12 مفهوم فرعی و 8 مفهوم اصلی و همچنین بعد عوامل کششی (جاذبه) با 15 مفهوم فرعی و 9 مفهوم اصلی طبقهبندی شد.
یافتههای پژوهش درخصوص بعد رانشی (دافعه) نشان داد، شرایطمالی ضعیف نقش بسزایی در مهاجرت ورزشکاران به سایر کشورها دارد، در تایید این موضوع، طبق گزارش صندوق بینالمللی پول (2017)، در سالهای اخیر شرایطاقتصادی و وضعیتمالی کشورها در کنار مساله جنگ که موضوعی سیاسی - اجتماعی میباشد، از عوامل مهم مهاجرت بودهاست، بطوریکه نخبههایورزشی در شرایطمالی ضعیف و فشارهای اقتصادی برای دستیابی به شرایطزندگی بهتر مجبور به مهاجرت از کشور میشوند.
امروزه مدیران نیاز به بهبود روزافزون رویکرد استراتژیک و برنامهریزی قابلیتهای گوناگون در منابع انسانی دارند، آنان نیاز دارند تا به نحو مؤثری، مسائل فشارزا و استراتژیک را شناسایی کنند و برای مقابله با دشواریها، برنامههای مناسبی طراحی و تدوین کنند، افزون بر این، مدیران نیازمند هماهنگی اثرگذار برنامهریزی و اجرای طرحهای اصلاحی برای بقا و حفظ بهرهوری هستند (صفری و همکاران، 1394)؛ نتایج پژوهش نشان داد که نظام مدیریتی ناکارآمد و بیکفایت با تفکرات محدودکننده و استراتژیهای نامعلوم از عوامل برانگیزنده گرایش به مهاجرت در بین نخبههایورزشی است، بطوریکه سیاسیشدن و دولتیشدن افراطی ورزش و جریان مدیریتی غیرکارآمد و غیرمتعهد و دایره بسته مدیریت در ورزش کشور، سیاست درهای بسته مدیران و بینیازی به نظرات نخبگان و صاحب نظران، عدم توجه به الگوها و استانداردهای ملی و جهانی و کشورهای پیشرفته، عدم داشتن طرح و برنامه مشخص و منسجم برای استعدادیابی ورزشی و همچنین حفظ و نگهداشت نخبههایورزشی، عدم توجه به شایستهسالاری و بکارگیری نیروهای لایق و متعهد ورزشی در بخشهای مختلف از جمله ناهنجاریهای رانشی هستند که باعث مهاجرت ورزشکاران به سایر کشورها میشود.
در سالهای اخیر تاثیر راهبردی و بالقوه فرآیند جذب و تامین افراد بهویژه نخبههایورزشی به نحو فزآیندهای مورد توجه کشورها قرار گرفتهاست، زیرا سرمایهانسانی نخبه بهمثابه منبع اصلی مزیت رقابتی پایدار، درحال جایگزینی با اشکال دیگر سرمایه است (تیموری و همکاران، 1397)؛ در تایید این موضوع یافتههای پژوهش حاکی از آن است، کشورهایی که از کمبود سرمایهانسانی نخبه برخوردار هستند به فکر جبران این کمبود از طریق جذب سرمایههای انسانی از سایر کشورها هستند و همچنین همجواری با کشورهای مهاجرپذیر هم از دلایل مهاجرت نخبهها در حوزه ورزش محسوب میشود.
از آنجاییکه ساختار اقتصادی و سیاسی یک کشور رابطه تنگاتنگ و در عین حال پیچیدهای با یکدیگر دارند، بطوری که ساختار سیاسی کشور بعنوان سیستم هدایتگر مدیریتاقتصادی کشور عمل نموده و منعکسکننده تفکرات اقتصادی آن سیستمسیاسی میباشد، از این حیث هرگونه اختلال در نهاد مدیریتی یک کشور با عنوان بیثباتی سیاسی، بهویژه در کشورهای درحال توسعه میتواند منجر به بیثباتی اقتصادی شود (حیدری و صادقپور، 1394) و از طرفی، نظامهای سیاسی هرگونه استراتژی راهبردی در حوزه امنیت ملی یا گسترش روابط با سایر کشورها و احراز جایگاه بینالمللی را براساس جهانبینی و ذهنیتی که در سیاست داخلی خود معنا کردهاند، شکل میدهند (دهقانی و سلیمانی، 1397)، با توجه به مطالب بیانشده، نتایج تحقیق حاکی از آن است که بیثباتی سیاسی در کشور و تاثیر آن بر جنبههای مختلف باعث افزایش مهاجرت بهویژه در بین نخبگان میشود.
نتایج تحقیق درخصوص بعد کششی (جاذبه) نشان داد، دسترسی به فرصتهای شغلی و درآمد بیشتر و همچنین برخورداری از حمایتهای مالی در راستای ارتقای ابعاد زندگی در کشورهای مهاجرپذیر از عوامل جاذبه ورزشکاران و نخبههای مهاجر محسوب میشود، در تبیین نتایج تحقیق میتوان اینگونه بیان کرد، طبق نظریه مازلو نخبههایورزشی برای برطرف کردن نیازهای خود به سایر کشورها مهاجرت میکنند؛ بطوریکه براساس سلسلهمراتب نیازهای مازلو[76]، پایینترین سطح هرم مازلو از اساسیترین نیازها (فیزیولوژیک، امنیت) تشکیل شدهاست و نیازهایی(اجتماعی، احترام، خودیابی) که ماهیت روانی و اجتماعی دارند در سطوح بالای هرم مازلو قرار دارند، با توجه به نظر مازلو تا زمانی که نیازهای طبقات پایین هرم ارضاء نشود، انسان به نیازهای طبقات بالاتر فکر نمیکند (میرزاپور، 1399)، ورزشکاران نیز از این قاعده مستثنی نیستند، چنانچه آنها احساس کنند در جهت ارضای نیازهای مادی، معنوی و روحی - روانی خود دچار کمبود خواهند شد، تمایل به مهاجرت در آنها تقویت میشود و کشورهای دیگر را برای رفع نیازها و تامین آینده خود و خانواده انتخاب میکنند؛ این امر بهویژه در رابطه با ارضای نیازهای مادی که میتواند سایر نیازهای را تحت تاثیر قرار دهد، بیشتر به چشم میخورد.
سوتیریادو و شیلبوری[77] (2008) توسعهورزش را مشتمل بر ساختارها، سیستمها، فرصتها و فرآیندهایی میدانند که افراد را قادر میسازد، در ورزش و تفریحات شرکت کنند و در زمینه ورزش قهرمانی عملکرد خود را تا سطح دلخواه ارتقاء دهند؛ در تبیین مطلب بیانشده، یافتههای تحقیق نشان داد، در کشورهایی که ورزشکاران از حمایت سازمانهای مختلف برخوردار هستند و همچنین ساختار ورزش آنها بشکلی است که باشگاهها بصورت خصوصی اداره شده و لیگهای حرفهای آنها با حضور بازیکنان و مربیان تراز اول دنیا در سطح بالایی برگزار میشود، این عوامل در قالب توسعهورزش باعث جذب ورزشکاران از سایر کشورها میشود.
نتایج پژوهش نشان داد، قدرت و نفوذ رسانهها در جنبههای مختلف زندگی و ایجاد ارتباطآسان از عوامل کششی ورزشکارن به سمت کشورهای مهاجرپذیر میباشد، در تبیین مطلب بیانشد، براساس نظریه مدلسازی[78]، رسانهها قدرت و نفوذ گستردهای بر جنبههای مختلف زندگی مخاطبان دارند و سبکهایزندگی و الگوهایروزانه آنها را تحت تاثیر قرار میدهند (گیدنز، 1384 : 485) و افزون بر این، مارشال مکلوهان[79] بر اساس نظریه دهکدهجهانی، عامل اصلی تحولاتساختاری در جوامع گوناگون را تحول در نظامهایارتباطی معرفی میکند و معتقد است رسانهها نقش پررنگی را در این خصوص ایفا میکنند، بطوریکه با کارکرد ارتباطی خود، امکان ایجاد ارتباط آسان، بیواسطه و چهرهبهچهره را برای مخاطبان مختلف فراهم میکنند (خواجهسروی و سهرابزاده، 1396).
با توجه به نظریه یادگیریاجتماعی[80]، باندورا[81] براین باور است که یادگیری افراد از طریق مشاهده، تقلید و مدلسازی رخ میدهد (باندورا، 1978)، بر این اساس مهاجرت ورزشکاران را میتوان بر پایه این نظریه تبیین نمود، یافتههای تحقیق نشان داد، افزایش مهاجرت در بین ورزشکاراننخبه و همچنین مهاجرت دوستان و آشنایان آنها از عوامل برانگیزاننده تمایل به مهاجرت نخبههایورزشی به سایر کشورها میباشد.
یافتههای پژوهش نشان داد، تمایل ورزشکار و نخبههایورزشی به مهاجرت به سایر کشورها در سایه پدیده جهانیشدن و گسترش روابط بین جوامع مختلف افزایش مییابد، در تبیین این نتایج میتوان بیان کرد، جهانیشدن باعث میشود روابطاجتماعی بین مردم در ابعاد مختلف اقتصادی، سیاسی و فرهنگی از سطح ملی به سطح جهانی گسترش یابد، به بیان دیگر روابطاجتماعی جهانی میشود و بدنبال آن زمینه برای یکپارچه شدن جوامعملی در یک جامعه فراگیر جهانی فراهم میآید (شنینا و زانگلی[82]، 2021)
درنهایت، با توجه به اینکه مبانینظری غالب در اکثر پژوهشهای مورد بررسی دافعه – جاذبه بودهاست، رکن اصلی سیاستها و تصمیمهای سیاستگذاران و سازمانها و فدراسیونهای ورزشی باید در راستای رفع عوامل دافعه نخبههایورزشی در جهت مهاجرت به سایر کشورها و همچنین تقویت مولفههای جاذبهآفرین در کشور مبدا باشد، برای این منظور پیشنهادهایی ارائه میگردد :
پیشنهادهای کاربردی :
- استفاده از تجربه کشورهای دیگر در زمینه جذب نخبههایورزشی
- ارتقای شایستهسالاری در انتصاب افراد در مشاغل مدیریتی و اجرایی ورزش
- دسترسی آسان به جدیدترین برنامههای آموزشی و تمرینی، ارتباط با مربیان و بازیکنان سطح بالا و تامین اماکن و تجهیزاتورزشی استاندارد برای ورزشکاران
- اصلاح حکم قانونی ممنوعیت کمک به ورزشحرفهای (قانون 94 برنامه ششم توسعه) در راستای حمایت از نخبههایورزشی
- تدوین نظام جامع بازنشستگی از ورزشقهرمانی برای ورزشکاران
- الزام صندوق حمایت از قهرمانان و پیشکسوتان، در جهت پرداخت مستمری و بیمههایاجتماعی _ درمانی به نخبههایورزشی
- ارائه تسهیلات مختلف مالی به نخبههایورزشی و اصلاح قانون مالیات بر ارزشافزوده برای آنها و تشویق نخبهها در راستای سرمایهگذاری مالی در کشور
- عضویت نخبههایورزشی در مجامععمومی فدراسیونها
منابع
- باقرزاده، فضلالله و شریعتی فیضآبادی، مهدی (۱۳۹۹). «آسیبشناسی رفتار مهاجرتی ورزشکاران ایران؛ رویکرد کیفی مبتنی بر نظریۀ کششی- رانشی». رویکردهای نوین در مدیریت ورزشی، ۸(۳۱)، ۱۳۹-۱۵۲.
- باقری، هادی؛ قوامصفت، موسی و حاصلی، غلامرضا (۱۳۹۸). «شناسایی و اولویتبندی عوامل مؤثر بر مهاجرت ورزشکاران نخبه در ایران». نشریه مدیریت منابعانسانی در ورزش، ۶(۲)، ۲۵۷-۲۷۶.
- تیموری، نازنین؛ رنگریز، حسن؛ عبداللهی، بیژن و زینآبادی، حسنرضا (1397). «اولویتبندی عوامل موثر بر جذب نیرویانسانی و ارائه الگوی مناسب مبتنی بر نظام شایستگی». پژوهشهای مدیریت منابع انسانی، ۱۰(۲)، ۲۰۷-۲۳۰.
- جوادزاده، پدرام (1394). «علل اجتماعی مهاجرت نخبگان ایرانی به دانشگاههای آمریکا». نشریه مدیریت فرهنگی، ۹(۲۸)، ۹۴-۱۱۲.
- حسینی، زهرا؛ هنری، حبیب و غفوری، فرزاد (۱۳۹۹). «شناسایی عوامل مؤثر بر مهاجرت ورزشی ورزشکاران نخبه ایران». مطالعات مدیریت رفتارسازمانی در ورزش، ۷(۲۵)، ۹۵-۱۰۹.
- حیدری، حسن و صادقپور، عسل (۱۳۹۴). «تأثیر گردشگری، مصرف انرژی و بیثباتی سیاسی بر رشد اقتصادی کشورهای D8». فصلنامه پژوهشهای رشد و توسعه اقتصادی، ۶(۲۱)، ۱۱-۲۸.
- خواجهسروی، غلامرضا و سهرابزاده، عباس (۱۳۹۶). «رسانه و شخصیتزدایی قدرت». فصلنامه پژوهشهای راهبردی سیاسی، ۶(۲۲)، ۷۰-۹۶.
- دهقانیفیروزآبادی، جلال و سلیمانی، فاطمه (۱۳۹۷). «سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران و هنجارسازی بینالمللی». فصلنامه سیاست خارجی، ۳۲(۴)، ۶۵-۹۰.
- سالنامه مهاجرت ایران (۱۴۰۱). «گفتار تحلیلی- انتقادی پیرامون ریشهها و پیامدهای مهاجرت ایرانیان». رصدخانه مهاجرت ایران، پژوهشکده سیاستگذاری دانشگاه شریف.
- سپهوند، رضا؛ وحدتی، حجتالله؛ اسماعیلی، محمودرضا و رحیمیاقدم، صمد (۱۳۹۵). «طراحی الگوی مزیت رقابتی پایدار مبتنی بر شایستگی سرمایه انسانی در صنعت بیمه». فصلنامه پژوهشهای مدیریت منابع انسانی، ۸(۱)، ۱۹۷-۲۰۸.
- صفری، علی؛ فرخی، مجتبی و صالحزاده، رضا (۱۳۹۴). «آسیبشناسی نظام مدیریت منابعانسانی». پژوهشهای مدیریت منابعانسانی، ۷(۱)، ۸۳-۱۱۱.
- فینفگلد-کانت، دبورا (۱۳۹۹). «راهنمای فراترکیب کیفی». (ن. اسکندرینیا، مترجم). چاپ اول. انتشارات هیمه.
- گزارش مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۹). «واکاوی مساله مهاجرت ورزشکاران و ارائه راهکار اثربخش». معاونت پژوهشهای اجتماعی – فرهنگی، دفتر مطالعات آموزش و فرهنگ.
- گیدنز، آنتونی (۱۳۸۴). «چشماندازهای جهانی». (م.ر. جلاییپور، مترجم). چاپ دوم. انتشارات طرح نو، تهران.
- میرزاپور، مسعود (۱۳۹۹). «کاربرد سلسلهمراتب نیازهای مازلو در بین کارکنان سازمان». فصلنامه مطالعات کاربردی در علوم مدیریت و توسعه، ۵(۸)، ۶۳-۷۱.
- نیکویه، مهدی؛ شیروانیناغانی، مسلم؛ درویشی سهتلانی، فرهاد و بیات، روحالله (۱۳۹۹). «شناسایی و اولویتبندی عوامل چندزمینهای مؤثر بر روند فرار مغزها (تحلیل و پیشنگری موج چهارم این پدیده در ایران: از ۱۳۹۰ تا افق ۱۴۰۴)». نشریه مجلس و راهبرد، ۲۷(۱۰۴)، ۱۲۷-۱۴۵.
- Agergaard, S., & Botelho, V. (2014). “The way out? African players' migration to Scandinavian women's football”. Sport in Society, 17(4), 523-536.
- Agergaard, S. (2008). “Elite athletes as migrants in Danish women's handball”. International Review for the Sociology of Sport, 43(1), 5-19.
- Arango, Joaquín. “Theories of International Migration. In International Migration in the New Millennium”. Routledge, 2017, pp. 25-45.
- Arbena, James. “Dimensions of International Talent Migration in Latin American Sports”. The Global Sports Arena: Athletic Talent Migration in an Interdependent World, 2013, pp. 99-111.
- Bandura, Albert. “Social Learning Theory of Aggression”. Journal of Communication, vol. 28, no. 3, 1978, pp. 12-29.
- Bench, Sue, and Tina Day. “The User Experience of Critical Care Discharge: A Meta-Synthesis of Qualitative Research”. International Journal of Nursing Studies, vol. 47, no. 4, 2010, pp. 487-499.
- Bengtsson, Maria. “How to Plan and Perform a Qualitative Study Using Content Analysis”. NursingPlus Open, vol. 2, 2016, pp. 8-14.
- Boyle, Shaun. “Chasing the Dream: Canadian Track and Field Student-Athlete Migration to the NCAA Division I”. Doctoral dissertation, University of Toronto, Canada, 2011.
- Chenail, Ronald J. “Bringing Method to the Madness: Sandelowski and Barroso’s Handbook for Synthesizing Qualitative Research”. The Qualitative Report, vol. 13, no. 4, 2009, pp. 8-12.
- Çimen, Zülal, Ayşe Eraslan, and Hakan Sarol. “Motivators and Problems of Being a Global Migrant (Outsource) Soccer Labor in Turkey: A Preliminary Study”. Journal of Education and Training Studies, vol. 7, no. 2, 2019, pp. 1-13.
- Crossan, William. “Expanding Game, Expanding Opportunity: The Effect of Athlete Migration on Czech Ice Hockey from 1993 to 2018”. Sport in Society, vol. 23, no. 3, 2019, pp. 377-398.
- D'Angelo, Giuseppe. “Sport and Integration of Migrants: Some Considerations”. Journal of Mediterranean Knowledge-JMK, vol. 4, no. 1, 2019, pp. 3-15.
- Ellermann, Antje. “Discrimination in Migration and Citizenship”. Journal of Ethnic and Migration Studies, vol. 46, no. 12, 2020, pp. 2463-2479.
- Foo, Christopher E. “An Examination of International Student Athletes Traveling to the United States to Play College Sport”. Master's thesis, University of Florida, 2013.
- Gwet, Kilem L. “Handbook of Inter-Rater Reliability: The Definitive Guide to Measuring the Extent of Agreement among Raters”. Advanced Analytics, LLC, 2014.
- Garrett, Sean, et al. “Sport Migration from the UK to the US: The Student-Athlete Experience”. Journal for the Study of Sports and Athletes in Education, vol. 14, no. 1, 2020, pp. 19-40.
- Hughes, Christina. “Conditional Cash Transfers and Migration: Reconciling Feminist Theoretical Approaches With the New Economics of Labor Migration”. Demography, vol. 58, no. 1, 2021, pp. 383-391.
- International Organization for Migration. “The New ‘UN Migration Agency’ in Critical Perspective”.
- International Monetary Fund. “Promoting Inclusive Growth”. IMF Annual Report, 2017.
- Love, Adam, and Sungwon Kim. “Sport Labor Migration and Collegiate Sport in the United States: A Typology of Migrant Athletes”. Journal of Issues in Intercollegiate Athletics, vol. 4, 2011, pp. 90-104.
- MacLennan, Ryan. “Navigating Athlete Citizenship: The Negotiation of Rights, Roles and Responsibilities by Canadian Olympians”. Doctoral dissertation, University of Toronto, Canada, 2018.
- Michelini, Enrico. “Coping with Sport Ambitions After Forced Migration: Strategies of Refugee Athletes” European Journal for Sport and Society, vol. 17, no. 4, 2020, pp. 357-373.
- Mohamad, Rana R. “Sport and Forced Displacement: Exploring the Journeys of the 2020 Refugee Olympic Team Candidates”. Master's thesis, University of Clermont Auvergne, University of Pavia, 2021.
- Nam, Byeong Hwa, et al. “Promoting Knowledge Economy, Human Capital, and Dual Careers of Athletes: A Critical Approach to the Global Sports Talent Development Project in South Korea”. International Journal of Sport Policy and Politics, vol. 11, no. 4, 2019, pp. 607-624.
- Noblit, George W., and R. D. Hare. “Meta-Ethnography: Synthesizing Qualitative Studies”. Sage, vol. 11, 1988.
- Oonk, Gijs. “Sport and Nationality: Towards Thick and Thin Forms of Citizenship”. National Identities, 2020, pp. 1-19.
- “The Economy of Well-being: Creating Opportunities for People's Well-being and Economic Growth”. Centre for Educational Research and Innovation, 2019.
- Orlowski, Justine, Peter Wicker, and Christoph Breuer. “Determinants of Labour Migration of Elite Sport Coaches”. European Journal of Sport Science, vol. 16, no. 6, 2016, pp. 711-718.
- Orlowski, Justine, Peter Wicker, and Christoph Breuer. “Labor Migration Among Elite Sport Coaches: An Exploratory Study”. International Review for the Sociology of Sport, vol. 53, no. 3, 2018, pp. 335-349.
- Parrish, Christopher, K. Adam Otto, and Christopher Dodson. “Talent Migration in NCAA Division I Tennis: An Exploratory Study”. Sport in Society, vol. 23, no. 11, 2020, pp. 1811-1826.
- Ring, N., Jepson, R., & Ritchie, K. (2011). “Methods of synthesizing qualitative research studies for health technology assessment”. International Journal of Technology Assessment in Health Care, 27(4), 384-390.
- Samuel, R. D., Eldadi, O., Galily, Y., & Tenenbaum, G. (2021). “Mobility and Migration Experiences of Transnational Coaches within the Israeli Handball Context”. Psychology of Sport and Exercise, 53, 101853.
- Sandelowski, M., & Barroso, J. (2006). “Handbook for Synthesizing Qualitative Research”. Springer Publishing Company.
- Schininá, G., & Zanghellini, T. E. (2021). “Internal and International Migration and Its Impact on the Mental Health of Migrants”. Mental Health, Mental Illness and Migration, 27-45.
- Sotiriadou, K. P., & Shilbury, D. (2009). “Australian Elite Athlete Development: An Organisational Perspective”. Sport Management Review, 12(3), 137-148.
- Simiyu Njororai, W. W. (2010). “Global Inequality and Athlete Labour Migration from Kenya”. Leisure/Loisir, 34(4), 443-461.
- Schinke, R. J., Yukelson, D., Bartolacci, G., Battochio, R. C., & Johnstone, K. (2011). “The Challenges Encountered by Immigrated Elite Athletes”. Journal of Sport Psychology in Action, 2(1), 10-20.
- Agergaard, S., & Botelho, V. (2014). “The Way Out? African Players' Migration to Scandinavian Women's Football”. Sport in Society: Cultures, Commerce, Media, Politics, 17(4), 523-536.
- The World Bank. (2017). “Migration and Remittances Data”. Annual Remittances Data (updated as of Apr. 2018). Available at: http://www.worldbank.org/ ...
- United Nations Development Programme (UNDP). (2008). “Human Development Report”. New York: Oxford University Press.
- Wang, J. (2020). “Examining the Impacts of US Natives' Attitudes toward NCAA International Student-Athletes on International Student-Athletes' College Experience and Transition”. (Doctoral dissertation, Miami University).
- Wicker, P., Orlowski, J., & Breuer, C. (2018). “Coach Migration in German High Performance Sport”. European Sport Management Quarterly, 18(1), 93-111.
- Windham, T. H. (2019). “A Qualitative Study Exploring the Migratory Push-Pull Factors of American Basketball Players Playing in the Chinese Basketball Association”. Dissertation of the Institute of International Human Resources Development, Taiwan National University1-92.
)